Англия мен Уэльсте өмір бойына түрме жазасы

Кіріспе

Англия мен Уэльсте өмір бойына бас бостандығынан айыру туралы жалпы шолу

Англия мен Уэльсте өмір бойына бас бостандығынан айыру – бұл сотталған адамның өліміне дейін жалғасатын жаза, бірақ көп жағдайда сотталған адам судья белгілеген ең төменгі мерзім өткеннен кейін мерзімінен бұрын босатылуға құқылы болады. Көбінесе судья «өмір бойына» жаза тағайындауы мүмкін, яғни қылмыскер шартты түрде босатуға қарастырылмайды, бірақ Ішкі істер министрінің қалауы бойынша, мейірімділік негіздерімен босатылуы мүмкін. Өмір бойына жазалау әдетте, аса ауыр қылмыс жасағандарға тағайындалады және қылмыскер қылмыс жасаған кезде кемінде 21 жаста болған жағдайда ғана қолданылады. 1957 жылға дейін ересектерді кісі өлтіргені үшін міндетті жаза – асылу болды. Сол жылы қабылданған Кісі өлтіру туралы заң, кісі өлтіргендерге өлім жазасын қолдану мүмкіндігін шектеді және басқа барлық жағдайларда өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын міндетті етті. 1965 жылғы «Қылмыстық құқық бұзушылық (Өлім жазасын жою) туралы» заңмен кісі өлтіргені үшін өлім жазасы бес жылға тоқтатылды және 1969 жылы (Солтүстік Ирландияда – 1973 жылы) жойылды. Осыдан кейін кісі өлтіргені үшін міндетті түрде өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалады. 2003 жылғы Қылмыстық сот ісі туралы заң жаңа міндетті өмір бойына жазаларды енгізіп, «халықтың қауіпсіздігі үшін бас бостандығынан айыру» деп аталатын өмір бойына жазаның жаңа түрін құрды, ол он жылға дейін жазаланатын қылмыстар үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайдың салдарынан түрмелерде беспрецедентті тығыздық туды, нәтижесінде 2008 жылғы Қылмыстық сот ісі және көші-қон туралы заңда мұндай жазаларды қолданудың қатаң талаптары мен сот өкілеттігінің қалпына келтірілуіне әкелді. «Халықтың қауіпсіздігі үшін бас бостандығынан айыру» жазасы 2012 жылғы Заң көмегімен сотталғандарға қатысты жазаларды жеңілдету және жазалау туралы заңмен жойылды, бірақ бұрынғы заң бойынша сотталған кейбір тұтқындар әлі де қамауда отыр. Өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы тек 18 жастан асқан сотталғандарға ғана қолданылады. 18 жасқа толмағандарға белгісіз мерзімге сотталады (Ол Ұлылықтың қалауымен қамауға алынады). Өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына кесілген кез келген сотталған адам, қағида бойынша, өмір бойына қамауда ұсталуы мүмкін, егер кәмелетке толмағандарға шартты түрде босату мерзімі берілмесе.

In England and Wales, life imprisonment is a sentence that lasts until the death of the prisoner, although in most cases the prisoner will be eligible for early release after a minimum term set by the judge. In exceptional cases a judge may impose a "whole life order", meaning that the offender is never considered for parole, although they may still be released on compassionate grounds at the discretion of the Home Secretary. Whole life orders are usually imposed for aggravated murder, and can only be imposed where the offender was at least 21 years old at the time of the offence being committed. Until 1957, the mandatory penalty for all adults convicted of murder was death by hanging. The Homicide Act of that year limited the circumstances in which murderers could be executed, mandating life imprisonment in all other cases. The death penalty for murder was suspended for five years by the 1965 Murder (Abolition of Death Penalty) Act and was abolished in 1969 (1973 in Northern Ireland) since which time murder has carried a mandatory sentence of life imprisonment. The Criminal Justice Act 2003 introduced new mandatory life sentences and created a new kind of life sentence, called "imprisonment for public protection" which could be imposed even for offences which would otherwise carry a maximum sentence of ten years. The consequent unprecedented levels of prison overcrowding prompted sentencing reform, including stricter criteria for the imposition of such sentences and some restoration of judicial discretion, in the Criminal Justice and Immigration Act 2008. Imprisonment for public protection was abolished by the Legal Aid, Sentencing and Punishment of Offenders Act 2012, although some prisoners remain incarcerated under the former legislation. Life imprisonment is applicable only to defendants aged 18 and over. Those aged under 18 are sentenced to an indeterminate sentence (detention at His Majesty's pleasure.) Any convict sentenced to a life sentence can in principle be held in custody for their whole life, assuming parole is never given for juveniles.

Тарих

Парламент өлім жазасын жоюды қарастырған кезде, көптеген депутаттар реформаға қарсы болды, ал ұсынылған келісім бойынша бұрынғы өлім жазасы қылмыстары үшін міндетті түрде өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалатын болды. Осыған сәйкес, кісі өлтірушілерге өлім жазасының орнына өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды, бірінші кезекте үкімдері жеңілдетілгендерге, кейіннен 1957 жылғы Кісі өлтіру туралы заңның мағынасында қылмыстары "ауырлатылмаған" адамдарға. Бастапқыда, өмір бойы сотталғандардың көпшілігі шамамен 10-15 жылдан кейін босатылатын болды. Уақыт өте келе, әсіресе Моорс қылмыстары, Йоркшир қасірі және Деннис Нильсен сияқты істерде, жаза мерзімдері ұзартылуы керек деген пікір қалыптасты. Ішкі істер министрі ерекше қауіпті немесе қорқынышты қылмыскерлердің өмір бойы бас бостандығынан айырылуын қамтамасыз ету үшін Өмір бойына жазаны өтеу туралы бұйрықтар шығаруға өкілеттік алды. 2006 жылы міндетті түрде өмір бойы бас бостандығынан айырылғандардың орташа мерзімі 14 жылды, ал басқа өмір бойы бас бостандығынан айырылғандардың орташа мерзімі 9 жылды құрады. 2002 жылдың қарашасында екі кісі өлтірген Энтони Андерсонның шағымы қабылданғаннан кейін ересектерге қатысты ұқсас шешім қабылданды. Андерсон 1988 жылы өмір бойы бас бостандығынан айырылды, бірақ ішкі істер министрі кейіннен оған кем дегенде 20 жыл жаза тағайындау керектігін мәлімдеді. Лордтар палатасы бұл оның адам құқықтарына қайшы келетінін шешті. Бұл шешім Еуропалық адам құқықтары соты тарапынан бекітілді. Содан бері судьялар ең төменгі мерзімдерді белгілейді және тек Апелляциялық сот немесе Ұлыбританияның Жоғарғы соты ғана үкімге өзгерістер енгізе алады. Саясаткерлер енді өмір бойы бас бостандығынан айырылған адамның шартты түрде босатылу мүмкіндігін шеше алмайды, бірақ Бас прокурор Апелляциялық сотқа жаза мерзімін ұзарту туралы өтініш беруге құқылы. Бұл өкілеттік үкім шығарылған күннен бастап 28 күн ішінде ғана қолданылуы мүмкін және бұл мерзім ешқандай жағдайда ұзартылмайды. 2003 жылғы Қылмыстық сот заңы кісі өлтірушілердің шартты түрде босатылуына қарастырылар алдында түрмеде қанша уақыт отыруы керектігі туралы нұсқаулықтарды белгілейді. Судьялар нұсқаулықтарды міндетті түрде орындауға міндетті емес, бірақ олардан ауытқыншалық жағдайында, нұсқаулықтарға сәйкес ең төменгі мерзімді азайту немесе арттыру себептерін сотта түсіндіруі керек. Нұсқаулықтарда екі немесе одан да көп адамды өлтірген және қылмыстары жыныстық зорлық-зомбылық, алдын ала жоспарлау, адам ұрлау немесе терроризмге қатысы бар кісі өлтірушілерді түрмеден босату ұсынылмаған. Мұндай жаза "өмір бойына" деп аталады. Ұрланғаннан кейін, жыныстық немесе садистік әрекеттер жасалған жалғыз баланы өлтіру, сондай-ақ полиция немесе түрме қызметкерін қызметтік міндеттерін орындау кезінде өлтіру (2015 жылдан бастап) және саяси, діни немесе идеологиялық себептермен жасалған кісі өлтіру, сондай-ақ бұрын кісі өлтіру үшін сотталған адам жасаған кез келген кісі өлтіру осы санатқа жатады. Басқа бірнеше кісі өлтіру (екі немесе одан да көп) үшін қосымша ауырлататын және жеңілдететін факторларды ескере алмайынша, бастапқы нүкте ретінде кем дегенде 30 жылдық жаза тағайындалуы керек. Ең ауыр жеке кісі өлтірулерге де, оның ішінде жыныстық немесе нәсілдік мотивтермен жасалған және қару қолданылған қылмыстарға да 30 жылдық ең төменгі мерзім қолданылуы керек – 2015 жылға дейін полиция қызметкерін қызметтік міндеттерін орындау кезінде өлтіру де осы санатқа кірді. Басқа кісі өлтірулер үшін бастапқы нүкте ретінде кем дегенде 15 жылдық жаза қарастырылуы керек. Осы нұсқаулықтар қолданысқа енгізілгеннен бері олардан көптеген жағдайларда ауытқулар болды. Мысалы, полиция қызметкерін өлтірген америкалық қашқын Дэвид Биберге түрмеден ешқашан босатылмауы керек деген үкім шығарды, ал заң бойынша мұндай қылмысқа 30 жылдық жаза тағайындалуы керек еді – бұл заңға он жыл бұрын түзету енгізілгенге дейін, полиция қызметкерін қызметтік міндеттерін орындау кезінде өлтіру де осы санатқа кірді. 2008 жылдың 23 шілдесінде Дэвид Бибер сот төрешісі ұсынған өмір бойына жазаға қарсы апелляциясын жеңіп алды және оның орнына 37 жылдық мерзімге босатылды, яғни ол кем дегенде 2041 жылға дейін босатылмайды, егер ол әлі тірі болса, 75 жасқа толады. Марк Голдстровтың ісінде, ол 2006 жылы Стаффордширдегі үйге өрт сөндіру кезінде төрт адамды өлтірді, сот төрешісі ең аз 35 жылдық жазаны тағайындады; бұл қылмыс жоспарланған және бірнеше адамның өліміне әкелгендіктен, өмір бойына жазаны өтеу туралы нұсқаулықтарға сәйкес келді. Көптеген өмір бойы бас бостандығынан айырылғандар ең аз мерзімі ұзақтығына немесе қылмыскер сотталған кезде орта жаста немесе қарт болғандықтан, ешқашан босатылмауы мүмкін.

When Parliament was considering abolition of the death penalty, there were many MPs who were against the reform, and the deal offered was that former capital offences would always inevitably merit a mandatory life sentence. Accordingly, life imprisonment replaced the death penalty as punishment for murderers, firstly for those whose sentences were commuted and later for those whose crimes were not "aggravated" within the meaning of the Homicide Act 1957. To begin with, it was fairly common for those sentenced to life to be released in around ten to fifteen years. As time passed, it came to be thought that longer sentences should be imposed, especially in cases such as the Moors Murders, the Yorkshire Ripper and Dennis Nilsen. The Home Secretary was empowered to make Whole Life Orders to ensure that particularly dangerous or heinous criminals served their life sentences without the possibility of parole. As of 2006, mandatory lifers served an average of 14 years and for other lifers the average stood at nine years. In November 2002, a similar decision in relation to adult offenders followed a successful challenge by convicted double murderer Anthony Anderson. Anderson had been sentenced to life imprisonment in 1988 with a recommended minimum term of 15 years, but the Home Secretary later informed him that he would have to serve at least 20 years. The House of Lords ruled that this was incompatible with his human rights. This judgment was upheld by the European Court of Human Rights. Since then, judges have set minimum terms and only the Court of Appeal or the Supreme Court of the United Kingdom can make any amendments to the sentence. Though politicians can no longer decide when or if a life sentence prisoner can be considered for parole, the Attorney General still has the power to petition the Court of Appeal in a bid to increase any prison terms which are seen as unduly lenient. This power can only be exercised within 28 days of the sentence and that limit cannot be extended under any circumstances. The Criminal Justice Act 2003 sets out guidelines for how long murderers should spend in prison before being considered for parole. Judges are not obliged to follow the guidelines, but must give reasons in court if they depart from them – whether recommending a lesser or higher minimum term than in accordance with the guidelines. The guidelines recommended that multiple murderers (who murder two or more people) whose crimes involved sexual abuse, pre planning, abduction or terrorism should never be released from prison. Such a sentence is known as a "whole life order". The murder of a single child following abduction, sexual or sadistic conduct also qualifies, as does the murder of a police or prison officer during the course of their duty (since 2015) and murder committed to advance a political, religious or ideological cause – along with any murder which was committed by someone who had previously been convicted of murder. Other multiple murders (two or more) should carry a recommended minimum of 30 years as a starting point sentence prior to consideration of additional aggravating factors and of any mitigating factors. A 30 year minimum should also apply to the worst single murders, including those with sexual or racial motives and the use of a firearm – until 2015, the murder of a police officer in the course of duty also came within this category. Most other murders should be subject to a 15 year minimum as a starting point. There have been numerous departures from these guidelines since they were first put into practice. For example, the judge who sentenced American fugitive David Bieber for the murder of a police officer said that he should never be released from prison, whereas statutory guidelines recommended a 30 year minimum for this type of murder – this was a decade before the act was amended to include the murder of a police officer in the course of duty as one of the offenders whose life sentences should mean life. On 23 July 2008, David Bieber won a High Court appeal against the whole life tariff recommended by the trial judge, and was instead issued with a minimum term of 37 years, effectively meaning that he would not be released until at least 2041, by which time he would be 75 years old if still alive. In the case of Mark Goldstraw, who killed four people in an arson attack on a house in Staffordshire in 2006, the trial judge set a recommended minimum of 35 years; this crime met the guidelines for a whole life term as it involved planning and resulted in the death of more than one person. Many life prisoners have received minimum terms which, due to their length or the fact that the killer was middle aged or elderly when convicted, make it highly likely that they will never be released.

Шартты түрде

Ең аз мерзімін өтеген сотталған адам шартты түрде босатуға құқылы болады. Егер Шартты босату жөніндегі комиссия өмір бойына сотталған адамды босатуға келіссе, ол өмір бойына бақылауда босатылады, яғни қалған өмірі бойы шартты түрде босатылады. Босату шарттарын бұзған немесе қоғам үшін қауіпті деп танылған сотталғандар осы лицензия шартына сәйкес белгісіз мерзімге қайта түрмеге жіберілуі мүмкін. Англия мен Уэльсте өмір бойына сотталғандардың шартты түрде босатуға дейін өтетін орташа мерзімі 15-20 жылды құрайды, бірақ ерекше ауыр қылмыстар үшін сотталғандар әлдеқайда ұзақ уақытқа қамауда қалады. Мысалы, Иан Хантлиге 40 жыл ең аз мерзім белгіленген. Кейбіреулері өмір бойына бас бостандығынан айырылып, түрмеде өлуі мүмкін; оларды тек Жоғарғы сотқа шағымдану арқылы немесе қарттық немесе денсаулықтың нашарлауы сияқты ерекше жағдайларда ғана босатуға болады. 2015 жылға қарай Англия мен Уэльсте мұндай жаза алған кем дегенде 60 сотталған адам болды, олар Жоғарғы сот немесе Ішкі істер министрлігі тарапынан шығарылды. Мұндай жазаларды өтеу кезінде "Йоркширдің қатыгез кісі өлтірушісі" Питер Сатклифф, Мурс кісі өлтірушілері (Иан Брейди және Майра Хиндли) және серийлі кісі өлтіруші дәрігер Гарольд Шипман (жазасын өтеген төрт жылдан кейін өзіне қол жұмсаған) сияқты бірқатар сотталғандар қайтыс болды. Англия мен Уэльс үшін сотталғандарды лицензия бойынша босату ережелері 1997 жылғы Қылмыстық (Соттар) заңының 2-тарауында баяндалған (әсіресе 28-30-баптарды қараңыз). Бұл заң 2003 жылғы Қылмыстық әділет заңының 6 және 7-тарауларымен толықтырылды және жаңартылды. Шотландия үшін заң 1993 жылғы "Қылмыскерлер және қылмыстық іс жүргізу туралы (Шотландия) заңында" белгіленген, ол өмір бойына сотталғандарға қатысты 2001 жылғы "Конвенциялық құқықтарды сақтау (Шотландия) заңымен" толықтырылды, бұл процедураның Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенциясына сәйкес келуін қамтамасыз ету үшін өзгерістер енгізді. Шотландияның құқықтық жүйесі өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын беруге рұқсат етпейді, бірақ өмір бойына шектеу туралы бұйрық сияқты басқа да мерзімсіз бас бостандығынан айыру түрлерін сақтайды.

A prisoner who has served their minimum term becomes eligible for parole. If the Parole Board agrees to release a prisoner who was sentenced to life, they are released on a life licence meaning that they will remain on parole for the remainder of their natural life. Prisoners who break the conditions of their release, or who are found to be a danger to the public, can be immediately returned to prison for an indefinite period under the terms of this licence. In England and Wales, the average life sentence prisoners serve are around 15 to 20 years before being paroled, although those convicted of exceptionally grave crimes remain behind bars for considerably longer; Ian Huntley was given a minimum term of 40 years. Some receive whole life sentences which make it almost certain that they will die in prison; they can only be considered for release on appeal to the High Court, or in exceptional circumstances such as great age or ill health. By 2015, there were at least 60 prisoners in England and Wales serving such sentences, issued by either the High Court or the Home Office. A number of prisoners have died in prison when serving such sentences including "The Yorkshire Ripper" Peter Sutcliffe, Moors Murderers (Ian Brady and Myra Hindley) and serial killer GP Harold Shipman who committed suicide four years into his sentence. For England and Wales, the law regarding release on licence of prisoners is laid out in chapter 2 of the Crime (Sentences) Act 1997 (see in particular sections 28–30). This Act was amended and updated by the Criminal Justice Act 2003 chapters 6 and 7. For Scotland, the law is set out in the Prisoners and Criminal Proceedings (Scotland) Act 1993, as amended in relation to life prisoners by the Convention Rights (Compliance) (Scotland) Act 2001, which incorporated changes to ensure that the procedure is compliant with the European Convention on Human Rights. The Scottish legal system does not allow a whole life sentence to be issued, but retains other forms of indefinite imprisonment, such as an Order for Lifelong Restriction.

Өмір бойына берілетін тапсырыс

Өмір бойына жазалау (бұрын өмір бойына жазалау режимі) – сот шешімі, онда өмір бойы бас бостандығынан айырылуға сотталған адамға шартты түрде босату мүмкіндігі болмай, жазасын толық өтеуге бұйрық беріледі. Бұл шешім қылмыс жасаған кезде 21 және одан жоғары жастағы адам жасаған аса ауыр қылмыстар бойынша немесе қылмыскер 18-ден 20-ға дейінгі жас аралығында болған жағдайда шығарылуы мүмкін, егер сот қылмыстың ауырлығы немесе қылмыстардың жиынтығы, әдетте өмір бойына жазалау режимін тудыратын қылмыстар стандартынан да жоғары деп таратса. Өмір бойына жазалау режимінің мақсаты – адамның өмірінің соңына дейін түрмеде болуы, бірақ олардың денсаулығына байланысты босатылуы (қ. денсаулық сақтау бойынша босату) немесе монархтың кешірімімен босатылуы мүмкін. Бұл Ұлыбританиядағы кез келген қылмыс үшін қолданылатын ең ауыр қылмыстық жаза. Өмір бойына жазалау режимі апелляциялық соттағы шағым арқылы жойылуы мүмкін; көптеген тұтқындардың жазасы осы әдіспен қысқартылды. 1983 жылдан бастап Ішкі істер министрі өмір бойы бас бостандығынан айырылған адамның шартты түрде босатылуды қарастыру үшін қанша уақыт өтеу керектігін шешуге құқылы болды, ал сот төрешісі қылмыскердің шартты түрде босатылуы қашан және қалай қарастырылуы керек екенін ұсынуға міндетті емес еді. Кейбір жағдайларда сот төрешісі өмір бойы бас бостандығынан айырылған адамның шартты түрде босатылуын ұсынған, бірақ кейін Ішкі істер министрі өмір бойына жазалау режимін бұйырған. Ішкі істер министрінің немесе басқа тиісті органдардың өмір бойына жазалау режимін қолдану құқығы бар ма деген мәселе даулы болды, себебі мұндай санкцияны (немесе оны қолданбауды) шешу Ішкі істер министрі үшін және олар қызмет ететін үкімет үшін саяси салдарларға әкелуі мүмкін, сондай-ақ ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарының қарсылығын тудыруы мүмкін. Ең танымал мысал – 1966 жылы Моорс кісі өлтірулеріне қатысқандығы үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылған Майра Хиндли. Сот төрешісі оның шартты түрде босатылуы үшін кемінде 25 жыл жазасын өтеу керектігін ұсынды. Алайда, бұл мерзім кейіннен 30 жылға дейін, ал 1990 жылы Дэвид Уоддингтон оны «өмір бойына» дейін ұзартты. Оның шартты түрде босатылуы үшін күрескендер, әсіресе Лорд Лонгфорд пен Дэвид Астор, оның қоғамдық пікірге қарсы тұрудан қорқып, Ішкі істер министрлерінің тізбесімен түрмеде ұсталып отырғанын мәлімдеді. Ол 2002 жылдың қарашасында қайтыс болды, шартты түрде босатылуға ешқашан қол жеткізе алмады; ол үш рет Ішкі істер министрлігінің оны ешқашан босатуға болмайтын шешіміне шағымданды, бірақ барлық шағымдары сәтсіз аяқталды. 1983 жылы үкіметтің тарифтік ережелерді енгізуі көптеген кісі өлтірушілердің кеңінен жарияланған қылмыстары үшін сотталғаннан кейін болды. Сондай-ақ 1983 жылы Деннис Нильсен Солтүстік Лондонда жалға алған екі пәтерде денелері табылған 11 жас жігітті өлтіргені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Екі жыл бұрын «Йоркширдің жабайы қылмыскері» Питер Сатклифф 13 әйелді өлтіргені және алты жыл ішінде тағы жеті әйелге шабуыл жасағаны үшін кінәлі деп танылған. Нильсен мен Сатклифф 2018 және 2020 жылдары қайтыс болғанға дейін түрмеде болды. 1976 жылы Дональд «Қара пантера» Нилсон төрт кісі өлтіргені үшін сотталды. Осы кісі өлтірушілердің барлығы кейіннен Ішкі істер министрлерімен өмір бойына жазалау режиміне түсті. Нильсен мен Сатклиф сияқты Нилсон да өлімге дейін түрмеде болды, ол 35 жыл өмір бойына сотталғаннан кейін 2011 жылы қайтыс болды. 2002 жылдың қарашасында сотталған қос кісі өлтіруші Энтони Андерсонның сотқа берген талабы бойынша Ішкі істер министрі өмір бойы бас бостандығынан айырылған адамның шартты түрде босатылуды қарастыру үшін қанша уақыт өтеу керектігіне қатысты соңғы сөзінен айырылды, соның ішінде кейбір тұтқындардың ешқашан босатылмауын шешу құқығы бар. Бұл шешім бірнеше ай бойы күтілген еді және Хиндлидің өлімінен кейін бірнеше күн өткен соң шығарылды, егер Ішкі істер министрі осы өкілеттіктерден айырылса, ол дереу шартты түрде босатылады деп күтілген еді. Бір жылдан кейін 2003 жылғы Қылмыстық сот туралы заң қабылданды, онда сот төрешісі өмір бойы бас бостандығынан айырылған адамның ең аз мерзімін (немесе өмір бойына жазасын өтеуді) ұсынуы керек болды. Ішкі істер министрі өмір бойы бас бостандығынан айырылған адамның қашан және шартты түрде босатылуы мүмкін екенін анықтаған кезде болғандай, тұтқындар жоғары сотта жазасын қарауға құқылы болды. Бұл тұтқындар жоғары сотқа шағымдары сәтсіз аяқталған жағдайда Еуропалық адам құқығы сотына да шағымдануы мүмкін. 1997 жылдың маусымында жоғары сот 18 жасқа дейін сотталған өмір бойы бас бостандығынан айырылған адамдардың ең аз мерзімін анықтау өкілеттігінен Ішкі істер министрін айырды, Роберт Томпсон мен Джон Венаблс өкілдігіндегі адвокаттардың шағымынан кейін. Олар 1993 жылы 11 жаста болғанда Мерсисайдтағы шала сәби Джеймс Балгерді өлтіргені үшін кінәлі деп танылды. Сот төрешісінің бастапқы ұсынымы бойынша олар кемінде 8 жылдан кейін шартты түрде босатылуды қарастыруға құқылы болмауы керек еді. Кейіннен Лорд бас сот судьясы олар кемінде 10 жыл жазасын өтеуі керек екенін шешті, бірақ The Sun газетінің петициясынан кейін Ішкі істер министрі Майкл Ховард 1994 жылы олар кемінде 15 жыл қамауда болғаннан кейін ғана босатылуы керек екенін шешті. Көптеген тұтқындар да қалған өмірінің көп бөлігіне, тіпті барлығына дейін түрмеде болуын қамтамасыз ететін ең аз мерзімді алды, мысалы, балаларды өлтірген Рой Уитинг және Иан Хантли, екеуі де балаларды өлтіргені үшін кінәлі деп танылды және кемінде 40 жылдық мерзім алды, бұл олар кемінде 82 және 68 жасқа толғанда ғана шартты түрде босатылуға өтініш бере алмайды дегенді білдіреді. Уитингтің сот төрешісі бастапқыда өмір бойына жазалау режимін ұсынды және 2002 жылдың қарашасында жоғары сот саясаткерлердің үкім шығару өкілеттіктерін алып тастағаннан біршама бұрын Ішкі істер министрі Дэвид Блункетт Уитингтің ең аз мерзімін 50 жылға белгіледі, бұл оның кемінде 92 жасқа толғанда ғана шартты түрде босатылуға өтініш бере алатынын білдіретін өмір бойына жазалау режиміне тең болды. Бұл шешім кейіннен жоғары сотта шағымданылды және мерзім 40 жылға дейін қысқартылды. Хантли 2002 жылдың тамызында екі 10 жасар қызды өлтірді, бірақ ол 16 айдан кейін сотталған кезде Ішкі істер министрі өмір бойы бас бостандығынан айырылған адамдардың ең аз мерзімін белгілеу өкілеттігінен айырылды және бұл шешім жоғары сотқа қалды. 1997 жылдан 2000 жылға дейін Хиндли өзінің жағдайында өмір бойына жазалау режимі туралы шешімге үш рет шағымданып, бірақ барлығы сәтсіз аяқталды. Тиісті органдар бастапқыда сот төрешісі ұсынған 25 жылдық ең аз мерзіммен келісті, бірақ кейіннен 1980 жылдардың ортасында Ішкі істер министрі оны 30 жылға дейін ұзартты, ал 1990 жылдан бастап бірнеше Ішкі істер министрлері оны «өмір бойына» дейін ұзартты. Ол 2002 жылдың қарашасында қайтыс болды, сотталғаннан кейін 36 жыл өткен соң. Оның шартты түрде босатылуы үшін күрескен Лорд Лонгфорд пен Дэвид Астор оның өзгеретін мінез қасиеті бар екенін және ол Брэдидің қасында мәжбүр болғандықтан ғана оның серігі болғанын, одан алысқаннан кейін толыққанды өзгергенін мәлімдеді. Оның жақтастары сондай-ақ, Ішкі істер министрлері оның түрмеден босатылуын рұхсаттаудан қорқып, дауыс алу үшін оны түрмеде ұстап отырғанын мәлімдеді. Алайда, Хиндлиді шартты түрде босатуға қарсы кеңінен халықтың және бұқаралық ақпарат құралдарының наразылығы болды. Ол түрмеден босатылса, оны өлтіретінін айтқан көптеген өлім туралы қауіптер алды, соның ішінде Моорс кісі өлтірулерінің құрбандарының туыстары. Хиндлидің өкінішінің шынайылығына қатысты халықтың және бұқаралық ақпарат құралдарының күмәні оның толық жауап беруіне 20 жыл күткенімен одан әрі күшейді. Бұл көптеген адамдар үшін түрмедегі өміріндегі өзгеріс тек шартты түрде босатылу мүмкіндігін арттыру үшін жасалған әрекет екенін нығайтты. Иан Брэди, ол…

The whole life order (formerly a whole life tariff) is a court order whereby a prisoner who is being sentenced to life imprisonment is ordered to serve that sentence without any possibility of parole or conditional release. This order may be made in cases of aggravated murders committed by anyone who was aged 21 or above at the time of the crime; or where the offender was aged between 18 and 20 if the Court considers that the seriousness of the offence, or combination of offences, is exceptionally high even by the standard of offences which would normally result in a whole life order where the offender is aged 21 or over. The purpose of a whole life order is for a prisoner to spend the rest of their life in prison, although they may still be released on compassionate grounds (see compassionate release) or pardoned by the monarch, within the royal prerogative of mercy. It is the most serious criminal penalty that can be imposed for any crime in the United Kingdom. A whole life order can also be quashed on appeal by the Court of Appeal; a number of prisoners have had their sentences reduced by this method. From 1983, the Home Secretary had the right to decide how long a life sentence prisoner should serve before being considered for parole, and the trial judge was not obliged to recommend when or if an offender should be considered for parole. In some cases, the trial judge had recommended that a life sentence prisoner should at some point be considered for parole, only for the Home Secretary to later impose a whole life order. The question of whether a Home Secretary or any of the other appropriate authorities should have the power to impose whole life orders was a controversial one, since a decision to impose such a sanction (or not) could carry political consequences for the Home Secretary and, by extension, the government they served – as well as a backlash by the national media. Perhaps the most notable example is Myra Hindley, sentenced to life in prison in 1966 for her role in the Moors Murders. Her trial judge recommended that she should serve a minimum of 25 years before being considered for parole. However, this was later increased to 30 years and in 1990 to "whole life" by David Waddington. Supporters of her campaign for parole, most notably Lord Longford and David Astor, argued that she was being kept in prison by successive Home Secretaries afraid of going against public opinion. She died in November 2002, having never managed to win parole; on three occasions she had appealed against the Home Office's ruling that she should never be released, but each of these appeals failed. The introduction of the government's tariff setting procedures in 1983 also came shortly after a number of murderers were convicted of widely reported crimes. Also in 1983, Dennis Nilsen was jailed for life for murdering 11 young men whose dismembered bodies were found at the two flats he had rented in North London. Two years earlier, "Yorkshire Ripper" Peter Sutcliffe had been found guilty of murdering 13 women and attacking seven others in a six year spree. Nilsen and Sutcliffe remained in prison until their deaths in 2018 and 2020 respectively. In 1976, Donald "Black Panther" Neilson was convicted on four charges of murder at the end of a highly publicised trial. All of these murderers were also subjected to a whole life order by subsequent Home Secretaries. Like Nilsen and Sutcliffe, Neilson remained in prison until his death, dying in 2011 after serving 35 years of his life sentence. In November 2002, a successful legal challenge by convicted double murderer Anthony Anderson saw the Home Secretary stripped of the final say on how long a life sentence prisoner must serve before parole can be considered, including the right to decide that certain prisoners should never be released. This ruling had been anticipated for several months, and was delivered just days after the death of Hindley, who had been widely expected to gain immediate parole in the event of the Home Secretary being stripped of these sentencing powers. A year later, the Criminal Justice Act 2003 was passed, which required that the trial judge recommend the minimum number of years to be served (or order that life should mean life) in the case of anyone being sentenced to life imprisonment. As had been the case when the Home Secretary could determine when or if a life sentence prisoner could be considered for parole, prisoners were entitled to have their sentence reviewed by the High Court. These prisoners can also appeal to the European Court of Human Rights if their appeals to the High Court are unsuccessful. In June 1997, the High Court had already stripped the Home Secretary of the power to decide on minimum terms for life sentence prisoners who were convicted before the age of 18, following a legal challenge by solicitors acting for Robert Thompson and Jon Venables. The pair had been found guilty of murdering Merseyside toddler James Bulger in 1993, when they were 11 years old. The trial judge's initial recommendation was that they should not be considered for parole for at least eight years. The Lord Chief Justice later ruled that the pair should serve a minimum sentence of 10 years, but following a petition by The Sun newspaper, Home Secretary Michael Howard had ruled during 1994 that the pair should not be released until they had spent at least 15 years in custody. Many prisoners have also received minimum sentences which are expected to keep them imprisoned for most if not all of their remaining lives, such as child killers Roy Whiting and Ian Huntley, who were both convicted of child murder and received 40 year minimum terms which mean that they cannot apply for parole until they are at least 82 and 68 respectively. Whiting's trial judge had originally recommended that life should mean life and just before the High Court stripped politicians of their sentencing powers in November 2002, Home Secretary David Blunkett set Whiting's minimum term at 50 years, which was effectively a whole life order as it meant that he could only apply for parole if he lived to be at least 92. This decision was later appealed before the High Court, and the order was reduced to a 40 year minimum term. Huntley murdered two 10 year old girls in August 2002, but by the time he was convicted 16 months later, the Home Secretary had been stripped of powers to set minimum terms for life sentence prisoners, and that decision was instead left to the High Court. Between 1997 and 2000, Hindley made three appeals against the ruling that life should mean life in her case, but each was unsuccessful. The appropriate authorities initially agreed with the 25 year minimum term suggested by the trial judge, but was later increased to 30 years by the Home Secretary in the mid 1980s and then to “whole life” by successive Home Secretaries from 1990. She remained in prison until her death in November 2002, 36 years after she was sentenced. Her campaign for parole was supported by Lord Longford and David Astor, who claimed that she was a reformed character who had merely acted as Brady's accomplice under duress, and had completely changed once removed from his influence. Her supporters also claimed that successive Home Secretaries refused to authorise her release from prison in order to win votes. However, there was widespread public and media objection to Hindley being paroled. She received numerous death threats from members of the public – including the relatives of some of the Moors Murders victims – who vowed to kill her if she was ever released from prison. Widespread public and media doubt as to whether Hindley's remorse was genuine was further fuelled by the fact that Hindley had waited 20 years before making a full confession. This for many further strengthened the suggestion that the reported turnaround in her life while in prison was nothing more than a ploy to boost her chances of parole. Ian Brady, who committed the Moors murders with Hindley, was also told by a succession of Home Secretaries that his life sentence should mean life, but unlike Hindley he never attempted to gain parole, and insisted he never wanted to be released from custody. In 1999, he made an unsuccessful legal challenge to be allowed to starve himself to death. He died in May 2017 after more than 50 years in prison, and was Britain's longest serving prisoner. Prior to 2022, the law provided that whole life orders cannot be issued to anyone who was under the age of 21 at the time of their crime, although there had never been a previous case of a whole life order being imposed or recommended to someone who committed their crime before the age of 21. The Police, Crime, Sentencing and Courts Act 2022 amended the Sentencing Code to allow a court to issue whole life orders to defendants aged over 18 but under 21 at the time of their offence, but only if the court considers that the seriousness of the offence, or combination of offences, is exceptionally high even by the standard of offences which would normally result in a whole life order. A number of prisoners who are unlikely to ever be released or have received very long sentences have declared their wish to die; for example, Ian Brady. At least two such inmates have died by suicide in prison, Harold Shipman and Daniel Gonzalez, and there have been attempted suicides by such prisoners, including Ian Huntley. A number have died in prison as a result of ill health, including Brady's accomplice Myra Hindley and the "Black Panther" serial murderer and armed robber Donald Neilson. Whole life sentences have also been criticised in some quarters for giving offenders no incentive to behave well and co operate with prison staff, or make any serious attempt at rehabilitation. An example of this was highlighted by the case of Robert Maudsley, sentenced to life for a single murder in 1975, who went on to kill three inmates several years into his sentence.

Шығару

1997 жылғы Қылмыс (жазалар) туралы заңның 30(1) бабында Ішкі істер министрі егер ерекше жағдайлар болса және олар тұтқынды мейірімділікпен босатуға негіз болатын болса, кез келген уақытта өмір бойына бас бостандығынан айыру туралы лицензиямен босатуға құқылы екендігі көзделген. Тұтқынның қарттығы, жарақат алуы, мүгедектігі немесе денсаулығының нашарлауы сияқты талаптар орындалған жағдайда оның мерзімінен бұрын босатылуы мүмкін; осының нәтижесінде, өмір бойына бас бостандығынан айырылған бірнеше тұтқын соттан шартты түрде босатуға өтініш беруге болатын мерзімнен бұрын босатылды. Өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын алған тұтқынды тек Ішкі істер министрі ғана босата алады, оның ішінде қарттық немесе денсаулығының нашарлауы сияқты мейірімділік себептерімен. Қазірге дейін өмір бойына жазаланған және жазасынан босатылған төрт тұтқын белгілі. Олардың үшеуі 1999 жылғы Ұлы жұма келісімі бойынша босатылған ИРА мүшелері, олар террористік қылмыстар, соның ішінде кісі өлтіру үшін 20 жылдан астам уақыт түрмеде отырды. Ал қалғаны – бандит Реджи Крей, ол 32 жыл қызмет еткеннен кейін (бастапқы 30 жылдық ең төменгі мерзімі аяқталғаннан кейін екі жыл өткен соң) 2000 жылдың тамызында қатерлі ісікке байланысты өмір бойына бас бостандығынан босатылды. Ішкі істер министрлігі оған өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы берілгенін растамаса да, оның ұзақ мерзімге түрмеде болуы және тарифі біткеніне қарамастан шартты түрде босатылмауы (ол алпыстан асып кеткеніне қарамастан) оның өмір бойына бас бостандығынан айырылғандардың қатарында болуы мүмкін деген күдік тудырды. Ол босатылғаннан кейін бірнеше аптадан соң қайтыс болды.

Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот өмір бойына сотталу туралы шешімге қарсы шағымдар

Үш адам өлтіргені үшін сотталған Джереми Бамбер, Питер Мур және Дуглас Винтер Страсбургтегі Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотқа шағымданып, өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасының Еуропалық конвенцияны бұзуы туралы мәлімдеді. 2012 жылдың қаңтар айында сот алғашқы шешімін шығарып, өмір бойына жазалау туралы шешім судьяның әрбір істің мән-жайын қарағаннан кейін ғана қабылдалғанын, ал өмір бойына сотталғандар Иәкімшілік хатшыға (Home Secretary) мейірімділікпен босату туралы өтініш бере алатынын ескерді. Осыған байланысты, сот өмір бойына жазалау олардың адам құқықтарын бұзбайды деп шешті. Бірақ сол адамдардың келесі шағымы 2013 жылдың шілдесінде соттың 25 жыл ішінде өмір бойына жазаны қайта қарау мүмкіндігі болуы керек деген шешіміне әкелді, және шартты түрде босату мүмкін болмауы олардың 3-баптағы құқықтарын бұзу болар еді. Осы кезде Англия мен Уэльсте кем дегенде 49 адам осындай жазаны өтеп жатқан. 2014 жылдың ақпан айында Апелляциялық соттың бес судьясы Страсбург сотының ағылшын және Уэльс заңдары өмір бойына жазаны қысқартуға ешқашан рұқсат бермейтіні туралы қорытындысы дұрыс емес екенін айтты, себебі Иәкімшілік хатшы мұндай жазаларды "ерекше жағдайларда" қысқарта алады, және барлық "өмір бойына" сотталғандар 25 жыл ішінде жазаларын қайта қарауға құқылы. Сондықтан Ұлыбританиядағы өмір бойына жазалау, шын мәнінде, шартсыз бас бостандығынан айыру емес, бірақ оған өте жақын. Лорд Томас ең қорқынышты кісі өлтіру жағдайларында өмір бойына жазалаудың Еуропалық конвенциямен (ЕҚАҚ) үйлесімді екенін мәлімдеді. Томас былай деді: "Соттар осындай сирек және ерекше жағдайларда өмір бойына жазалауды тағайындауды жалғастыруы керек. Біздің ойымызша, Англия мен Уэльстің заңдары қылмыскерге ерекше жағдайларда "үміт" немесе "мүмкіндік" береді, бұл бастапқыда тағайындалған әділ жазаны енді ақтамайды". Адвокат Эдвард Фицджеральдтың сөзіне сәйкес, 2014 жылдан бері өмір бойына түрмеде отырғандар "бір түрлі беймәлім жағдайда". Заң бойынша, олар 25-30 жылдан кейін прогрестік дамуларына байланысты жазаларын қайта қарауға құқылы. Бірақ іс жүзінде Әділет министрінің ешқандай саясатында бұл факт мойындалмайды және ондаған жылдар бойы қамауда болғаннан кейін де босату үшін не істеу керектігін білудің нақты жолы жоқ". 2015 жылдың ақпан айында ЕҚҚК өмір бойына жазалаудың заңдылығын растады, себебі оны ерекше жағдайларда қайта қарауға болады. Бұл шешім 30 жылдан астам уақыт бұрын Шеффилдте үш адамды өлтіргені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылған кісі өлтіруші Артур Хатчинсонның жаңа шағымынан кейін қабылданды. Хатчинсонның 2017 жылдың қаңтарындағы келесі шағымы қабылданбады. Осы кезде Англия мен Уэльсте өмір бойына жазасын өтеп жатқан 70-тен астам тұтқын бар екені белгілі болды.

Three convicted murderers, Jeremy Bamber, Peter Moore and Douglas Vinter, all murderers who had been sentenced to whole life orders, applied to the European Court of Human Rights in Strasbourg, for the court to declare that it is a contravention of the European Convention on Human Rights for someone to be sentenced to lifelong imprisonment. When the initial ruling was delivered in January 2012, the court ruled that because the whole life orders were imposed by a judge only after consideration of the facts of each case, and because the life prisoners could apply to the Home Secretary for compassionate release, their whole life orders did not breach their human rights. A later appeal by the same men led to a ruling in July 2013 that there must be a prospect of review of whole life orders within 25 years of the prisoner being sentenced, and that any impossibility of parole would violate their Article 3 rights. By this stage there were at least 49 prisoners serving such sentences in England and Wales. In February 2014, five judges at the Court of Appeal found the Strasbourg court was incorrect in concluding English and Welsh law never allowed whole life orders to be reduced because the Secretary of State could reduce such orders in "exceptional circumstances", and that all "whole life" prisoners would be entitled to a review of their sentence within 25 years of being sentenced. The whole life order in the United Kingdom is therefore in fact not really life imprisonment without parole, but it is close to it. Lord Chief Justice Lord Thomas said whole life orders were compatible with the European Convention on Human Rights (ECHR) in the most appalling cases of murder. Thomas said further, "Judges should therefore continue as they have done to impose whole life orders in those rare and exceptional cases. In our judgment the law of England and Wales therefore does provide to an offender 'hope' or the 'possibility' of release in exceptional circumstances which render the just punishment originally imposed no longer justifiable." According to a barrister Edward Fitzgerald, whole life prisoners since 2014 "are in a sort of limbo. In legal theory they have the right to a review after say 25 or 30 years in the light of their progress. But in actual practice there is no recognition of this fact in any policy statement by the Secretary for Justice and no real means of knowing what it is they must do to win release even after decades in custody". In February 2015, the ECHR upheld the lawfulness of whole life orders, on the ground that they can be reviewed in exceptional circumstances, following a fresh challenge by murderer Arthur Hutchinson, who had been sentenced to life imprisonment for a triple murder in Sheffield more than 30 years earlier. Another legal challenge to the court by Hutchinson was rejected in January 2017. By this stage, there were believed to be more than 70 prisoners in England and Wales serving whole life sentences.