Кіріспе

Трансильвания князі (1544–1608)

Сигизмунд Ракоци (Rákóczi Zsigmond; 1544 – 5 желтоқсан 1608) – 1607 жылдан 1608 жылға дейін Трансильвания князі. Ол Жоғарғы Венгрияда иеліктері болған Янош Ракоцидің ұлы, кіші дворян. Сигизмунд әскери мансабын Габор Переньидің сарбазы ретінде, Сароспатактағы оның семсерін алып жүріп бастады. 1567 жылы Переньи қайтыс болғаннан кейін, Сигизмунд Эгер және Сендроның патшалық бекіністерінде қызмет етті. Патшалық касса оған төленбеген жалақысын өтеу үшін бірнеше иелікті кепілге берді. 1580 жылы ол Серенчті алды, бұл оған Токайдың табысты шарап саудасына қатысуға мүмкіндік берді. 1587 жылы Андраш Магочидің кіші ұлдарының қамқоршысы ретінде және олардың анасы Джудит Алагидің екінші күйеуі ретінде олардың үлкен иеліктеріне ие болды. 1588 жылдың 29 маусымында Сигизмунд Эгердің маңызды бекінісінің капитаны тағайындалды. Венгрия королі Рудольф I оған 28 тамызда барон титулын берді. Сигизмунд 8 қазанда Сзиксо маңында үш османдық бейдің (капитанның) біріккен күштерін жеңгеннен кейін даңққа ие болды. Ол сондай-ақ кальвинист пастор Гаспар Каролиге Киелі кітаптың венгр тіліндегі аудармасын (Визоли Киелі кітабы деп аталатын) басып шығаруға көмектесті. 1590 немесе 1591 жылы ол капитандықтан бас тартты, себебі патшалық касса бекіністі басқаруды қаржыландыруға жеткілікті қаражат ұсынбады. 1593 жылы басталған Ұзақ түрік соғысының алғашқы онжылдығында Сигизмунд патша әскерінің сәтті қолбасшысы болды. Ол патшалық кассаға несие беруді жалғастырды, бұл оған жаңа иеліктерді алуға мүмкіндік берді, бірақ олар көбінесе 1599 жылдан кейін татар шабуылдарына немесе жалақысы төленбеген жалдамалы әскерлерге түсті. 1602 жылдан кейін патшалық касса оның иеліктерін тартып алуға тырысты. Аурудың (подагра) күйреуінен зардап шеккен Сигизмунд Польша-Венгрия шекарасындағы өзінің иеліктеріне қайтты. 1604 жылдың қазан айында Стефан Бочкай Рудольф I-ге қарсы көтерілгеннен кейін, Сигизмунд келісімге келуге тырысты, бірақ алты айдан кейін ол Бочкайға қосылды, ол оны 1606 жылдың 14 тамызында Трансильванияның губернаторы етіп тағайындады. Бочкай өзінің өсиетімен Сигизмундтың бұрынғы күйеу баласы Балинт Другетті мұрагері етіп көрсеткенімен, Трансильвания диетасы 1607 жылдың 12 ақпанында Сигизмундты князь сайлады. Другет Трансильванияға деген талабынан бас тартты, бірақ Габриэль Батори (бұрынғы князьдармен туысқан) Сигизмундқа қарсы Хайдустардың (жалдамалы әскерлердің) қолдауын алды. Жаңа азаматтық соғыстан аулақ болу үшін Сигизмунд 1608 жылдың 5 наурызында Баторидің пайдасына тақтан бас тарды. Сигизмунд Жоғарғы Венгрияға оралып, аймақтағы патша әскерінің басшылығын алуға тырысты, бірақ қайтыс болды. Оның кең иеліктерін сатып алуы оның ұрпақтарын Корольдік Венгрияның ең бай магнаттарына айналдырды.

Балалық шақ

Сигизмунд 1544 жылы Фелсөвадаста Янош Ракоцци мен Сара Неметидің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Абауж және Земплен округтерінде шағын жерлерге ие болды. Янош Ракоцци 1551 жылы Земплен округінің вице-испан (немесе округ басшысының орынбасары) қызметін атқарды. Сигизмунд алғаш рет 1550 жылғы 22 желтоқсанда әкесінің құжатында есімдері тіркелді. Сол құжатта Янош Ракоцци, Ракоццилердің Сельев атты ауылын басып алған Сароспатак иесі Габор Переньиге шағымданды. Сигизмунд әкесінің талабы бойынша мектепке барып білім алды. Тарихшы Андраш Сабо Сигизмундті Сайосентпетер және Сароспатактағы протестант мектептерінде оқыған деп есептейді. Ол латын тілінде оқи және жаза білді. Өмірінің соңына дейін Киелі кітапты және римдік тарихшылардың еңбектерін жиі оқып отырды. 1561 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Сигизмунд әскери жолға түсуге шешім қабылдады.

Басталуы

Сигизмунд Сароспатак қаласында бай Габор Переньидің қылыш ұстаушысы болды. Ол 1565 жылы Токайды қоршау кезінде Жоғарғы Венгрияның бас қолбасшысы Лазар фон Швенди әскерінде шайқасты. 1567 жылы Переньи қайтыс болғаннан кейін, Сигизмунд Эгер бекінісінде қызметке түсті. XVII ғасырлық отбасылық жылнамада айтылғандай, Сигизмунд Гаспар Бекеспен Трансильванияға бірге жол тартып, 1575 жылы Керлешентпаль шайқасында оның жанында күресті. Сол жылы Сигизмундты жесір қалған Джулия Зсолдос асырап алды және оған Цсеньете, Ирота және Сзакачси иелігін қалдырды. 1573 және 1577 жылдар аралығында белгісіз күні Сигизмунд Сзендро бекінісіне ауыстырылды. Венгрия әскерлерінің командирі ретінде ол жақын жердегі бекіністерде орналасқан Осман әскерлеріне қарсы көптеген шайқастарға қатысты. Мысалы, Фюлек бегі (капитан) Сзикшо жәрмеңкесін тонағаннан кейін, Сигизмунд пен Кассаның (қазіргі Словакиядағы Кошице) капитан орынбасары Балинт Препоствари күш біріктіріп, 1577 жылдың 11 қарашасында Ваднада шегініп келе жатқан Осман әскерлерін жеңді. Сигизмунд хаттарында өзі мен әскерлерінің жалақы алмағанын жиі айтқан. Төленбеген соманы өтеу үшін патшалық казна оған бірнеше иеліктерді кепілге берді. Ол 1570-ші жылдардың соңында алғаш рет Фелшоленке және Сайосенткирали (қазіргі Словакиядағы Ленке және Краль) иеліктерін алды. 1580 жылы Серенч 4000 флоринге кепілге берілді. Серенч Токай шарап аймағына жақын орналасқандықтан, Сигизмундқа шарап саудасымен айналысуға мүмкіндік туды. Бұл пайдалы бизнес оны 1580-ші жылдардың соңына қарай бай адамға айналдырды. Ол Серенчте жаңа қамал салды, ол оның иеліктерінің орталығына айналды. Оның беделі де артты. Кіші дворяндар оны сенімді қорғаушы деп санады. Рудольф I, Венгрия королі, 1582 жылы Гёмер округындағы әр шаруа үйінен алынатын екі флориндік қосымша салықты жинауды оған тапсырды, ал 1584 жылы Боршод округында. 1585 жылы ол Сзендро капитаны болды. Ол кезде Сигизмунд, Жоғарғы Венгриядағы көптеген әріптестері сияқты, лютерандықтан кальвинизмге көшті. Өлім төсегінде жатқан Гаспар Магохи 1587 жылы Сигизмундты Андраш Магохи ұлдарының қамқоршысы етті. Андраш (бай Гаспардың туысы) 1586 жылдың жазында қайтыс болды. Оның жетім қалған ұлдарына Берег, Шепеш және Торна округтерінде үлкен иеліктер тиді. 25 мамырда Сигизмунд Мункачта Құдайды мадақтап, одан қорғау тілеп, венгр тілінде өлең жазды. Өлеңінде ол жетім-жесірлерді қорғау міндетіне де тоқталды. Келесі айдың соңына дейін ол Андраш Магохидің жесіріне (оның қамқорлығындағы ұлдарының анасына) Джудит Алагиге үйленді. Ол 1588 жылы Венгрия диетасының талабы бойынша құрылған комитетте, титулы жоқ дворяндардың өкілі болды, ол Жоғарғы Венгриядағы патшалық кірістерді тексеруге арналған. Комитет мүшелері аймақтың барлық маңызды орталықтарын аралады, бірақ олардың есебі патша сарайында назарсыз қалды.

Магнаты

Кіші Магочидің қамқоршысы және олардың анасының күйеуі болғандықтан, Сигизмунд олардың мүлігін, соның ішінде Мункач иелігін иеленді. Ол жаңа иеліктерінде жаңа ауылдар құру үшін отаршылдарды жинаған князьдерді (knezes) жұмысқа алды. Ол табысын қайта инвестициялады, патша қазынасына ақша қарызға берді немесе жаңа жер сатып алды. 1588 жылы патшаның інісі Эрнесттің бастамасымен Сигизмунд Эгер бекінісінің капитаны болды. 1580 жылдан бері Diet Эгерге қолбасшылық етуге венгр дворянын тағайындауды талап етіп келді, ал оның патшаға адалдығы күмәнсіз болды. Жоғарғы Венгрияның бас қолбасшысы граф Ногарола 29 маусымда Сигизмундты қызметке тағайындады. Сол кезде бекіністің бұрынғы ауылдары Османдықтар тарапынан басылып алынған немесе Сигизмундтың алдыңғысы Крсто Унгдадқа берілген кепілде болған. Сигизмунд бекіністің әкімшілік шығындарын Эгер епископтығының кірістерінен және патша қазынасынан берілетін жәрдемақыдан қаржыландыра алды. Тағайындалған кезде ол 500-ден астам атты және 450 жаяу әскерден тұратын гарнизонның басшысы болды. Эгердің капитаны ретінде ол Хевеш және Боршод округтерінің исапын (басшысы) болды. Рудольф I оған 1588 жылдың 28 тамызында барондық шен берді, осылайша оны шенсіз дворяндар қатарынан көтерді. Көп ұзамай ол Шикзоға жасалған Османдық шабуылға қарсы тұруға мәжбүр болды. 2 қазанда ол Сольнок бейінің әскерін жеңді. Оның ұлы Георг кейін былай деді: «Сигизмунд кенеттен шабуылдарды болдырмау үшін әрдайым тыңшылыққа сенеді». Касса, Сзендро және Токайдан келген күштер қосылғаннан кейін, Сигизмунд Шикзоға асығып, 8 қазанда үш бейдің біріккен әскерін талқандады. Оның жеңісі патшалықтың барлық аймақтарында, сондай-ақ Вена мен Прагада тойланды. Ақын Жорж Тарди осы оқиғаға арнап өлең жазды. Кальвинист пастор Гаспар Кароли аяқтаған, «Визсоли Бібліясы» деп белгілі Библияның мажар тіліндегі аудармасы Сигизмундтың қолдауымен 1589 жылдың ақпаны мен 1590 жылдың шілдесі аралығында басылды. Ол сондай-ақ Гайдельберг және Виттенберг университеттерінде жас жігіттердің білім алуына қаржылай көмек көрсетті. Олар бітіргеннен кейін, ол оларды өзінің иеліктерінде кальвинист дін қызметкерлері ретінде жұмысқа алды. Оның кейбір католик шенеуніктерімен жақсы қарым-қатынасы болды. Мысалы, 1589 жылы Эгер шіркеуінің провосты одан 150 флорин қарыз алды. Ол сондай-ақ русиндерінің крепостнойлары үшін православие дінінің қызметкерлерін жұмысқа алды. Алайда ол патша сарайындағы себептерін білмей, оған шағым түсірген Мункачтың православие епископын түрмеге қамады. Сигизмунд 1569 жылы басталған Эгер бекінісін қайта жаңартуды жалғастырды. Ол өзінен бұрынғылары берген кепілдегі бекіністің маңындағы патшалық иеліктеріндегі кем дегенде төрт ауылды сатып алды. Алайда патша қазынасы барлық шығындарды төлегісі келмегендіктен, ол бұл қызметін ауыр деп есептеді. 1590 жылдың 12 наурызында ол бекіністің капитаны лауазымынан бас тартқысы келетінін жариялады, бірақ оның ізбасары Балинт Препоствари 1591 жылдың 15 шілдесінде ғана тағайындалды. Ол Мункачқа көшіп, қаланы қайта жаңартуға кірісті. 1591 жылдың шілдесінде әйелі қайтыс болғаннан кейін, ол өгей ұлдарының қамқорлығын сақтап қалды. Қамқорлықты иеленуге тырысқан өгей ұлдарының туысы Магдолна Катай Сигизмундқа қарсы сотқа жүгінді, бірақ ол істі ұтылды. Сигизмунд 1592 жылдың 15 шілдесінен бұрын екінші әйелі Анна Герендиге үйленді.

Ұзақ түрік соғысы

Венгрияның диетасы 1593 жылдың басында Осман империясына қарсы Славония мен Хорватияны қорғау үшін ерекше салық белгіледі. Диета Жоғарғы Венгрияда салықты жинау үшін Зигизмундты тағайындады. Османлы Ұлы визир Кожа Синан-паша Трансдунайға шабуыл жасағаннан кейін, Зигизмундты Жоғарғы Венгрияны вассалдық мемлекетке айналдыру жоспары туралы әңгімелер тарады. Зигизмунд ықпалды Николай Палффиге Рудольф I-ді Осман империясына қарсы шабуылды кешіктірмей бастауға көндіруді өтінді. Ол сондай-ақ Трансильвания, Молдавия және Валахияны Осман империясына қарсы коалицияға қосуды ұсынды. Қазан айында патша әскері Осман территориясына енгенде, Зигизмунд оның қолбасшыларының бірі болды. 14 қарашада Романьиде Осман әскерін жеңгеннен кейін, патша әскері маңызды Осман бекінісі Фюлекке қоршау салды. Зигизмунд сенімділігімен танылғандықтан, қорғаушылар оған капитуляция шарттарын талқылау үшін жүгінді. 27 қарашада оларға және олардың отбасыларына бекіністен кетуге рұқсат берілді. Патша әскері 1593 жылдың соңына дейін жақын маңдағы Осман бекіністерін де басып алды. Фюлекке басып кіру Зигизмундтың беделін арттырды. Ол 1594 жылдың басында Осман империясының маңызды бекінісі Хатванда қарсы патша әскерінің жасағын басқарған Симон Форгачқа қосылды. Олар 1 мамырда Буда пашасын (губернаторын) Турада жеңді, бірақ Хатваны басып ала алмады. Қырым татарлары Осман әскерлеріне көмек көрсету үшін Жоғарғы Венгрияға шабуыл жасап, Мункач маңындағы ауылдарды тонады. Зигизмунд шамамен 1595 жылы патша кеңесінің мүшесі болды, осылайша патшалықтағы жоғары лауазымды қызмет атқармаған жалғыз кеңесші болды. Ол патша кеңесінің отырыстарына ешқашан қатыспады. Зигизмундтың екінші әйелі 1595 жылы қайтыс болды. Ол 1596 жылдың мамырында Борбала Телегдиге үйленді. Оның қызы Жужа Чапидің қамқоршысы ретінде ол Эсеньдегі (қазіргі Украинадағы Есень) және Парнодағы (қазіргі Словакиядағы Парховани) оның иеліктеріне ие болды. 1596 жылғы шаруалардың санағы бойынша Зигизмунд жеті округте иеліктерге ие болды. Сонымен қатар, санақ көрсеткендей, соғыста көптеген ауылдар қирады. Мысалы, 1588 мен 1596 жылдар аралығында Берег округінің шаруашылықтарының 45%-ы жоғалып кетті. Рудольф I-нің ағасы Максимилиан 1596 жылдың жазында Осман территориясына қарсы жорық бастады. Зигизмунд патша әскеріне қосылып, Вац пен Хатваны басып алуға қатысты. Ол сондай-ақ Максимилианға 3000 талер қарыз берді. 28 қазанда Трансильвания князі Максимилиан мен Зигизмунд Баторидің біріккен әскерлерінің апатты жеңісімен аяқталған Мезокерстес шайқасынан аз уақыт бұрын оны подагра шалдықты. Рудольф I Зигизмундқа әскери қызметі мен қаржылық қолдауы үшін сыйлық ретінде 1597 жылдың 27 мамырында жаңа герб берді. Жаңа эскутчеонда (қалқанда) бүркіт бейнеленген (Ракочидің бұрынғы қарғасының орнына), ал Ракочидің дәстүрлі дөңгелегін үш шыңы бар таумен толықтырды. Рудольф I 1598 жылдың басында Трансильванияны иеленуге комиссарларды тағайындады. Зигизмунд Трансильванияға комиссарларға көмек көрсету үшін күш жіберді. Ол Жоғарғы Венгриядағы венгр әскерлерінің қолбасшысы болды, бірақ оның жоғарғы қолбасшысы Джорджо Бастамен қарым-қатынасы шиеленісті болды. Зигизмунд Бастаға төленбеген жалдамалы әскерлер оның иеліктерін қиратқаны туралы шағымдап хаттар жіберді. Баста оны әскерлеріне жалақы төлемегендігі үшін, содан кейін монархқа қарсы сөз байласуы үшін айыптады. 1599 жылы жазда Қырым татарлары Жоғарғы Венгрияның көптеген ауылдарын тонады, бұл оның ақсүйектер арасындағы танымалдығының төмендеуіне әсер етті. Ол Диета қолдауысыз әскерлерді жинауға тағайындалды. Төленбеген жалдамалы әскерлер де оның иеліктерін тонады. 1598 мен 1601 жылдар аралығында Мункачтағы үйлердің 40%-ы қирады, ал Земплен округінің 20%-ы ауылдары сол кезеңде бос қалды. Зигизмунд әлі де патша қазынасына ақша қарызға бере алды және жаңа иеліктерді иеленді. Қазына Бастаның Трансильваниядағы жорығын тек Зигизмундтың қарыздарымен ғана қаржыландыра алды. 1599 жылы Токаджи шарап аймағындағы Таркал оған кепілге берілді. Русь князі Януш Острогский 1601 жылдың тамыз айында оған Сарос округінің Маковица (қазіргі Словакияның Зборов) жерін 80 000 флоринге сатты. Бұл жер Зигизмундтың жеке меншігі болды, оның көптеген басқа иеліктері патша қазынасына берген қарыздарының кепілі ретінде немесе оның қамқоршыларының қамқоршысы ретінде ұсталған. Зигизмунд Острогскийге православие және католик шаруаларын кальвинизмге көшіруге мәжбүрлемейтінін уәде берді. Маковица қамалы Венгрия мен Польша арасындағы маңызды бағытты бақылады. Оны иеленгеннен кейін Зигизмунд Рудольф I-нің хатына сәйкес кедендік баж төлемей Польшаға шарап жеткізіп тұрды.

Зигизмундтың қамқорлығындағы Ференц Магочи 1602 жылы толыққанды жасқа келді. Магочидің туыстары оны Зигизмундтан есеп беруді талап етуге көндірді, ал патшалық палатасы оны қолдады. Острогский де Маковица жерін беру шарттарын орындамағаны үшін Зигизмундқа қарсы сотқа шағымданып, берді. Әрқашан қаржыға мұқтаж болғандықтан, патшалық палатасы да Зигизмундтың иеліктерін тәркілегісі келді. Патшалық шенеуніктері Зигизмундтың Венгриядағы жағдайға қатысты шағымдары мен Осман бектерімен болған хат алмасуы туралы үш хатын алды. Рудольф I-нің ағасы Маттиас Зигизмундты Диетаға шақыруды қалады, бірақ патшалық кеңесшілер Зигизмундтың жағын алды. Зигизмунд пен Магочи 1603 жылдың басында келісімге келді. Магочи Мункач жерін алды, ал Зигизмунд 30 000 флорин төлеуге және оған екі ауыл беруге уәде берді, бірақ ол уәдесін орындамады. Диета 1604 жылдың 3 ақпанында Прессбургте (қазіргі Словакияның Братиславасы) жиналды. Зигизмунд ауырғандықтан Диетаға қатыспады. Оның өтініші бойынша Эгер шіркеуінің делегаттары оны Маковицада барып, оның қатыса алмағанын растайтын куәлік берді. Диета таратылғаннан кейін Рудольф I діни мәселелерді талқылауға Диетаға тыйым салатын жарлықты өз еркімен жариялады. Жоғарғы Венгрияның лютеран және кальвинист ақсүйектері мен қала тұрғындары 1599 жылдың 8 қыркүйегінде Гальсечте (қазіргі Словакияның Сечовцесі) жиналып, жарлықты кері қайтаруды талап етті. Зигизмунд отырысқа қатысты, бірақ көп ұзамай Маковицаға оралды.

Боцкайдың қолдаушысы

Стивен Боцкай 1604 жылдың қазан айында Партиумда Рудольф I-ге қарсы көтерілді. Боцкайды қолдаған хайдустардың екі капитаны – Балаз Липтай мен Балаз Немети қараша айының басында Сигизмундты оларға қосылуға шақырды. Сигизмунд Маковицада қалды, бірақ Боцкаймен хат алмасты. Ол үлкен ұлы Георгийді Боцкайдың қасындағы Кассаға (қазіргі Словакиядағы Кошице) жіберді. Сигизмунд Иштван Чакимен бірлесіп, Боцкай мен монарх арасында келісімге келуге тырысты, Осман империясы Венгриядағы азамат соғысынан пайдаланады деп қорқады. Джорджо Баста Сигизмундтың Боцкай үшін Трансильвания княздығы мен Жоғарғы Венгрияны бақылауға алуды көздеп отырғанына сенді. Боцкайдың жақтастары Ракоцидің Szerencs иелігінде жиналып, 1605 жылдың 20 сәуірінде оны Венгрияның ханзадасы деп жариялады. Бір аптадан кейін Сигизмунд және оның бұрынғы күйеу баласы Балинт Другет Нагьецед қаласындағы бай Стивен Баториге барып, оны Боцкайға қосылуға көндірді. Қазан ауруынан зардап шеккен Сигизмунд келесі айларда көбінесе Кассадағы Боцкайдың сарайында болды.

Әкім

1605 жылы тамызда Сигизмунд Боцкайды (бұрын Трансильванияның князі болып сайланған) Трансильванияға ертіп келді. Трансильванияның сеймінің келісімімен Боцкай оны 14 қыркүйекте княздықты басқаруға губернатор етіп тағайындады. Сигизмунд Боцкайдың билігіне төндіре алмады, өйткені оның Осман империясында да, Трансильванияда да одақтастары болған жоқ. Боцкайдың қайын інісі Габор Галлер патша қазынасын Сигизмундтан тәуелсіз басқарды, ал Секелилердің қолбасшысы Янош Петки де Боцкайдан тікелей нұсқаулар алды. Сигизмунд Гюлафехерварда (қазіргі Румыниядағы Альба-Юлия) орналасты. Қыркүйек айының соңында Қырым татарлары Трансильванияға Боцкайдың қарсыластарына қарсы күресу үшін келді, бірақ Сигизмунд оларды күрессіз кері шегінуге көндірді. Дева (қазіргі Румыниядағы Дева) – Трансильваниядағы Боцкайға қарсы соңғы бекініс, ол 11 қарашада берілді. Сигизмунд Ссакидің жесірінен Садвар және Сарос бекіністерін (қазіргі Словакиядағы Шариш қамалы) сатып алды, бірақ сатып алу құнын төлей алмады. 1606 жылдың 7 наурызында ол Удвархелишекте саббатиандардың жиналыс өткізуіне тыйым салды. Ол сейімнің қарапайым секелдерді құлдыққа салуға ақсүйектерге мүмкіндік беретін заңдарды қабылдауына кедергі келтірмеді. Әуесқой Гьёрги Рац Валахия князі Раду Шербанның қолдауымен Секелилерді Боцкайға қарсы қоздыруға тырысты, бірақ Сигизмунд 7 маусымда Рацты тұтқынға алды. 1606 жылдың 23 маусымында Вена шарты Осман империясының билігі астындағы Трансильвания княздығының автономиялық мәртебесін бекітті. Боцкай 29 желтоқсанда қайтыс болды және өсиетімен Балинт Дрогетті мұрагер деп атады, бірақ Вена шарты Трансильвания сеймінің Боцкайдың мұрагерін сайлау құқығын да растады. Трансильвания сеймі Боцкайдың өлімі Сигизмундтің тағайындалуын тоқтатқанын мәлімдеді, бірақ 1607 жылдың 22 қаңтарында губернатор лауазымын растады. Гьёрги Турзо Трансильванияның көптеген дворяндары да князь Сигизмундты сайлауға дайын екенін атап өтті, бірақ Сигизмунд жалғыз үміткер емес еді. Жас Габриэль Батори 1607 жылдың 2 қаңтарында Осман империясының бас визиріне хат жолдап, княздыққа талап еткен болатын. Басқа дворяндар Пал Ньяри, Болдизар Корнис, Болдизар Сильваси немесе Габриэль Бетленді қолдады. Дрогет пен Батори Сигизмундтың басты қарсыластары болды, бірақ олар өздерінің сайлауын қамтамасыз ету үшін Трансильванияға асықпады. Сондай-ақ, сейім княздықты еркін сайлау құқығын көрсетуге тырысты, княздың өз орнын басатын адамды тағайындау құқығын немесе Баторилердің мұрагерлік билікке деген талабын мойындамай.

Әмірші

1607 жылдың 8 ақпанында Колозсварда жаңа князь сайлау үшін тағы да диета жиналды. Боцкайдың өсиетіне сәйкес, Сигизмунд Балинт Другетті (бұрынғы күйеу баласы) ұсынды, бірақ Үш Мілеттің делегаттары 12 ақпанда Сигизмундты князь деп жариялады. Өзінің қарттығын және подаградан зардап шегетінін айтып, ол сайлауды қабылдағысы келмеді, бірақ делегаттар оны князьдік антына беруге көндірді. Сигизмундтың сайлануы – Трансильвания тарихында диета монархты еркін сайлай алған жалғыз жағдай болды. Габриэль Батори Сигизмундтың сайлануын қабылдады, бірақ 1595 жылы отбасынан тартып алынған иеліктерін қайтаруды талап етті. Другет шекарадағы Хуст пен Кёварды (қазіргі Украинадағы Хуст және Румыниядағы Реметея Киоарулуй) басып алды. Сигизмунд Рудольф I-нің інісі Матиасқа хат жазып, Другетті екі бекіністен шығаруға бұйрық беруін сұрады. Османлылардың ұлы визирі Куюку Мурад-паша 18 қаңтарда Другетті Боцкайдың мұрагері ретінде бекітті, бірақ оның елшісі Мустафа Сигизмундтың сайланғанын білгеннен кейін ахиднамені (диплома) өзгертті. 22 ақпанда Сигизмундтың сайлануын растайтын өзгертілген құжат ұсынылды. Мурад-пашаның қолдауын алу үшін Сигизмунд Трансильвания әскерлерін Липпа мен Йено (қазіргі Румыниядағы Липова мен Инеу) екі маңызды шекаралық бекінісінен шығаруға ұсынды, бірақ ұлы визир бұл ұсынысты қабылдамады. Рудольф I Сигизмундтың сайлануын мойындамады. Жоғарғы Венгрияның ақсүйектері Розгониде (қазіргі Словакиядағы Рожановце) жиналып, 19 сәуірде Другеттің пайдасына Сигизмундты тақтан бас тартуға шақырды. Другеттің шабуылынан қорқып, Сигизмунд Трансильванияның оңтүстігіндегі Фэгэраш (қазіргі Румыниядағы Фэгэраш) бекінісіне көшті. Алайда Трансильванияны Мажарстанның қасиетті тәжінің бір бөлігі деп санаған Рудольф I Другетті қолдамады. Керісінше, Рудольф Сигизмунд Баториді таққа қайтаруды жоспарлап отырған деген қауесет тарады. Сигизмунд Ракоци Другетті Трансильванияға шақырды. Кездесуден кейін Другет княздікке құқығын талап етуге тырыспады, бірақ Хуст пен Кёварды өз бақылауында ұстады. Трансильвания диетасы маусым айында Габриэль Баториге иеліктерін қайтарған жоқ. Сонымен қатар, ол иезуиттерді княздіктен қуу туралы шешім қабылдады, бұл католиктердің наразылығын тудырды. Габриэль Батори егер князь болып сайланса, католиктердің мүддесін қорғайтынына уәде берді. Боцкайдың қайтысынан кейін жалақы алмаған Хайдюстар 1607 жылдың қазан айында көтеріліске шықты. Олар Балинт Другетті таққа отырғызуды шешті. Буданың Османдық губернаторы Али-паша олардың қозғалысын қолдады. Сигизмунд Габриэль Баторимен келіссөздер жүргізіп, егер ол тақтан бас тартса, Садвар мен Сарос иеліктерінің құнын Сигизмундтың атынан төлеуге уәде берді. Другет Хайдюстармен одақтасудан бас тартты, бұл Габриэль Баториге 1608 жылдың 6 ақпанында олармен келісім жасауға мүмкіндік берді. Батори католик және унитариандық ақсүйектерді патшалық кеңесшілері етіп тағайындайтынына уәде берді. Жаңа азаматтық соғыстан аулақ болу үшін Сигизмунд 1608 жылдың 5 наурызында Колозсвардағы диетада тақтан бас тартты.

Соңғы айлар

1608 жылы 7 наурызда Зигизмунд әйелімен бірге Коложвардан Жоғарғы Венгрияға аттанды. Сол күні Габриэль Батори Трансильвания князі болып сайланды. Зигизмунд Маковицаға қайтып бара жатқанда Садварда тоқтады. Ол бүлікшіл Хайдюстерге қарсы күреске қаржыландыра алмаған патша әскерінің қолбасшыларына жаңа несиелер берді. Хайдюстер Фелсөвадастағы Зигизмундтың үйін тонады. Зигизмунд Жоғарғы Венгрияның бас қолбасшылығын иеленуге тырысты, бірақ ең беделді патша кеңесшілері оны қолдамады. Ол Матиас II-ні Венгрия королі сайлау үшін шақырылған Пресбургтағы диетаға қатысуға жоспарлаған, бірақ ауыр сырқатқа шалдықты. 1608 жылы 5 желтоқсанда Фелсөвадаста қайтыс болды. Ол 21 қаңтар 1609 жылы Серенчте жерленді. Зигизмунд Венгриядағы замандастары арасында ең жарқын мансапқа ие болды. Тарихшы Каталина Петердің сөзіне қарағанда, ол "үлкен дарыны бар адам" болды. Оның ондаған мүлікті сатып алуы оны Корольдік Венгрияның ең бай жер иелерінің біріне айналдырды және 17 ғасырда оның ұрпақтарының билігіне негіз салды. Трансильванияны екі жылдан кем уақыт басқарғанмен, оның қысқа билігі оның ұлы Георг I-ге 1630 жылы Трансильванияны басып алуға мүмкіндік берді.

Отбасы

Зигизмундтың алғашқы әйелі Юдит Алаги, Режек әкімі Янош Алагидің қызы болды. Ол әкесінің иелігіндегі жерлердің бір бөлігін, оның ішінде Талья мен Абауйсантóны мұраға алды. 1588 жылы ол Зигизмундтың тұңғыш қызы Эржебетті дүниеге әкелді. 1591 жылдың көктемінде Юдит ауыр сырқатқа шалдыққанда, Зигизмунд оны Польшадағы Сандомирж қаласындағы ауруханаға апарды, ол 12 шілдеде қайтыс болды. Эржебет Ракоци 1602 жылы Балинт Дюгетке үйленді. Ол екі жылдан кейін қайтыс болды. Зигизмундтың екінші әйелі Анна Геренди, саббатиандық Трансильвания ақсұлуы Янош Геренди мен Ката Эрдéлидің қызы болды. Зигизмунд әпкесі Магдалинаның келініне үйленді, себебі Геренди Магдалинаның екінші күйеуі болған. Анна үш ұл тудырды. 1593 жылы туған Георг, әкесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Трансильвания князі болды. 1594 жылы дүниеге келіп, 1620 жылы қайтыс болған Зигизмунд өзінің мансабын жоғары деңгейге көтере алмады. Пауыл 1595 жылы туды. 1631 жылы ол Венгрияның патшалық судьясы болды. Анна үшінші ұлын туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Аннаның қазасынан кейін бірнеше ай өткен соң, Зигизмунд өзінің туған інісі Лайос Ракоциге жазған хатында "әйелдерді осылай жақсы көргенін, оларсыз өмір сүре алмайтынын" мойындады. Ол католик Борбала Телегдиге, қайтыс болған досы Кристоф Чапидің жесіріне өзі үйленуді ұсынды. Олар 1596 жылдың мамыр айында үйленді. Ол Зигизмундтан кейін өмір сүрді және оның үшінші ұлы Пауылды католицизмге өткізді.