Кіріспе

409–585 жылдар аралығында Иберияның солтүстік-батысындағы герман мемлекеті

Суэбтер патшалығы (Regnum Suevorum), сондай-ақ Галисия патшалығы (Regnum Galicia) немесе Галисия суэбтерінің патшалығы (Galicia suevorum regnum) деп те аталады, Рим империясынан бөлінген алғашқы герман мемлекеттерінің бірі болды. Бұрынғы Рим провинциялары Галлекия және солтүстік Лузитанияда құрылған, бұл мемлекетті суэбтер шамамен 409 жылы құрды, ал 6 ғасырда ол Галлекиямен байланысты ресми түрде жарияланды. 585 жылға дейін тәуелсіздігін сақтап келді, содан кейін вестготтармен жаулап алынып, Испаниядағы вестготтар патшалығының алтыншы провинциясына айналды.

Шығу тегі

406 жылы 31 желтоқсан түнінде Рейн өзенінен өтіп, Рим империясына кірген суэбтер туралы көп мәлімет белгілі емес. Бұл суэвилердің Квадтармен бір топ екені жөнінде болжам бар. Квадтар туралы ерте жазбаларда қазіргі төменгі Австрия мен Батыс Словакияда, ортаңғы Дунайдан солтүстікке қарай қоныстанғандығы айтылады. Олар 2-ғасырғы герман соғыстарында маңызды рөл атқарды. Маркоманндықтармен одақтасып, Марк Аврелий басшылығымен римдіктерге қарсы қаһарлы шайқас жүргізді. Суэвилер мен Квадтардың бір топ екенін анықтауға негізгі себеп – 406 жылы Галлияға басып кірген шабуылшылардың тізімін жазған Киелі Жеромның Агерухияға жолдаған хаты. Аталған хатта Квадтар тізімде болса, суэвилер туралы ешқандай мәлімет жоқ. VI ғасыр авторлары Галлекияның суэвтерін аламандықтармен немесе жалпы немістермен теңестірді. Ал IV ғасырғы Laterculus Veronensis кейбір суэвтерді аламандықтар, Квадтар, Маркоманндықтар және басқа герман халықтарымен бірге атады. Сонымен қатар, суэвилердің есімдерінің жоқтығы олардың бұрыннан қалыптасқан жеке этнос емес, жақындағы этногенездің нәтижесі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Олар Дунай аңғарынан Иберия түбегіне көшіп келу кезінде Квадтар мен Маркоманндықтардың бір бөлігі бірігіп, жаңа этносты құрады. Иордан және басқа да тарихшылар V және VI ғасырларда Дунай аймақтарында тұрған суэвтердің басқа топтарын да атап көрсеткен. Бұл теория академиялық қауымдастықта әртүрлі пікірлерге бөлініске себеп болды, себебі нақты дәлелдер жеткіліксіз. Гунндардың шабуылынан қорғанып, немесе олардан қашып, суэвилер вандалдар мен аландармен бірге 405 жылы 31 желтоқсан түнінде Рейн өзенінен өтті. Олардың Рим империясына кіруі, Римнің батысында бірқатар шабуылдар мен азаматтық соғыстардың орын алған кезеңіне сәйкес келді. 405 және 406 жылдар аралығында империяның батыс аймақтарында Радагайс бастаған готтардың Италияға шабуылы және узурпаторлардың үнемі пайда болуы байқалды. Бұл жағдай басып кірген варварлардың Галлияға аз кедеріспен енуіне мүмкіндік берді. Империя оларды қауіп деп санамай тұрып, олар германдық төменгі, Бельгика Прима және Бельгика Секунда провинцияларына елеулі зиян келтірді. Галлияға варварлардың шабуылына жауап ретінде, узурпатор Константин III вандалдар, аландар мен суэвтердің жолын тоқтатты және оларды солтүстік Галлияда тұрғызды. Бірақ 409 жылдың көктемінде Геронтий Испанияда бүлік көтеріп, өзінің императоры Максимусты тағайындады. Жақында Август титулына көтерілген Константин, бүлікке қарсы күресу үшін Испанияға аттанды. Геронтий Галлиядағы варварларды Константинге қарсы қоздырып, оларды қайтадан жұмылдыруға көндірді. 409 жылдың жазында вандалдар, аландар және суэвтер оңтүстікке қарай Испанияға қарай жылжуды бастады.

Қоныстану және интеграция

Константин мен Геронтийдің әскерлері арасындағы Иберия түбегінде басталған азаматтық соғыс, Пиренейлер арқылы өтетін жолдарды қасақана немесе салдарынан ескерусіз қалдырды, осылайша Оңтүстік Галлия мен Иберия түбегі варварлардың шабуылына осал қалды. Гидатийдің мәліметтеріне сәйкес, вандалдар, аландар және суэвилер 409 жылдың 28 қыркүйегінде немесе 12 қазанында Иберия түбегіне енген. Кейбір ғалымдар бұл екі күнді Пиренейдің қиын жолымен ондаған мың адамның өтуінің басталуы мен аяқталуы деп санайды, себебі мұндай жолды бір күнде жүріп өту мүмкін емес еді. Гидатийдың айтуынша, Испанияға кіргеннен кейін варварлар, тіпті римдік сарбаздар да қалалар мен ауылдардан азық-түлік пен мүліктерді тонап, 409-410 жылдары қызулыққа берілді, бұл Гидатийдың мәлімдемесіне сәйкес, ашаршылыққа алып келді, ол жергілікті халықты каннибализмге мәжбүр етті: "[аштықтан] адамдар адам етін жеді; аналар өздері өлтіріп, пісірген балаларының денелерін жеді". 411 жылы түрлі варварлық топтар келісімге келіп, Испания провинцияларын "sorte", яғни "бөлісу арқылы" бөлісті. Көптеген ғалымдар "бөлісу" деген сөздің Рим үкіметінен варвар федерациялары алған "үлестерге" сілтеме жасауы мүмкін деп санайды, бұл суэвилер мен басқа басқыншылар Максиммен келісімге келгенін көрсетеді. Дегенмен, римдіктер мен варварлар арасындағы келісімдерге нақты дәлелдер жоқ: Гидатий ешқандай келісім туралы еске салмайды және 411 жылғы бейбітшілік Иенің мейірімімен келді деп мәлімдейді, ал Оросий вандалдар, аландар және суэвтердің патшалары кейінірек вестготтармен ұқсас келісімге қол жеткізуге тырысқандарын айтады. Жерді төрт варварлық топқа бөлу былай болды: Силинг вандалдары Баэтикада қоныстанды, аландарға Лузитания және Карфаген провинциялары бөлді, ал Хасдинг вандалдары мен суэвилер солтүстік-батыс Галлекия провинциясын бөлісті, бұл Португалияның оңтүстігіндегі Порто және солтүстіктегі Галисияның Понтеведра қалалары арасындағы жерлер болуы мүмкін. Жақын арада Брага олардың астанасы болады, ал олардың иеліктері кейіннен Асторгаға, Луго аймағына және Миньо өзенінің аңғарына кеңейді, суэвилердің 438 жылға дейін провинцияның басқа қалаларында тұрғандығына ешқандай дәлел жоқ. Галлекиялықтар мен суэвилердің арасындағы алғашқы қарым-қатынас кейде айтылғандай апатты болған жоқ, өйткені Гидатий 411 және 430 жылдар аралығында жергілікті халық арасындағы қақтығыстарды еске салмайды. Оросийдің айтуынша, жаңа келгендер жаңа жерлерін алғаннан кейін "қылыштарды соқаға айналдырды". Суэвилер герман тілінде сөйлеген, ал классикалық дереккөздер суэв тіліне сілтеме жасайды. Атап айтқанда, суэвилер Ирминондар сөйлеген ерте диалекттердің "Эльба германдық" тобымен байланысты, олар Германияға шығыстан кірді және Балтық теңізінен бастау алды. Кейінгі классикалық дәуірде, қазір Эльбаның оңтүстігінде орналасқан және Дунай арқылы Рим империясына созылған бұл диалекттер қазіргі заманғы жоғарғы неміс тілдерін анықтайтын жоғарғы неміс тіліндегі дауыстық өзгеріске ұшырады, ал ең жоғары формасында – Үстіңгі неміс тілі. Кейбір топонимикалық деректерге сүйенсек, суэвилерге басқа германдық топ қосылып, Португалияда қоныстанды, Бури Кавадо мен Гомель өзендерінің арасындағы аймақта, Террас де Буро (Бури жерлері) деп аталатын аймақта, жоғары орта ғасырға дейін Бурио деп аталды.

Гермерик патша

416 жылы Батыс императоры 409 жылы келген варварлармен күресу үшін жіберген вестготтар Иберия түбегіне енді. 418 жылы олардың патшасы Валлиа бастаған вестготтар Силинг вандалдары мен Аландарды талқандады, ал Хасдинг вандалдары мен Суэвилер Валлианың жорығына алаңдамай, Пиреней түбегіндегі соңғы екі күш болып қалды. 419 жылы вестготтар Аквитаниядағы жаңа жерлеріне кеткен соң, Гундерик басқарған вандалдар мен король Гермерик бастаған суэвтер арасында қақтығыс туды. Екі әскер Нербазиус таулары шайқасында кездесті, бірақ Рим күштерінің араласуы, Астерий басқаруымен, вандалдарға шабуыл жасап, оларды бүгінгі Андалусиядағы Баэтикаға көшіруге мәжбүр етті, соның нәтижесінде Суэвилер провинцияның барлық бөлігін дерлік толық иеленді. 429 жылы вандалдар Африкаға аттануға дайындалып жатқанда, Швабиялық Гермигарий атты әскербасшы Лузитанияны тонау үшін шабуыл жасады, бірақ оған жаңа вандал патшасы Гейзерик қарсы шықты. Гермигарий шегінетін кезінде Гуадиана өзенінде суға батып қайтыс болды; бұл Галлекия провинциясының шекарасынан тыс жерде Суэвтердің қарулы әрекеттерінің алғашқы мысалы. Содан кейін, вандалдар Африкаға кеткеннен кейін, Испанияда қалған жалғыз варварлық топ – швабиялықтар болды. Король Гермерик өмірінің қалған бөлігін Галлекия провинциясының барлық аймағында Суэвтердің билігін нығайтумен өткізді. 430 жылы ол жергілікті халықпен сақталған бұрынғы бейбітшілікті бұзып, Орталық Галлекияны тонады, бірақ ескі темір дәуіріндегі төбелік бекіністерді қайта басып алған, римдік мәдениетке енген Галлекиялықтар жаңа бейбітшілікке келісуге тырысты, ол тұтқындарды алмастыру арқылы бекітілді. Алайда, 431 және 433 жылдары жаңа қақтығыстар орын алды. 433 жылы король Гермерик жергілікті епископ Симфозийді елші ретінде жіберді, бұл Суэвтер мен жергілікті халық арасындағы ынтымақтастықтың алғашқы дәлелі болды. Дегенмен, провинцияда жиырма жылға созылатын тұрақты бейбітшілік 438 жылға дейін орнатылмады.

Патша Речила

438 жылы Гермерик ауырып қалды. Бұрынғы Рим провинциясы Галлекияны толығымен басып алғаннан кейін, ол жергілікті халықпен бейбітшілік орнатты. Бір жыл өткен соң, 439 жылы суэвтер Лузитанияға шапқындап кірді және оның астанасы Мериданы басып алды, ол қысқа мерзімге олардың патшалығының жаңа астанасы болды. Речила патшалықты кеңейтуді жалғастырды, ал 440 жылы стратегиялық маңызды Мертола қаласындағы римдік шенеунігі, граф Цензорийді жемісті қоршауға алып, оны қарсылық көрсетпей тапсыруға мәжбүр етті. Келесі жылы, 441 жылы, Речила әскерлері Севильяны жаулап алды, бұл отыз жылдан астам уақыт бойы халықты басқарған ескі патша Гермерик қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң болды. Баэтиканың астанасы Севильяны басып алғаннан кейін, суэвтер Баэтика мен Карфагенді бақылауға алды. Дегенмен, суэвтердің Баэтика мен Карфагенді басып алуы шабуылдармен шектелген және суэвтердің қатысуы, болған жағдайда, мардымсыз болған деседі. 446 жылы римдіктер Баэтика мен Карфаген провинцияларына магистр утриуск милиция Витусты жіберді, оған көптеген готтар көмектесті, ол суэвтерді бағындырып, Испанияда императорлық билікті қайта орнатуға тырысты. Речила римдіктерге қарсы жорыққа шықты, готтарды жеңгеннен кейін Витус қоршаудан қашып құтылды; Испанияны қайтадан басып алуға императорлық әрекеттер қайтадан жасалмады. 448 жылы Рехила өзге дінді ұстанушы болып қайтыс болды және тағын ұлы Рехиарға қалдырды.

Король Рехиар

Католик дінін ұстанған Рехиар 448 жылы әкесінің орнын басып, герман халықтары арасындағы алғашқы католик патшаларының бірі болды және өз атымен монета шығаруды бастаған тұңғыш патша еді. Кейбір деректерге сүйенсек, монета шығару – Суэвтердің тәуелсіздік белгісі болған, себебі соңғы империя кезеңінде монета шығару тәуелсіздік жариялаудың бір жолы саналған. Әкесі мен атасының сәтті жолын жалғастыруды армандаған Рехиар өзінің билігі тұсында бірқатар батыл саяси шешімдер қабылдады. Олардың біріншісі – 448 жылы гот патшасы Теодорих I-нің қызына үйленуі, бұл екі халық арасындағы қарым-қатынасты жақсартты. Сонымен қатар, ол Васкония, Сарагоса және Лейда қалаларына (Hispania Tarraconensis, бұл пішіндегі түбек Жерорта теңізінен Рим билігінде болған Бискай шығанағына дейін созылған) бірнеше сәтті шабуылдар ұйымдастырды. Кейде ол жергілікті багуда (жергілікті испан-рим көтерілісшілері)мен одақтас болды. Лейдада ол тұтқындарды қолға түсіріп, оларды Галекия мен Лузитания жерлеріне құл ретінде әкеп орналастырды. Рим одан кейін Суэвтерге елші жіберіп, бірқатар жеңілдіктерге қол жеткізді, бірақ 455 жылы Суэвтер бұрын Римге қайтарылған Карфагененс жерлерін талқандады. Жаңа император Авитус және вестготтар Риммен жасалған бейбіт келісімге готтардың да келісімін алғанын еске салып, бірлескен елшілік жіберді. Алайда Рехиар 455 және 456 жылдары Тарраконенсисте екі жаңа жорық бастады және көптеген тұтқындармен Галисияға оралды. Император Авитус 456 жылдың күзінде Рехиардың қарсылығына жауап ретінде Визигот патшасы Теодорих II-ні Пиреней таулары арқылы Галаэкияға, сондай-ақ Бургундия патшалары Гундиок пен Хилперик басқаратын үлкен әскермен жіберді. Суэвтер әскер жинады және екі әскер 5 қазан күні Асторга қаласының жанындағы Орбиго өзенінің жағасында кездесті. Теодорих II-нің готтары оң жақтан Суэвтерді жеңді. Шайқаста көптеген Суэвтер қаза тапты, ал көптеген басқалары тұтқынға алынды, бірақ көпшілігі қашуға үлкерді. Король Рехиар 28 қазанда Брага қаласын талқандаған гот әскерінен қашып, жараланған күйі жағалауға қарай құтылуға тырысты. Кейін король Рехиар кемеге отыруға тырысқанда Порто қаласында тұтқындалды және желтоқсан айында өлім жазасына кесілді. Теодорих үш ай бойы Суэвтерге қарсы соғысын жалғастырды, бірақ 459 жылдың сәуір айында жаңа императордың саяси және әскери қимылдарынан қорқып Галлияға қайтып келді. Оның одақтастары мен қалған готтар Пиреней тауларына қайта оралар жолда Асторга, Паленсия және басқа да қалаларды тонады.

Жарысқа түскен патшалар

Визиготтар Рехиарды жойғанда Гермериктің патшалық руы жойылып, суэвтер басшылығының қалыпты жүйесі осымен бірге аяқталды. 456 жылы суэвтердің басшылығын Айольф атты адам қабылдады. Айольфтің билікке өту себептері белгісіз: Гидатий Айольфті готтардан дезертирдеген деп жазса, тарихшы Жордан оны Теодорихтың Галлекияны басқаруға тағайындаған варн екенін, ал суэвтер оны осы іске көндіргенін айтады. Қай жағдайда болса да, ол 457 жылдың маусымында Портода қаза тапты, бірақ оның бүліктері, Мажорианның визиготтарға қарсы қарулы әрекеттерімен бірге, суэвтерге түскен қысымды жеңілдетті. 456 жылы, Рехиардың өлім алған жылы, Гидатий «суэвтер Малдрасты өздерінің патшасы етіп тағайындады» деді. Бұл мәлімдеме суэвтердің халық ретінде жаңа билеушіні таңдауда өз пікірін білдіргенін көрсетеді. Малдрастың сайлануы суэвтер арасында жарылысқа алып келді, себебі кейбіреулері Фрамта есімді басқа патшаны қолдады, ол бір жылдан кейін қайтыс болды. Екі топ та жергілікті галлаектермен бейбітшілік орнатуға тырысты. 458 жылы готтар тағы да Испанияға әскер жіберді, ол шілдеде Бетикаға жетіп, суэвтерді осы провинциядан айырды. Бұл әскер бірнеше жыл бойы Иберияда тұрды. 460 жылы Малдрас төрт жылдық биліктен кейін қаза тапты, ол Лузитанияда және Галлекияның оңтүстігінде, Дуро өзенінің аңғарынан өтетін жерлерде суэвтерді де, римдіктерді де тонады. Осы уақытта солтүстіктегі суэвтер 459 және 460 жылдары Галлекияны тонаған Рихимунд атты басқа басшыны таңдады. Осы жылы олар әлі де римдік билігінде болған Луго қаласын басып алды. Бұған жауап ретінде готтар өз әскерін қаланың шетінде және айналасындағы аймақтарда тұратын суэвтерді жазалауға жіберді, бірақ олардың жорығын кейбір жергілікті тұрғындар ашты, Гидатий оларды сатқындар деп санады. Осы сәттен бастап Луго суэвтер үшін маңызды орталыққа айналды және Рехимунд оны астана ретінде пайдаланды. Оңтүстікте Фрумар Малдрастың және оның тобының орнына келді, бірақ оның 464 жылы қайтыс болуы суэвтер арасындағы ішкі келіспеушіліктердің аяқталуын және тума галлаек халқымен үнемі болатын қақтығыстарды білдірді.

Патша Ремисмунд

464 жылы Галлекия мен Галлия арасында бірнеше рет саяхат жасаған елші Ремизмунд патша болды. Ремизмунд суэвтердің топтарын өзінің билігімен біріктіріп, сонымен бірге бейбітшілікті қалпына келтіре алды. Оны Теодорик та мойындаған, тіпті мақұлдаған болуы мүмкін, ол оған әйелін қоса, сыйлықтар мен қару-жарақ жіберді. Ремизмундтың басшылығымен суэвтер жақын елдерге қайта шабуыл жасап, Лузитания және Конвентус Астурисенсенс жерлерін тонады, сонымен қатар Ремизмундқа бағынудан бас тартқан Ауноненс сияқты галлаец тайпаларымен күресті. 468 жылы олар Лузитаниядағы Конимбрига қабырғаларының бір бөлігін қиратты, қала тоналып, тұрғындары қашқаннан немесе құл ретінде солтүстікке әкетілгеннен кейін көбінесе тасталып кетті. Келесі жылы олар Лиссабонды басып алды, оны басшысы Лузидио тапсырды. Кейіннен ол императорға суэвтердің елшісі болды. Гидацийдің 468 жылғы хроникасының соңы Ремизмундтың кейінгі тағдырын білуге мүмкіндік бермейді. Суэвтер, әрине, 466 жылы суэвтерді біріктіруші Ремизмундтың өтініші бойынша вестготтар патшасы Теодорих II жіберген Аякс есімді ариандық миссионер оларды дінге келтіріп, 560 жылдары католицизмге дейін халыққа үстемдік еткен тұрақты ариандық шіркеу құрғанға дейін, көбінесе пұтқа табынушы болып қала берді.

Ариандық кезең

470 және 550 жылдар аралығындағы кезең туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Севильялық Исидордың VII ғасырдағы куәлігіне сәйкес, сол кезде көптеген патшалар билік құрған, олардың барлығы ариан дінін ұстанған. Divisio Wambae деп аталатын ортағасырлық құжат Феодемунд есімді бір патшаны атайды, ол басқаша белгілі емес. Басқа, сенімділігі төмен және кейінірек жазылған жылнамаларда Герменрих II, Рехила II және Рехиар II есімдерімен бірнеше патша билік еткендігі айтылады. 535 жылы бенедиктин қатыны шіркеу негізін салғанын көрсететін тас жазу Ваирау, Португалияда табылған. Бұл жазуда билеуші Веремундқа «ең тыныш патша Веремунд» деп сөз сүйетілген, бірақ бұл жазу Леон патшасы Бермудо II-ге де жатқызылған. Сонымен қатар, шамамен 540 жылы Папа Вигилийдің Брага епископы Профутурусқа жіберген хатының арқасында, белгілі бір мөлшердегі католик православиеліктері ариандыққа өткені және бұрынғы белгісіз жағдайларда бірнеше католик православиелік шіркеулердің қиратылғаны белгілі болды.

Католик православиесіне көшу

Суэбтердің православиеге көшкені алғашқы дереккөздерде әртүрлі бейнеленеді. 561 жылдың 1 мамырында өткен Брага соборының хаттамасында бұл собор Ариамир есімді патшаның бұйрығымен шақырылғаны нақты айтылған. Оның православиесі күмәнді емес, бірақ ол Рехиардан бері суэбтердің алғашқы православиелік монархы болғаны туралы тікелей мәлімдеме жоқ. Дегенмен, ол православиелік синодты алғаш рет өткізген. Ал Исидор Севильскийдің «Суэворум тарихы» еңбегінде Теодемар Брагалық Мартиннің көмегімен халқының ариандықтан бас тартып, православиеге көшкені айтылады. Соңында, франк тарихшысы Григорий Турскийдің сөзіне сенсек, бұрын белгісіз болған Харарик есімді билеуші, Мартин Турский туралы естіген соң, егер ұлының жалқауын емдесе, әулиенің сенімдерін қабылдауға уәде берген. Әулие Мартиннің қасиетті қалдықтары мен тілегі арқасында ұлы жазылып кетті, Харарик және оның барлық үйі Никеялық дінге көшті. Әулие Мартиннің қасиетті қалдықтарының келуі және Харариктің көшкені туралы айтылымдар Мартин Браганың келуімен (шамамен 550 жыл) бірге келтіріледі, сондықтан бұл аңыз Брагалық Мартиннің пастырлық қызметінің және Әулие Мартин Турскийге деген құрметінің аллегориясы ретінде түсіндіріледі. Көптеген ғалымдар осы әңгімелерді үйлестіруге тырысты. Шаррикс пен Теодемар Ариамирдің ізбасары болуы керек, өйткені Ариамир православиелік синодтарға тыйым салуды алып тастаған алғашқы суэб монархы болған; демек, Исидор уақытты шатастырған. Рейнхарт Харариктің алғаш Әулие Мартиннің қасиетті қалдықтары арқылы, ал Теодемардың кейін Брагалық Мартиннің уағызы арқылы православиеге көшкенін ұсынды. Егер Григорийдің айтуынша, Брагалық Мартин 580 жылы қайтыс болса және шамамен отыз жыл епископ болса, онда Харариктің православиеге көшкені 550 жылға дейін болған болуы керек. Ақырында, суэбтердің православиеге көшкені суэбтерге емес, вестготтарға қатысты деп хроникашы Иоанн Бикларумский жазды. Ол олардың православиеге көшкенін 587–589 жылдары Рекард I тұсында готтардың православиеге көшкенімен қатар қойды, бірақ бұл патшалық визиготтар патшалығымен бірігуге ұмтылған кейінгі кезеңге сәйкес келеді.

Британдықтар

V ғасырдың соңында немесе VI ғасырдың басында англосаксондықтардан қашып келген римдік-британиялықтар тобы Галлекияның суэвтер патшалығының солтүстігінде қоныстанды, бұл жерлер кейіннен Бритония деген атқа ие болды. Осы қоныстану туралы белгілі мәліметтердің көп бөлігі шіркеулік дереккөздерден алынған; 572 жылғы Браганың екінші соборының жазбалары бритонессис экклезия (“британ шіркеуі”) деп аталатын діни округке және седес бритонарум (“британдықтардың тақтысы”) деп аталатын епископтық орынға сілтеме жасайды, ал әкімшілік және шіркеулік құжат, әдетте Divisio Theodemiri немесе Parochiale suevorum деп белгілі, оларға өз шіркеулерін және Санта-Мария де Бретонья монастыры болған Максими монастырын берді. Сегіз көмекші епископтың арасында тек біреуі ғана, епископ Ильдерик германиялық аты-жөніне ие болды. Кейін, 569 жылдың 1 қаңтарында Ариамирдің ізбасары Теодемар Лугода кеңес өткізді, ол патшалықтың әкімшілік және шіркеулік ұйымдастыру мәселелерін қарады. Оның өтініші бойынша Галлекия Корольдігі екі провинцияға немесе синодқа бөлінді, Брага және Луго митрополиттерінің бағынысында болды, сондай-ақ он үш епископтық орын құрылды, олардың кейбіреуі жаңа болды, олар үшін жаңа епископтар тағайындалды, ал қалғандары бұрынғыдай қалды: Ирия Флавия, Бритония, Асторга, Оренсе және Туи солтүстікте, Лугоның бағынысында; ал Думе, Порто, Висеу, Ламего, Коимбра және Идана а Вела оңтүстікте, Брагаға тәуелді болды. Әрбір тақ әрі қарай ecclesiae және pagi деп аталатын кішігірім аумақтарға бөлінді. Лугоның солтүстік митрополиті ретінде таңдалуы оның өзіне бағынышты тақтарға қатысты орталық орналасқандығымен байланысты болды.

Патша Миро

Иоанн Бикларо айтуынша, 570 жылы Миро Теодемардан кейін суэвтердің патшасы болды. Оның тұсында Суэв патшалығына тағы да визиготтардың күштері қарсы шықты. Ливигильд патшаның басшылығымен олар өз патшалығын қайта құруға кірісті. 572 жылы Миро Браганың екінші кеңесін өткізуге бұйрық берді, оған Паннониялық Брагалық қасиетті Мартин суэв патшалығының астанасының архиепископы ретінде төрағалық етті. Мартин Севильялық Исидор, Венантий Фортунат және Григорий Турскийтің мақтаған, суэвтерді католицизмге бастаған және патшалықтың мәдени және саяси жаңаруын көтермелеген білімді адам болды. Кеңестің шешімдерінде Мартин Галлекиядағы католик дінінің біртүтастығы мен тазалығын жариялады және алғаш рет ариандық жоққа шығарылды. Он екі көмекші епископтың бесеуі суэвтер (Луголық Нитигий, Оренселік Виттимер, Туйлық Анила, Висеулік Ремисол, Идана-а-Вельялық Адорик) және біреуі – британиялық Майлок болды. 572 жылы Миро рункондарға қарсы жорыққа шықты, осы кезде визиготтар патшасы Ливигильд оңтүстікте сәтті әскери операциялар жүргізіп жатты: ол визиготтар үшін Кордова және Медина Сидония қалаларын қайтарып алды, сондай-ақ Малага қаласының маңындағы аймаққа сәтті шабуыл жасады. Бірақ 573 жылдан бастап оның жорықтары суэвтер жеріне жақындады, алдымен Сабарияны, кейін Арегенс тауларын және Кантабрияны басып алды, онда ол бірнеше шабуылшыларды қуды. Соңында, 576 жылы ол Галлекияның өзіне кірді, патшалықтың шекарасын бұзып, бірақ Миро елшілерді жіберіп, Ливигильдтен уақытша бейбітшілікке қол жеткізді. Осы кезеңде суэвтер франк патшасы Гонтрамға да елшілер жіберген болуы мүмкін, оларды Пуатье маңында Хилперик I ұстап алып, Григорий Турский жазғандай, бір жылға түрмеге қамады. Кейін, 579 жылы Ливигильдтің ұлы Герменгильд әкесіне қарсы көтеріліп, өзін патша деп жариялады. Ол Севильяда тұрып, әйелі, франк принцессасы Ингундистің және Севильялық Леандердің ықпалымен католицизмге көшті, бұл оның әкесінің ариандығына ашық қарсылық білдірді. Бірақ Ливигильд 582 жылы ғана әскерін жинап, ұлына шабуыл жасады: алдымен Мериданы басып алды, содан кейін 583 жылы Севильяға аттанды. Қоршауда қалған Герменгильдтің көтерілісі Юстиниан I-ден бері Испанияның оңтүстік жағалауының көп бөлігін бақылап келген Шығыс Рим империясы мен суэвтерден күткен қолдауына тәуелді болды. Осы жылы Галлекия патшасы Миро блокаданы бұзу мақсатымен әскерімен оңтүстікке қарай жорық жасады, бірақ лагерьде болған кезде Ливигильд оны қоршап алды, содан кейін вестгот патшасымен адалдық туралы келісімге қол қоюға мәжбүр болды. Сый-сыяпат алмастырғаннан кейін Миро Галлекияға оралды, онда бірнеше күннен кейін төсекке жатты және Григорий Турскийдің жазуынша, «Испанияның нашар суларынан» көп ұзамай қайтыс болды. Герменгильдтің көтерілісі 584 жылы аяқталды, өйткені Ливигильд византийлықтарға 30 000 солид пара беріп, ұлын олардың қолдауынан айырды.

Соңғы патшалар

Миро қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Эбурик патша болды, бірақ Ливигильдке алғыс айту және достық белгілерін жіберген соң ғана. Бір жыл өткен соң, оның жекжаттысы Аудека әскермен бірге билікті басып алды. Ол Эбурикті монастырға апарып, дін қызметкері болуға мәжбүрледі, осылайша оны таққа үміткер етпеді. Сосын Аудека Мироның жесірі Сизегунтияға үйленіп, өзін патша деп жариялады. Осы биліктен заңсыз пайдалану және Эбурикпен болған достық Ливигильдке көрші мемлекетті басып алуға мүмкіндік берді. 585 жылы Ливигильд суэвтерге қарсы соғыс ашып, Галлекияға шапты. Иоанн Биклароның сөздерімен айтқанда: "Патша Ливигильд Галлекияны қиратты және Аудеканы мемлекеттің барлық бөлігінен айырды; суэвтер тайпасы, олардың қазынасы мен отаны оның билігіне көшті және готтардың провинциясына айналды". Бұл жорық барысында Гунтрам патшаның франктары Септиманияға шабуыл жасады, мүмкін суэвтерге көмектесу мақсатында, сонымен қатар Галлекияға кемелер жіберді, бірақ оларды Ливигильд әскерлері тоқтатты, жүктерін тартып алды және экипаждың көп бөлігін өлтірді немесе құлдыққа салды. Осылайша мемлекет готтардың үш әкімшілік аймағының біріне айналды: Галлекия, Испания және Галлия Нарбоненсис. Аудека тұтқындалып, шашы қырқылды және діни уәзір болуға мәжбүр болды, содан кейін Оңтүстік Лузитаниядағы Бежа қаласына жер аударылды. Сол 585 жылы Маларик есімді адам готтарға қарсы көтеріліп, тақты қайтарып алмақ болды, бірақ ол ақыры жеңіліп, Ливигильдтің генералдары қолға түсірді, оларды тізбекке байлап патшаға әкелді.

Қоса берілу

Жеңіс шабуылдарынан кейін король Лювигильд суэвтер арасында Ариан шіркеуін қайта енгізді, бірақ бұл институттың өмірі қысқа болды, себебі 586 жылы оның қайтысынан кейін оның ұлы Рекард вестготтар мен суэвтердің католицизмге жаппай өтуін ашық түрде қолдады. Рекардтың жоспарларына ариандық құлпытастардың тобы қарсылық көрсетті; олардың басшысы Сегга, қолдары кесілгеннен кейін Галлекияға жер аударылды. Айналу Толедоның үшінші кеңесі кезінде, Испания, Галлия және Галлекиядан келген жетпіс екі епископтың көмегімен жүзеге асты. Онда сегіз епископ ариандықтан бас тартты, олардың ішінде төрт суэв болды:

Готтар билігінде суэв патшалығының әкімшілік құрылымы бастапқыда сақталды – Теодемардың тұсында құрылған суэв округтері кейінірек визиготтық монета орындары ретінде белгілі болды, бірақ жетінші ғасырдың ортасындағы әкімшілік және шіркеу реформасы осы монета орындарының көпшілігінің жоғалуына әкелді, Брага, Луго және Туи қалаларынан басқа. Бесінші ғасырда Галлекияға қосылған Ламего, Визеу, Коимбра және Иданха-а-Вельяның солтүстік Лузитания епископтықтары Мериданың бағынысына қайтарылды. Сондай-ақ, 6 және 7 ғасырларда Галлекияға көрінетін готтардың қоныс аударуы болмағаны айтылды. Суэвтерді жеке халық ретінде соңғы рет атау 10 ғасырлық испан кодексінде кездеседі: "hanc arbor romani pruni vocant, spani nixum, uuandali et goti et suebi et celtiberi ceruleum dicunt" ("Бұл ағашты римдіктер слива деп атайды; испандықтар nixum; вандалдар, суэвтер, готтар және келтиберлер оны ceruleum деп атайды"), бірақ бұл контексте Суэвилер, мүмкін, Галаециді білдірген.

Ақпарат көздері мен даулар

Римнің батыс провинцияларын жоғалтуында маңызды рөл атқарған вандалдар, вестготтар, остготтар және гунндар сияқты басқа варвар халықтарынан өзгеше, суэвтер Галекия мен Солтүстік Лузитанияда қоныстанды, бұл аймақтар алыс және Жерорта теңізінен тыс болғандықтан, Рим мен оның мүдделеріне сирек қауіп төндірді. Шындығында, олардың тарихы туралы көбірек мәліметтерге ие болған кезде, яғни Рехила билігі тұсында, олар нақты қиындыққа айналды. Тәуелсіз мемлекет ретінде олардың тарихында Риммен, вандалдармен, вестготтармен және кейіннен франктармен маңызды дипломатиялық қатынастарды күзеді. 6 ғасырдың соңында Миро билігі тұсында олар маңызды рөл атқарды, католик мемлекеттерімен – франктармен және Византиямен бірігіп, Герменгильдті қолдап, вестготтар патшасы Лювигильдке қарсы күресті. Олардың салыстырмалы оқшаулығы мен шалғай орналасуы салдарынан суэвтер туралы мәліметтер шектеулі, ал ағылшын тіліне аударылғандары одан да аз. 5 ғасырдағы суэвтер тарихының ең маңызды көзі – 470 жылы жергілікті епископ Гидатий жазған жылнама, ол Әулие Иеронимнің жылнамасын жалғастырады. Гидатий шамамен 400 жылы қазіргі Галисия мен Португалияның оңтүстік шекарасында, Лима өзенінің аңғарында орналасқан Лимичи қаласында дүниеге келген. Ол 409 жылы суэвтердің Иберия түбегіне қоныстануына және Галисияның Рим провинциясынан тәуелсіз варварлық патшалыққа айналуына куә болды. Өмірінің көп бөлігінде ол оқшауланған римдік қауымдастықтарда тұруға мәжбүр болды, суэвтер мен вандалдардан үнемі қауіп төндірілді, бірақ ол бірнеше рет Испаниядан тыс саяхаттағанын, білім алу үшін немесе елші ретінде, сондай-ақ басқа епископтармен хат алысқанын білеміз. 460 жылы ол Фрумарийге тұтқынға алынды, ол жергілікті адамдардың айыптауымен сатқындыққа кінәлі деп танылды. Үш ай тұтқында болғаннан кейін, суэвтер Чавес аймағын қиратқан кезде, оны айыптағандардың қарсылығына қарамастан босатылды. Гидатийдің жылнамасы, жалпыға ортақ сипатта болғанымен, бірте-бірте жергілікті тарихқа айналады. Варварлардың қоныстануынан кейін ол әртүрлі халықтар арасындағы қақтығыстарды баяндайды, кейіннен суэвтердің жергілікті, жартылай римдік галисиялықтармен жиі қақтығыстарын, Римнің Испаниядағы билігінің әлсіреуін, суэвтердің оңтүстікке және шығысқа қарай кеңеюін, вестготтар мен басқа римдік әскерлер алдындағы жеңілісін және Ремизмунд тұсында олардың патшалығының қайта құруын, сондай-ақ олардың ариандыққа көшкенін сипаттайды. Ол ұлы тарихшы саналғанымен, оның суреттері көбінесе тұйық, суэвтердің шешімдері мен қозғалыстарына нақты себеп немесе бағыт берілмейді, суэвтердің не істегенін, бірақ олар не айтқандарын немесе ниеттенгенін сирек атайды. Сондықтан Гидатийдің суэвтер туралы бейнесі – заңсыз қарақшылардың сыртқы көрінісі. Суэвтердің бұл сипаттамасы екінші деңгейлі дереккөздерге көшті: Э.А. Томсон, бұл тақырыпта көптеген еңбектер жазған сарапшы, «олар жыл сайын азық-түлік, құндылықтар немесе ақша табуға болатын кез келген жерге соқырлықпен шабуыл жасайды» деді. Суэвтердің алғашқы қоныстану кезеңіндегі тарихының тағы бір маңызды көзі – басқа жергілікті тарихшы Орозийдің «Пайғамдарға қарсы жеті тарихи кітабы». Ол суэвтер мен вандалдардың алғашқы қоныстануын Гидатий баяндағаннан гөрі азырақ апатты сипаттады. Оның баяндамасында суэвтер мен вандалдар Испанияға зорлықпен енгеннен кейін бейбіт өмірге оралды, ал көптеген кедей жергілікті тұрғындар римдік салықтар мен алымдардан қашып оларға қосылды. Алайда, айтқандай, оның баяндамасы да оның мақсатымен шартталған, өйткені ол Римнің құлдырауы мен әлсіреуі үшін христиандықты кінәсіз деп көрсетуге тырысты. Вандалдар мен суэвтер арасындағы қақтығысты 6 ғасырда Гундериктің белгісіз жағдайда қайтыс болуы және жеңілген вандалдардың Галисияны тастап кетуіне әкелген чемпиондардың күресін баяндаған Григорий Турский де баяндады. Вандалдар арасында басқаша тарих айтылған, өйткені Прокопий олардың дәстүрінде король Гундерик Испанияда немістерге тұтқынға алынып, бағанаға ілінгенін жазды. Оның жазбалары суэвтердің тәуелсіздігінің соңғы 15 жылы, сондай-ақ суэвтердің вестготтар билігінің алғашқы жылдары туралы құнды мәліметтер береді. Соңында, Севильялық Исидордың жазған тарихы да қызығушылық тудырады. Ол Гидатийдің еңбектерін, сондай-ақ Иоанн Бикларскийдің жылнамасын пайдаланып, Испаниядағы суэвтердің қысқартылған тарихын жасады. Исидордың тарихнамасы төңірегіндегі дау оның жіберген қателер мен қосымшаларға байланысты, көптеген тарихшылар мен ғалымдар оларды жай ғана қателік деп санамайды. Исидордың Готтар, Вандалдар және Суэвтер патшаларының тарихында Гидатийден алынған кейбір мәліметтер өзгертілген. Көптеген ғалымдар осы өзгерістерді Исидордың Гидатийден басқа көздері болуымен байланыстырады. Суэвтік Галисияның тарихы мен маңызы Испанияда ұзақ уақыт бойы маргиналдандырылып, көбінесе саяси себептерге байланысты жасырылғаны айтылады. Германиялық ғалым Вильгельм Рейнхарт ғана Галисиядағы суэвтердің бірінші байланысты тарихын жазды, немесе дәлірек айтқанда, Галисияның ресми түрде Португалиядан бөлінуі 1095 жылы ғана болды.

Мәдени мұра

Суэбтер жергілікті вульгарлық латын тілін жылдам қабылдағандықтан, олардың герман тілінің галисиан және португал тілдерінде аз іздері қалды. Готикадан немесе суэвтерден алынған қарыз сөздерді ажырату қиын, бірақ Галисия мен Португалияның солтүстік жартысына тән бірқатар сөздер бар, олар суэбтерге немесе готтарға жатқызылады, әйтсе де 8-ғасырға дейін Галакияға визиготтардың ірі көшіп келуі белгісіз. Мысалы, 'қарға', мейшенгра 'көзілдірік' (Ескі норвеж тіліндегі meisingr 'көзілдірік' сөзімен бірдей), лобио немесе ловио 'жүзім' (*lauban), britar 'ұзату' (*breutanan), maga 'балық ішегі' және esmagar 'ұқтыру' (*magōn 'асқазан'), bremar 'сағыну' (*bremmanan 'аулау'), trousa 'қар көшкіні' (*dreusanan 'құлау'), brétema 'тұман' (*breþmaz 'демі, бу'), gabar 'мақтау', ornear 'ысқыру' (*hurnjanan 'мүйіз дауысы'), zapa 'қақпақ, тығылақ' (*tappōn 'бұлдақ'), fita 'лента', sá 'тегі, ұрпақ' (*salaz 'сарай, үй'), және тағы басқалары. Олардың жергілікті топонимика мен антропонимикаға қосқан үлесі ең маңызды болды, өйткені суэвтермен байланысты жеке есімдер галисиандықтар арасында кейінгі орта ғасырға дейін қолданылып келді, ал шығыс германдық есімдер жалпы алғанда орта ғасырдың жоғары кезеңінде жергілікті тұрғындар арасында ең көп таралған. Осы есімдерден Солтүстік Португалия мен Галисияда көптеп кездесетін бай топонимика пайда болды, мысалы, Сандиас, ортағасырлық Синдилан, Синдила есімінің германдық генетиві; Мондариз – латындық генетивтік формасы Munderici Munderic'тің; Гондомар – Гундемариден, Балтар – Балтарийден (екеуі де Португалия мен Галисияда); Гвитериз – Витерициден. Ескі германдық қоныстарды көрсететін тағы бір топонимдер тобы – Са, Саа, Сас (Галисияда) немесе Са (Португалияда) деп аталатын жерлер, барлығы герман сөзі *sal 'үй, зал' дегеннен шыққан және негізінен Брага, Порту және Португалиядағы Миньо өзенінің аңғарында, сондай-ақ Галисиядағы Луго маңында орналасқан, барлығы бірнеше жүзді құрайды. Қазіргі Галисияда төрт приход және алты қала мен ауыл әлі де Суэвос немесе Суэгос деп аталады, олардың барлығы латын тіліндегі Sueuos 'Суэвтер' сөзінен алынған және ескі Суэвтер қоныстарына сілтеме жасайды.