Кіріспе
Иллинойс штатының Конституциясы – Иллинойс штатын басқаратын құжат. Иллинойс штатының төрт конституциясы болған; төртінші және қазіргі нұсқасы 1970 жылы қабылданды. Қазіргі конституция "Иллинойс штатының 1970 жылғы Конституциясы" деп немесе көбінесе "1970 жылғы Конституция" деп аталады. 1970 жылдан кейін оған өзгерістер енгізілгеніне қарамастан, бұл құжат әлі де "Иллинойс штатының 1970 жылғы Конституциясы" деп аталады. 1970 жылғы Конституцияның маңызды ерекшеліктері – ірі муниципалитеттер мен жергілікті өзін-өзі басқарудың басқа да бірліктеріне дербес басқару құқықтарын беруді қамтиды.
The Constitution of the State of Illinois is the governing document of the state of Illinois. There have been four Illinois Constitutions; the fourth and current version was adopted in 1970. The current constitution is referred to as the "Constitution of Illinois of 1970" or less formally as the "1970 Constitution." The document is still referred to as the "Constitution of Illinois of 1970" even though there have been amendments to it after 1970. Important features of the 1970 Constitution include the creation of home rule powers for larger municipalities and other units of local government.
Мәтін
1970 жылғы Конституцияда кіріспе және 14 бап бар.
1-бап: Құқықтар туралы жарлық
Құқықтар туралы заңда АҚШ-тың Құқықтар туралы заңымен ұқсас ережелер бар, мысалы дін бостандығы, сөз бостандығы және жиналу бостандығы. Сондай-ақ, АҚШ Конституциясында жоқ ерекшеліктер де бар, мысалы, жыныс бойынша кемсітуге тыйым салатын 18-бап және дене немесе психикалық мүмкіндіктері шектеулі адамдарға қатысты кемсітуге тыйым салатын 19-бап.
2-бап: Мемлекеттің өкілеттігі
Атқарушы, заң шығару және сот билігінің бөлінуі сипатталады.
3-бап: Сайлау құқығы және сайлау
Дауыс беруге қабілеттілік шарттарын, дауыс беру құқығын жоятын жағдайларды және басқа да сайлау ережелерін сипаттайды. 1-тарауда 18 жасқа толып, штаттың тұрғыны болып 30 күн өткен адамның дауыс беруге құқылы екені айқындалған. 4-тарауда Иллинойс штатының Бас Ассамблеясына сайлаулар үшін ережелер белгілеу құқығы берілген. 5-тарауда штаттық сайлау комиссиясының жұмыс істеу ережелері орнатылған, онда комиссия құрамында ешбір саяси партияның басымдығы болмауы тиіс. 7-тарауда губернаторды қайтару рәсімі қарастырылған.
4-бап: Заң шығарушы орган
Иллинойс штатының Бас Ассамблеясының қағидаларын ұсынады. 1-тарауда ассамблея екі құрамға бөлінеді: 59 заңнамалық округтен тұратын Иллинойс Сенаты және 118 өкілдік округтен тұратын Иллинойс Өкілдер Палатасы. 2-тарауда осы екі құрамның құрамы сипатталады. 3-тарауда сайлау округтерін қайта бөлу рәсімдері сипатталған. 9-тарауда заңдарға атқарушы биліктің ветосын салу тәртібі сипатталған. 14-тарауда импичмент қағидалары сипатталған, осы қағидалар негізінде губернатор Благоевич Өкілдер Палатасында импичментке ұшырап, Сенатта сот отырысынан кейін қызметтен алынды.
5-бап: Атқарушы
Бұл штаттың сайланған алты лауазым иесі – губернатор, вице-губернатор, бас прокурор, мемлекеттік хатшы, есеп комитетінің төрағасы және қазынашы үшін қағидаларды сипаттайды.
6-бап: Сот жүйесі
Иллинойс Жоғарғы сотының, Иллинойс апелляциялық сотының және Иллинойс округтік немесе жоғарғы соттарының ережелерін анықтайды.
7-бап: Жергілікті мемлекеттік басқару
Аудандық, кенттік және қалалық билік органдарына ережелер береді және оларға шектеулі түрде қаулылар қабылдау құқығын қосады.
8-бап: Қаржы
Қаржылық мәселелерді, оның ішінде қаражаттарды міндетті түрде жұмсауды, бюджет жасауды, шығыстарды және тексерулерді қамтиды.
9-бап: Кірістер
Салық салудың түрлі нысандары мен мемлекеттік берешек туралы қағидаларды қамтиды.
10-бап: Білім беру
Орта білім беруге дейін тегін білім беруді мақсат етеді және мемлекеттік білім беру кеңесін құрады.
11-бап: Қоршаған орта
Әрбір адамға "денсаулыққа пайдалы ортаға" құқық береді. Бұл осыны мемлекеттік саясат ретінде белгілейді және денсаулыққа пайдалы ортаны сақтауды жеке адамдардың міндеті деп қарастырады.
12-бап: Әскери құрама
Мемлекеттік милиция үшін ережелер белгілейді: "Мемлекеттік милиция мемлекетте тұратын, заңмен босатылмаған, еңбекке жарамды барлық адамдардан құралады". Губернаторды милицияның бас қолбасшысы етіп тағайындайды және милицияны "заңды күшімен орындау, көтерілісті басу немесе басқыншылықты тойтару" үшін пайдалану құқығын береді.
13-бап: Жалпы ережелер
Мемлекеттік қызметтегі адамдарға арналған ережелерді белгілейді. 5-тарау мемлекеттік қызметкерлердің зейнетақысын төмендетуге тыйым салады. 7-тарау қоғамдық көлікті қамтамасыз етуді қарастырады және Бас Ассамблеяға оны ұйымдастыру үшін қаражат жұмсауға рұқсат береді.
14-бап: Конституцияны қайта қарау
Конституцияға өзгерту енгізу рәсімдерін сипаттайды. 1-бөлім конституциялық конвенцияларға қатысты ережелерді баяндайды. Бұл бап Иллинойс сайлаушыларына кем дегенде 20 жыл сайын конституциялық конвенция өткізу қажеттігі туралы сұрақ қоюды талап етеді. 1988 жылы бұл мәселе бойынша 900 109 дауыс қолдау көрсетсе, 2 727 144 дауыс қарсы болды. 1 069 939 басқа сайлаушы ешбір таңдау жасаған жоқ. 2008 жылы азаматтар конвенцияны қолдауға тырысты. Нәтижесінде, бұл мәселе де үлкен айырмашылықпен жеңіліске ұшырады – 1 493 203 дауыс қолдау, 3 062 724 дауыс қарсы, жалпы дауыс саны 5 539 172 болды. 983 245 сайлаушы ешбір нұсқаны таңдамады. (Источник: Оңтүстік-Батыс Иллинойс колледжі. Конституцияны зерттеу оқулығы. Иллинойс Конституциясы.)
1818 жылғы конвенция
1818 жылдың 18 сәуірінде Иллинойс штатының құрылуына келісім берілген кезде, АҚШ Конгресі штаттық конституцияны қабылдауды мақұлдады. Штаттық конституциялық конвенцияға делегаттар сайлауы 1818 жылдың 6 шілдесіне жоспарланды. Сайлауға дейін кем дегенде алты ай Иллинойс территориясында тұрған, немесе өкілдікке дауыс беруге құқылы барлық ақ нәсілді ер азаматтарға дауыс беруге рұқсат берілді. Сайлаудың басты мәселелері сол кезде конституция қажеттігі және қажет болса, оны қалыптастыру және оны жасау үшін тиісті өкілдерді қалай таңдау болатын. Мэдисон, Сент-Клэр және Галлатин округтеріне әрқайсысына үш делегат, ал қалған округтерге әрқайсысына екі делегат бөлінді. Сайланған делегаттар 3 тамызда Каскаскиада өтетін жиынға қатысуға міндетті болды. Бұл сайлау туралы барлық жазбалар жоғалып кетті және келесі жиынның қайда өткені белгісіз. Алайда, Джон Рейнольдс кейіннен жиынның көбінесе бейбіт өтті, бірақ құлдық мәселесін қалай шешу керек деген сұрақтар туындағанын атап өтті. 1862 жылы конституциялық конвенция өткізілді, бірақ "Копперхед конституциясы" деп аталған өзгерістер сайлаушылармен бекітілмеді. Томас Дж. Тернер және Тазуэлл Б. Таннер 1863 жылғы Иллинойс штатының конституциялық конвенциясына делегаттар болды. 1920 жылы конституциялық конвенция өткізілді, бірақ 1922 жылы сайлаушылар өзгерістерді қабылдамады. Алтыншы Иллинойс конституциялық конвенциясы 1969 жылдың 8 желтоқсанында шақырылып, 1970 жылдың 3 қыркүйегінде аяқталды. Нәтижесінде, Иллинойс конституциясының төртінші нұсқасы 1970 жылдың 15 желтоқсанында өткен арнайы сайлауда бекітіліп, 1971 жылдың 1 шілдесінде күшіне енді. Дегенмен, конституциялық лауазымдарды сайлау күндерін өзгерту сияқты кейбір ережелер бірнеше жыл бойы күшіне енбеді. Иллинойс штатының төртінші Конституциясының маңызды ерекшеліктеріне ірі муниципалитеттер мен жергілікті басқарудың басқа да бірліктері үшін өзіндік басқару құқықтарын құру кіреді.