Кіріспе

Трансұлттық феминисттік желі (TFN) – ұлттық және трансұлттық деңгейде әйелдер құқықтары үшін бірлесіп жұмыс істейтін әйелдер ұйымдарының желісі. Олар 1980-ші жылдардың ортасында құрылымдық бейімделу және неолибералдық саясатқа жауап ретінде пайда болды, оларға жаһандық феминизм деп аталатын идеялар жетекшілік етеді. TFN-ға бүкіл әлемнен келген түрлі бейүкіметтік ұйымдардың өкілдері кіреді. Бұл өкілдер БҰҰ-ның әйелдер жөніндегі әлемдік конференциясы және Қытайдағы бейүкіметтік ұйымдар форумы сияқты шараларда бас қосады.

Жаһандану

TFN үкіметтік емес ұйымдарға (ҮЕҰ) ұқсас, бірақ ҮЕҰ жергілікті және ұлттық деңгейде жұмыс істесе, TFN шекаралар арқылы коалициялар құрады. Жаһандану әйелдерге бүкіл әлемде жағымсыз әсер етеді және TFN осы әсерлерге жауап ретінде пайда болды. Феминизмді жаһандық құбылыс ретінде түсіну оң, себебі ол трансұлттық диалогтар мен пікір келіспеушіліктердің нәтижесі болып табылады. Майра Ферри мен Айли Трипптің айтуынша, "Жаһандану трансұлттық деңгейдегі түрлі мәселелерді қорғаудағы мақсат ретінде феминизмнің пайда болуына жағдай жасады" (Ферри және Трипп 12). Жоханна Бреннер өзінің "Трансұлттық феминизм және жаһандық әділдік үшін күрес" атты мақаласында: "Экономикалық тұрақсыздық пен кедейлік, зиянды заттарға ұшырау, судың ластануы, жоғары нәресте және ана өлімі, мәжбүрлі миграция, ақы төленетін және төленбейтін жұмыстарға жұмсалатын уақыттың ұзаруы – бүкіл әлемдегі әйелдердің мойнына жүктелген ауыртпалықтардың бір бөлігі ғана" дейді. Бреннер сондай-ақ: "Үшінші әлем елдерінің үкіметтері көбінесе ерлердің үстемдігінде болады, тиімсіз, жемқорлыққа бейім және кейде сыбайлас; Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) мен Дүниежүзілік банк оларға таңған құрылымдық реформалар бағдарламаларының қысымы осы бейімділікті одан әрі күшейтті" (Бреннер 78) деп атап көрсетеді. Құрылымдық реформалар бағдарламалары (ҚРБ) сияқты бағдарламалар басқа елдерге ұсынылатын жаһандану пакетінің бір бөлігі болып табылады. Мұндай бағдарламалар елдің жағдайын жақсартуға бағытталған құнды бастама ретінде көрсетілсе де, шындығында ел халқы үшін жағдайды нашарлатады.

Мақсаттары

Трансұлттық феминисттік желілерді мақсаттарына қарай әртүрлі категорияларға бөлуге болады. Олардың арасында әйелдердің адам құқықтарын жақтау, бейбітшілік, әскериленуге қарсы тұру, қақтығыстарды реттеу, әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты тоқтату және репродуктивтік денсаулық құқықтары сияқтылары бар.

Жаһандануға қарсы іс-қимыл

Әйелдер тобы жаһанданудың жағымсыз әсерлеріне жауап ретінде құрылады, ал TFN осы әйелдер тобы ортақ мәселелерді шешу үшін біріккенде пайда болады. Бұл топтар шекарадан тыс бір-бірімен жұмыс істейді, өздерінің айырмашылықтарын мойындайды, сонымен қатар олардың ұқсастықтарын ашып, осы ұқсастықтар негізінде берік коалиция құрайды. Халықаралық әйелдер зерттеу журналдары желісі өткізген конференцияны сипаттаған Тахера Афтаб: "INWSJ конференциясының мақсаты – әйелдер дамуы мәселелерін трансұлттық феминисттік тұрғысынан дамытуға және енгізуге бағытталған, пәнаралық феминисттік және әйелдер зерттеу журналдарының желісін құру болды". Валентина Могадам TFN-ді өзінің "Жаһанданудағы әйелдер: трансұлттық феминисттік желілер" атты кітабында ең жақсы сипаттайды. Ол өз мәтінінде былай дейді: "TFN экономикалық, саяси және мәдени жаһандану аясында пайда болды және жаһанданудың ерекше және гегемоникалық тенденцияларымен күреседі. Олар теңсіздік пен қанаушылық, неолибералды экономикалық саясат, тұрақсыз экономикалық өсім мен тұтыну, сондай-ақ әйелдерге патриархалды бақылауға сын тұрғысынан қарады. Бір сөзбен айтқанда, трансұлттық феминисттік желілер – трансұлттық әйелдер қозғалысының немесе жаһандық феминизмнің ұйымдық бітімі" (Могадам 104).

Әйелдердің адам құқықтары мен қауіпсіздігі

Трансұлттық феминисттік желілердің тағы бір кең таралған мақсаты – бейбітшілік құру арқылы жаһандық адам қауіпсіздігінің күшті сезімін қалыптастыру. Маккейдің пікірінше, бағдарламалар мен саясатты әзірлеуде әйелдер мен қыздардың перспективалары қажетті компонент болып табылады. Ерлер мен әйелдер қауіпсіздікті әртүрлі сезінеді, және трансұлттық феминисттік желілердің (ТҰФЖ) әйелдердің перспективаларын күшейту және оларға назар аудару рөлі бар. Атап айтқанда, Воронюк әйелдер қауіпсіздігінің өлшемдерін былай анықтайды: "(1) әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық, (2) ресурстарды бақылаудағы гендерлік теңсіздік, (3) билік пен шешім қабылдаудағы гендерлік теңсіздік, (4) әйелдердің адам құқықтары және (5) әйелдер (және ерлер) құрбандық емес, белсенді қатысушылар ретінде". Осы мәселелер ТҰФЖ-нің саясатты өзгерту және қоғамдық сананы арттыру жұмысында ескеріледі.

Нәтижелері

1995 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы әйелдерге арналған төртінші дүниежүзілік конференция өткізді, ол әйелдердің маргинализациясына қатысты жаңа көзқарас қалыптастыруға бағытталған. Конференция нәтижесінде әлемдік деңгейдегі басқа да конференциялардың күн тәртібіне гендерлік аспектілер енгізілді, бұл гендерлік бейтараптыққа баса назар аудару және саясат қабылдауда әйелдердің құқықтарын басымдыққа қоюды қамтыды. ТНФ-ның әлемдік оқиғаларға реакциясы үкіметтер мен қоғамның әрекеттеріне күшті әсер ете алады. Мысалы, 1996 жылы Талибан Ауғанстанды басып алғанда, олардың қатаң режимі әйелдердің қауіпсіздігі мен құқықтарына қауіп төндірді. Әлемдік феминисттердің үкіметтерге жасаған қысымы Талибанның оқшаулануына және Ауғанстан әйелдерінің құқықтарына мән беруге ықпал етті.