Уэльстегі «Royal Charter» кемесінің апатқа ұшуы

Кіріспе

Аңгелзе, Ұлыбритания жағасында құлаған бу кемесі: "Корольдік хартия" 1859 жылғы 26 қазанда Уэльстегі Аңгелзе аралының солтүстік-шығыс жағалауындағы Дулас шығанағындағы Порт Хелейт жағасында құлап кетті. Бұл Уэльс жағалауындағы кеме апатынан қаза тапқандардың ең көп саны – шамамен 450 адамның өмірін қиды. Нақты қаза болғандардың саны белгісіз, себебі кемемен бірге жолаушылардың толық тізімі де жоғалды, алайда толық емес тізім (кетіске ұшқандарды қоспағанда) Австралиядағы Виктория мұрағат орталығында сақтаулы. "Корольдік хартия" "Корольдік хартия дауілінде" құлаған шамамен 200 кеме арасында ең танымал кеме болды. "Корольдік хартия" Ди өзеніндегі Сэндикрофт темір зауытында салынды және 1855 жылы теңізге жіберілді. Бұл – 2719 тонналық темір корпусты булы клипердің жаңа түрі, клипер кемесі сияқты салынған, бірақ қолайсыз жел болғанда қолданылатын көмірмен жұмыс істейтін қосымша бу қозғалтқыштарымен жабдықталған. Кеме Ливерпульден Австралияға қатынайтын, негізінен жолаушылар тасымалдайтын, бірақ жүк орны да болған. Онда 600-ға дейін жолаушыға арналған, бірінші сыныптағы жайлы кабиналар қарастырылған. Кеме өте жылдам деп есептелді, Хорн мүйісі арқылы Австралияға 60 күннен кем уақытта жете алатын.

Қалдық

1859 жылдың қазан айының соңында «Корольдік хартия» Мельбурннен Ливерпульге қайтып келе жатқан. Оның құрамында шамамен 371 жолаушы, 112 экипаж мүшесі және компанияның басқа да қызметкерлері болды. Олардың көпшілігі алтын кеншілер еді, соның ішінде Австралияда алтын тапқандары да бар, олар денелерінде үлкен сомада алтын алып жүрді. Жүк ретінде де алтын тасымалданған. 25 қазанда кеме Англси аралының солтүстік-батыс ұшына жеткенде барометр көрсеткіші төмендеді және кейбір жолаушылардың кейінірек мәлімдемесінше, капитан Томас Тейлорға Холихед портына паналауға кеңес берілген, бірақ бұл расталмады. Дегенмен, ол Ливерпульге қарай жалғастыруды шешті. Point Lynas тұсында «Корольдік хартия» Ливерпуль лоциясын алуға тырысты, бірақ жел Бофорт шкаласы бойынша 10 күшті дауылға жетті және теңіздің жылдам көтерілуі бұл мүмкіншілікті жоқ етті. 25-26 қазан түнде жел Бофорт шкаласы бойынша 12 күшті дауылға дейін күшейді, бұл «Корольдік хартия дауылы» деп аталды. Жел күшейген сайын бағыты шығыстан солтүстік-шығысқа, содан кейін солтүстік-шығысқа өзгере отырып, кемені Англсидің солтүстік-шығыс жағалауына қарай итерді. Кеме түнгі сағат 11-де якорь тастады, бірақ 26-сы күні таңғы сағат 1:30-да порт якорінің тізбегі үзіліп, бір сағаттан кейін оң жақ тізбегі де үзілді. Желдің қарсылығын азайту үшін мачталарды кесіп тастағанға қарамастан, «Корольдік хартия» жағаға қарай итерілді, бу машиналары дауылға қарсы күресе алмады. Кеме бастапқыда құм сілкіп тұрған жерге тірелді, бірақ 26-сы күні таңертең көтерілген толқын оны Моелфренің солтүстігінде, Англсидің солтүстік жағалауындағы Порт-Хелеттегі жартастарға қадады. Сағатта 100 шақырымнан астам жылдамдықпен соққан желдің салдарынан үлкен толқындар кемені жартастарға шағылыстырып, оны тез арада қиратты. Экипаж мүшелерінің бірі, Мальтада туған Гузи Руггиер, сондай-ақ Джозеф Роджерс деп танылған, бірнеше адамды құтқаруға мүмкіндік беретін сызыммен жағаға жүзуге үлкерді, ал басқалары да толқындардың арасынан жағаға жетіп үлкерді. Жолаушылар мен экипаждың көпшілігі, барлығы 450-ден астам адам қаза тапты. Көптеген адамдар суға батып қайтыс болған жоқ, жартастарға шағылысып қайтыс болды. Ал басқалары денелеріне байланған алтын белбеулердің салмағынан суға батып қайтыс болды. 21 жолаушы мен 18 экипаж мүшесінен құралған аман қалғандардың барлығы ер адамдар еді, әйелдер мен балалар құтқарылмады. 1859 жылдың тамызында Мельбурннен шыққан 320 жолаушының тізімі Виктория мемлекеттік мұражайының онлайн архивінде сақталған: «Мемлекеттік және шетелдік порттарға кеткен жолаушылар тізімі, 1852–1901». Порт-Хелет жағалауында көп мөлшерде алтын табылған, соның нәтижесінде кейбір отбасылар бір түндік байлыққа ие болды. Жүк ретінде тасымалданған алтын сынықтары 322 000 фунт стерлингке сақтандырылған, бірақ кемедегі алтынның жалпы құны одан да жоғары болуы мүмкін, өйткені көптеген жолаушылар денелерінде немесе кемедегі сақтау бөлмесінде үлкен сомада алтын алып жүрген. Теңізден табылған көптеген денелер Лланналгодағы Сент-Галго шіркеуінің маңында жерленді, онда қабірлер мен ескерткішті әлі де көруге болады. Кеме соқтыққан жартастың үстінде, Англси жағалау жолында да ескерткіш орнатылған. Апат кезінде жергілікті тұрғындар апаттан түскен олжадан байып жатқан немесе құрбандардың қайғырып жүрген туыстарын пайдаланып жатқан деген айыптаулар туды. Құтқару операциясына қатысқан «Моелфре жиырма сегіз» Times газетіне хат жіберіп, жағдайды түсіндіруге және айыптауларды жоққа шығаруға тырысты. Дәл бір ғасыр өткен соң, 1959 жылдың қазан айында тағы бір кеме, «Хиндлия», дауыл кезінде шамамен сол жерге соқты. Бұл жолы жағдай басқаша болды, Моелфре құтқару қайығының басшысы Ричард Эванс экипажды құтқаруға сәттілікке жетті.

In late October 1859 Royal Charter was returning to Liverpool from Melbourne. Her complement of about 371 passengers, with a crew of about 112 and some other company employees, included many gold miners, some of whom had struck it rich at the diggings in Australia and were carrying large sums of gold about their persons. A consignment of gold was also being carried as cargo. As she reached the northwestern tip of Anglesey on 25 October the barometer reading was dropping and it was claimed later by some passengers, though not confirmed, that the master, Captain Thomas Taylor, was advised to put into Holyhead harbour for shelter. However, he decided to continue on to Liverpool. Off Point Lynas the Royal Charter tried to pick up the Liverpool pilot, but the wind had now risen to Storm force 10 on the Beaufort scale and the rapidly rising sea made this impossible. During the night of 25/26 October the wind rose to Hurricane force 12 on the Beaufort Scale in what became known as the "Royal Charter Storm". As the wind rose its direction changed from E to NE and then NNE, driving the ship towards the northeast coast of Anglesey. At 11 pm she anchored, but at 1.30 am on the 26th the port anchor chain snapped, followed by the starboard chain an hour later. Despite cutting the masts to reduce the drag of the wind, Royal Charter was driven inshore, with the steam engines unable to make headway against the gale. The ship initially grounded on a sandbank, but in the early morning of the 26th the rising tide drove her on to the rocks at a point just north of Moelfre at Porth Helaeth on the north coast of Anglesey. Battered against the rocks by huge waves whipped up by winds of over 100 mph, she quickly broke up. One member of the crew, Maltese born Guzi Ruggier also known as Joseph Rogers managed to swim ashore with a line, enabling a few people to be rescued, and a few others were able to struggle to shore through the surf. Most of the passengers and crew, a total of over 450 people, died. Many of them were killed by being dashed against the rocks by the waves rather than drowned. Others were said to have drowned, weighed down by the belts of gold they were wearing around their bodies. The survivors, 21 passengers and 18 crew members, were all men, with no women or children saved. A list of 320 passenger names departing from Melbourne in August 1859 on the Royal Charter is available on line from the Public Records Office, Victoria: "Index to Outward Passengers to Interstate, UK and Foreign Ports, 1852–1901". A large quantity of gold was said to have been thrown up on the beach at Porth Helaeth, with some families becoming rich overnight. The gold bullion being carried as cargo was insured for £322,000, but the total value of the gold on the ship must have been much higher as many of the passengers had considerable sums in gold, either on their bodies or deposited in the ship's strongroom. Many of the bodies recovered from the sea were buried nearby at St Gallgo's Church, Llanallgo, where the graves and a memorial can still be seen. There is also a memorial on the cliff above the rocks where the ship struck, which is on the Anglesey Coastal Path. At the time of the disaster there were allegations that local residents were becoming rich from the spoils of the wreck or exploiting grieving relatives of the victims, and the "Moelfre Twenty Eight" who had been involved in the rescue attempts sent a letter to The Times trying to set the record straight and refute the accusations. Exactly a century later (to the day) in October 1959 another ship, the Hindlea, struck the rocks in almost the same spot in another gale. This time there was a different outcome, with the Moelfre lifeboat under its coxswain, Richard Evans, succeeding in saving the crew.

Салдары

Апаттың салдары Чарльз Диккенс "Коммерциялық емес саяхатшы" еңбегінде сипатталған. Диккенс оқиға орнына сапар шегіп, Ляналлгоның пасторы, Стивен Роуз Хьюзбен сөйлескен. Оның денелерді табу және анықтаудағы тырыстықтары, кейіннен оның ерте қайтысына себеп болған болуы мүмкін. Диккенс дауылдың күшін керемет бейнелейді:

"Теңіз кемені қиратқандағы күші сонша зор болған, оның бір үлкен алтын құймасын кеменің берік және ауыр темір бөлігіне дейін қағып жіберді: оның ішінде құйманың алдынан шашырап қалған бірнеше алтын тиын да темір ерігендей бекітілген күйде табылған". Диккенстің досы, суретші Генри О’Нил 1860 жылы оқиғаға негізделген "Ерікті" атты суретін көрсетті, онда Роджерс арқанмен теңізге секіруге дайындалып тұр. Апат метеорологиялық қызметтің дамуына әсер етті, өйткені сол кезде қызметке жетекшілік еткен капитан Роберт Фицрой осындай трагедиялардың алдын алу үшін алғашқы дауыл туралы ескерту жүйесін енгізді. "Royal Charter дауыл" мен желдің күші басқа ұлттық апаттарда өлшем бірлігі ретінде жиі қолданылды. 1879 жылы Тай көпірі құлағанда Корольдік астроном өз есебінде жиі Royal Charter дауылына сілтеме жасады. Апаттан кейін көп ұзамай кеме қалдықтарынан көптеген нәрселер құтқарылды. Бүгінде қалдықтар жағаға жақын, судың астында, жылдар бойы жылжып жатқан құммен жабылып, ашылатын темірден жасалған бөліктер, пластиналар мен қабырғалар түрінде жатыр. Су астында жүзушілер жылдар бойы кездейсоқ түрде алтын тиындарды, тапаншаларды, көзілдіріктерді және басқа да жеке заттарды тауып алған. 2012 жылға дейін командалар басқа да қазыналарды табу үшін әуеден көтеріп, суды қазып, металл іздеу жұмыстарын жүргізді.

Ұлыбританияның ең үлкен алтын түйіршігі

2012 жылы Норфолк қаласынан келген алтын іздеуші Винсент Туркеттл Уэльстегі Англси аралының жағасынан алтын іздеу кезінде Ұлыбританиядағы ең ірі алтын тұйірін тапты. Ол өзінің табысын 2016 жылдың мамыр айының басына дейін құпия сақтап, «Корольдік жарғы» кемесінен қалған басқа да қиындықтарды іздеуді достарымен бірге жалғастырды. Ол тұйірді жағалаудан шамамен қашықтықта, терең судан тапты. Тұйір «Корольдік жарғы» кемесінің апатқа ұшыраған жерінен шамамен қашықтықта болғандықтан, Туркеттл кеме апатының қабылдаушысына хабарлауға міндетті болды, ол оны Корольдік атынан қабылдады. Соңғы кездегі дауылдар құмның астында жатқан теңіз түбін ашты.

Мәдени сілтемелер

Америкалық халық әншісі Том Рассел 2003 жылы шыққан Modern Art альбомында Royal Charter кемесінің апатқа ұшырауы туралы "Исаак Льюис" әнін жазды. Америкалық халық әншілері Уильям Пинт пен Фелисия Дейл 2017 жылғы Midnight on the Sea альбомында "Исаак Льюис" әнін орындады. Флинтширдегі Шоттон қаласындағы Royal Charter пабы кеменің құрметіне аталған. BBC телешоуының "Кімсіз сіз?" атты эпизодында бағбан Монти Дон өзінің бес атасы, пастор Чарльз Вере Ходж, Royal Charter кемесінде қаза болғанын білді. Бұл ән The Longest Johns тобының Smoke + Oakum альбомындағы "Downed And Drowned" әнінде де еске алынған.