Кіріспе

Индонезия және Малайзия тілдеріндегі "қуырылған күріш" Nasi goreng ұзақ жылдар бойы индонезиялық асүйдің маңызды тағамы саналды. 2018 жылы Индонезия үкіметі оны елдің бес ұлттық тағамының бірі деп ресми түрде мойындады. Наси горенге арналған алдын ала дайындалған дәмдеуіштер кеңінен сатылады, ал микротолқынды пеште қыздырылатын мұздатылған түрлерін Индонезияның барлық дүкендерінде табуға болады.

Этимология

Наси горинг термині индонезия және малай тілдерінде "қырылған күріш" дегенді білдіреді. Кембридж ағылшын сөздігі наси горингті "ет және көкөніс қосылған индонезиялық күріш тағамы" деп анықтайды, бірақ бұл тағам көршілес Малайзия мен Сингапурда да мәдени ерекшелік ретінде кең таралған.

Тарих

Азиядағы басқа қуырылған күріш рецепттеріне ұқсас, зерттеушілер индонезиялық наси горингтің қытайлық қуырылған күріштен тарағанын және күрішті ысырап етуді болдырмау мақсатымен жасалғанын айтады. Индонезиялық тағамға қытайлықтың әсерін мие горингтен көруге болады, ол қытай вогын қолдануды талап ететін қуыру техникасымен бірге пайда болды. Қытайда қуыру техникасы Мин әулеті тұсында (1368–1644 жж.) кеңінен таралды. Соя соусының алғашқы нұсқасы 2-ші ғасырда Қытайда пайда болды, бірақ kecap manis (тәмді соя соусы) Индонезияда жергілікті пальма қантының көп мөлшерін қосып жасалды. Бірақ, қазіргі индонезиялықтар күрішті қуыруды қашан бастағаны белгісіз. Қытай мен Индонезия архипелагы арасындағы сауда 10-шы ғасырдағы Шривиджая дәуірінде гүлденді және 15-шы ғасырдағы Маджапахит дәуірінде күшейді. Осы кезде қытай иммигранттары архипелагқа қоныстанды, өздерімен бірге мәдениетін және тағамдарын әкелді. Қытай халқы көбінесе жаңа пісірілген ыстық тағамды ұнатады және олардың мәдениетінде жемеген тағамды тастауға тыйым салынған. Паджаджаран университетінің жазушысы Фадли Рахман наси горинг Индонезияға тән екенін дәлелдейтін тарихи дәлелдің жоқтығын мәлімдеді және қытай әсерінен басқа бір теорияны ұсынды: наси горинг шын мәнінде Таяу Шығыстың пилаф тағамынан шабыттандырылған, ол дәмдеуіштермен пісірілген күріш. Наси горинг камбинг (қошқар етімен қуырылған күріш) бетави стиліндегі бір түрі қой еті немесе ешкі етін (әдетте араб индонезиялықтары ұнатады), бай дәмдеуіштер мен майнаха самин (гхи) қолданады – бұл Таяу Шығыс пилафының дайындалуында қолданылатын ингредиенттер. Наси горинг отарлық кезеңде Үндістан мәдениетінің бір бөлігі ретінде қарастырылды. Наси горинг туралы айтулар Голланд Шығыс Индиясының отарлық әдебиетінде кездеседі, мысалы, Марко Картодикоромоның "Студент Хиджо" шығармасында, ол 1918 жылы "Синар Хиндия" газетінде жарияланған. Осы кезеңде Нидерланд пен Голланд Шығыс Индиясы арасындағы сауда индонезиялық наси горингтің әлемдік танымалдылығын арттырды. Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін наси горинг халық арасында ұлттық тағам ретінде танылды, бірақ ресми мәртебесі болмады. Оның қарапайымдылығы мен әмбебаптығы оның танымалдығына үлкен үлес қосты және индонезиялық үй шаруашылықтарының негізгі тағамына айналдырды – оны индонезиялықтардың ең "демократиялық" тағамы деп санайды, себебі нақты және қатаң рецепт болмауы адамдарға оны қалай дайындауға болса, солай жасауға мүмкіндік береді. Индонезиялық үйлерде күнделікті желетін наси горинг индонезиялық отбасының мәдениетін бейнелейтін ең маңызды тағам саналады. Ол 1964 жылы Нью-Йоркте өткен Дүниежүзілік көрменің индонезиялық павильонындағы Индонезия театры мейрамханасының мәзірінде ұсынылды. АҚШ-тың Индонезиядағы елшісі Говард Палфри Джонс Сукарноның билігінің соңғы жылдарындағы (1960-шы жылдардың ортасы) "Индонезия: мүмкін арман" атты мемуарларында наси горингті ұнататынын айтты. Ол Сукарноның әйелдерінің бірі Хартини дайындаған наси горингті жақсы көретінін айтып, оны өмірінде татып көрмеген ең дәмді наси горинг деп мақтады. Наси горинг дәстүрлі түрде үйде таңғы ас ретінде беріледі және ол әдетте кешегі қалған күріштен жасалады. Қалған күріштің текстурасы жаңа пісірілген күріштен гөрі наси горингке қолайлырақ, себебі жаңа пісірілген күріш вокта қуыруға төтеп бере алмай, тым ылғалды және жұмсақ болуы мүмкін. Күріштен басқа, наси горинг кем дегенде үш компоненттен тұрады: ингредиенттер (мысалы, жұмыртқа, креветка, ет, пісіру майы), дәмдеуіштер (мысалы, сарымсақ, шалот, тұз, перец) және қосымшалар (мысалы, баванг горенг, кропук, акар, жаңа қияр мен помидор кесектері). Дәмдеуіштер мен ингредиенттердің әртүрлі пропорцияда қолданылуы көптеген дәмді вариацияларды тудырады.

Дәмдеуіштер мен дәмдеуіштер

Наси горингтің әдеттегі дәмдеуіштеріне тұз, бұрыш, жазғы пияз, сары түйме, пальма қанты, ұнтақталған сарымсақ және пияз немесе шалуттадан жасалған бumbu пастасы, капа манис (тәмді соя соусы), креветка пастасы, қара бұрыш, балық соусы, ұнтақталған сорпа және тағы да басқалары жатады. Жұмыртқа пісіру процесінде күрішке араластырылуы мүмкін, немесе күнге қарай қуырылған жұмыртқа, омлет және қайнатылған жұмыртқа түрінде қосымша ретінде беріледі. Дайындалған тағамнан қалған еттер, мысалы тауық немесе сиыр еті де қолданылуы мүмкін.

Вариациялар

Наси горингтің бірден-бір нақты рецепті жоқ, себебі белгілі бір қоспалармен, ингредиенттермен және қосымшалармен дайындалған кез келген қуырылған күріш тағамы, наси горингтің тағы бір рецептіне әкелуі мүмкін. Бруней, Индонезия, Малайзия және Сингапур елдерінде наси горинг деп аталатын қуырылған күріш рецептерінің санын санау мүмкін емес. Көптеген нұсқалар аймақтық ерекшеліктерге ие болғанымен, кейбір рецепттерде аймақтық және ұлттық шекаралардан асып түсетін ортақ элементтер кездеседі: мысалы, "кампунг" ("ауыл" деген мағынаны білдіретін индонезиялық және малай тіліндегі термин), креветка пастасы (индонезиялық тілінде "тераси", малай тілінде "белакан"), бұрыш негізіндегі самбал соустары, тұздалған балық және қуырылған күрішті омлетке орау тәсілі.

Шри-Ланка

Наси горинг Шри-Ланка мәдениетіне Шри-Ланка малайларының ықпалы арқылы енген. Ол түрлі дәмдеуіштер, соя соусы, устрица соусы, имбирь, ақ пияз, креветка, қияр және шамбалақ сияқты әртүрлі ингредиенттерден дайындалады. Ал Нидерландыда бүгінге дейін желінетін насі горинг сары май мен бекон немесе басқа шошқа еті қосылып жасалады.

Қолжетімділік

Наси горингті күнің кез келген уақытында жеуге болады, және көптеген индонезиялықтар, малайзиялықтар және сингапурлықтар наси горингті үйде немесе дәмханаларда таңғы ас ретінде жейді.

Көше тамағы

Наси горинг – көше сатушылары, варунгтар және түнгі саудагерлерде кең таралған тағам. Олар тұрғын үйлерге арнайы келген, тікелей үйге жеткізетін көшпелі тағам сатушыларында да кездеседі. Наси горинг әдетте әрбір тапсырыс бойынша дайындалады, себебі аспаз клиенттен дәмдеудің қырқылысын сұрайды: ащы емес, орташа, ащы немесе өте ащы. Ащылық самбал немесе бұрыш пастасының мөлшеріне байланысты болады. Аспаз клиентке жұмыртқаны қалай дайындау керектігін де сұрай алады: наси горингке араластырылсын, немесе бөлек, telur mata sapi немесе ceplok (бүтін жұмыртқа қуырылған) түрінде, немесе telur dadar (омлет) ретінде. Дегенмен, кейбір танымал наси горинг варунгтары немесе тағам сататын орындар жоғары сұранысқа байланысты үлкен көлемде дайындауы мүмкін. Индонезиядағы көптеген варунгтарда (көшедегі дүкендерде) наси горингті көбінесе бакми горингпен (қуырылған лапша), кветью горингпен және мие ребуспен (лапша сорпасы) бірге сатады.

Азық-түлік

Наси горинг – мейрамханаларда көп кездесетін тағам. Индонезияда наси горинге маманданған мейрамханалар желісі бар.

Жайлық дүкені

Индонезия супермаркеттерінде сатылатын кейбір дәмдеуіш брендтері "bumbu nasi goreng" – қалған дақылды қуыру кезінде қолданылатын дайын наси горинг дәмдеуіш пастасын ұсынады. Индонезиядағы шағын дүкендер де алдын ала дайындалған, тоңазытылған, микротолқынды пеште қыздырылатын наси горингті алып жүруге арналған нұсқаларды ұсынады.

Танымал мәдениетте

Тань Лиеннің 1979 жылы жазылған "Geef Mij Maar Nasi Goreng" (Маған тек Наси Горенг бер) әні Нидерланды мен Индонезия арасындағы тарихи ас мәдениеті байланыстарын көрсетеді, сонымен қатар Нидерландыға оралған Еуразиялық текті адамдардың индонезиялық тағамға деген құштарлығын әдемі түрде сипаттайды. 1973 жылдың ақпан айында The Firesign Theatre тобынан Филип Проктор мен Питер Бергман өзінің алғашқы жеке альбомын – "TV or Not TV" шығарды, онда "Наси Горенг" атты кейіпкер өзін таныстыру үшін сол аттас әнді орындайды. 2011 жылы CNN International ұйымдаған 35 000 сайлаушы қатысқан онлайн дауыс беруде индонезиялық стильдегі наси горенг "Әлемдегі 50 ең дәмді тағам" тізімінде рендангтан кейін екінші орынға ие болды. 2016 жылғы жапондық комедиялық телесериалдағы "Токио қалалық полиция бөлімі, Наси Горенг бөлімшесі" аталған полиция бөлімі осы тағамның атымен аталады. 2016 жылы Индонезияда өткен концертінде австралиялық "5 Seconds of Summer" тобы осы тағамнан шабыттанған "Nasi Goreng" әнін орындады.