Ит етінің тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Ит еті – иттерден алынған ет және басқа да тағамға жарамды бөліктер. Адамдардың ит етін жеуі тарих бойы әлемнің көптеген аймақтарында кездескен. XXI ғасырда ит еті Корея, Қытай, Индонезия, Нигерия, Вьетнам және Үндістанда шектеулі көлемде тұтынылады.

Ацтектер

Ацтек империясында мексикалық түксіз иттер көптеген мақсаттар үшін өсірілді. Бұл практиканы ешбір басқа дерек растамайды. Бұл иттер, Xoloitzcuintles, жиі Колумбияға дейінгі мексикалық керамикада бейнеленген. Тұқым 1940 жылдары құрылысқа жақын келді, бірақ Мексика қаласындағы британдық әскери атташе Норман Райт шалқар ауылдарда тапқан бірнеше иттерден өркендеген тұқымды қайта жандандырды. Тұқымның генетикалық мұрасы, оның сыртқы түрін сақтап қалу үшін басқа ит тұқымдарымен будандастыру арқылы жоғалып кетті.

Солтүстік Американың жергілікті тұрғындары

Солтүстік Американың түпкі тұрғындары арасында иттің етін жеуге байланысты дәстүрлі мәдениет тайпадан тайпаға өзгеше болды, кейбір тайпалар оны деликатес ретінде бағаласа, ал басқалары (мысалы, Команчи) оны тыйым салынған тағам деп есептеді. Ұлы даланың жергілікті халықтары, мысалы Сиу және Шайен тайпалары оны жеген, бірақ сонымен бірге жабайы иттің етін жеуге қарсы діни тыйым болған. Кикапу халқының көптеген дәстүрлі мерекелерінде күшік еті қолданылған. Бұл практика "Оклахома штаты үшін үнді пионерлері тарихы жобасы" аясында жақсы құжатталған. 2018 жылдың 20 желтоқсанында 2018 жылғы Фермерлер заңының бөлігі ретінде иттің және мысықтың етін саудалауға тыйым салатын федералдық заңға қол қойылды. АҚШ-та иттер мен мысықтарды тамақ үшін союға тыйым салынады, бірақ бұл ереже американдықтардың дәстүрлі обрядтарына қолданбастан болады.

Еуропа

Ирландияның аңыздағы батырларының бірі, Ку Хулайн, екі геаса, яғни серт берген. Олардың бірі – иттің етін жемеу, екіншісі – қонаққа шақырылғанда бас тартпау еді. Оның өлімі туралы мифте, оған иттің етінен ұсынылғаннан кейін осы сертін бұзу оның қадір-қасиетін жойды, нәтижесінде ол ертесі күні шайқаста қаза тапты. Овидий, Плутарх, Плиний және басқа латын авторлары, жер асты құдайларына күшіктерді (катулина) құрбан етуді, сондай-ақ астықтың қурауынан қорғану үшін етін кейін дайындап жеуді сипаттаған.

Тайваньның жергілікті халқы

Тайваньның жергілікті халқы бастапқыда ит жеуге қатысты тыйымдарға ие болған, бұл тыйымдар олардың мәдени мифтерінде маңызды орын алған. Тайвань иті аң аурудағы серіктес ретінде жоғары бағаланған. Дегенмен, 20 ғасырдың ортасында келген вайшенгрен (материктік) хан қытайлық көшіп келушілердің әкелуімен олар ит етін жеуге көшкен, бұл Тайвань итінің құрылына қауіп тудырды.

Оңтүстік-Шығыс Азия аралдары

Үй жануарларын Филиппинге Тайваньнан келген неолиттік австронезиялық көшіп келушілер алып келді, ал олардың иттері өз кезегінде неолиттік Оңтүстік-Шығыс Қытайдағы австронезиялық емес мәдениеттерден алынған. Кейбір колониялық Филиппин этностарының кейбір этникалық топтарында ит еті белгілі бір шамандық рәсімдер мен арнайы жағдайларда желінетін. Алайда, археологиялық ескерткіштердегі ит сүйектері шошқа мен бұғы қалдықтарына қарағанда өте сирек кездеседі. Археологиялық ескерткіштердегі толық ит қалдықтары көбінесе иттердің қабірінің жанында немесе адам қабірлерімен бірге табылады. Бұл иттер кейде желінген болса да, олар негізінен тамақ жануарлары ретінде емес, серіктер мен аң аулаушы иттер ретінде ұсталғандығын көрсетеді. Испаниялық тарихшы Франсиско Игнасио Альсина 17 ғасырда, испан отарлау кезеңінің басында, Висайя тұрғындарының иттерге деген сүйіспеншілікпен қарауы туралы егжей-тегжейлі сипаттама берді. Альсина жергілікті тұрғындар иттерді өз балаларына қарағандай бағалағанын жазған. Осылайша, Филиппиндегі кейбір этникалық топтарда ит етін азық-түлік ретінде тұтынудың өсуі испандықтар келгеннен кейін біраз уақыт өткеннен кейін ғана орын алған болуы мүмкін. Кейбір этникалық топтарда ит етін жеу дәстүрі Филиппиннің Кордильера таулы аймақтарында қазіргі уақытқа дейін сақталған. Кордильера тұрғындары арасында иттер құрбандыққа шалынып, "даос ес" немесе "дау ес" деп аталатын тазалау рәсімінде желінеді. Бұл рәсім әдетте адам күтпеген жерден (адам өлтіріліп немесе жазатайым оқиғадан) қайтыс болғаннан кейін, ауыр науқастанып, түрмеден шыққаннан кейін немесе өлімге куә болғаннан кейін жасалады. Кордильера тұрғындары иттерде жануарлар арасында ең таза жан бар деп санайды, оны адамдармен салыстыруға болады, сондықтан олар ата-бабаларының рухтарына (анито) ең тартымды. Иттің жаны рухтар әлеміне хабаршы ретінде шаман (мэмбунгон) арқылы жіберіледі, бұл қатысушылардың санасын өлім мен зұлым рухтардың бейнелерінен тазартады деп есептеледі. Таитиде және Полинезияның басқа аралдарында, оның ішінде Гавайиде де иттер бұрыннан желінген. 1979 жылы Келвин Швабе Гавайиде ит еті кеңінен желінгенін және шошқа немесе тауықтан гөрі сапалы деп саналғанын мәлімдеді. Гавайиліктер алғашқы ағылшын және американдық зерттеушілерді кездестіргенде, олардың ит етіне деген көзқарасын түсіндіруге тырысты. Гавайиліктер иттер мен шошқаларды үй жануарлары ретінде де, азық ретінде де өсірді. Олар неліктен британдықтар мен америкалықтар тек шошқаны ғана жеуге жарамды деп тапқандығын түсінбеді. Гавайи ит етін коммерциялық сатуды заңсыз деп таныса да, ит пен мысық етін саудаға тыйым салу туралы федералды заңға дейін үй жануарлары ретінде саналатын жануарларды "адам тұтыну үшін өсірілген" және "адамгершілік" түрде сойылған жағдайда сойыу заңды болды. Бұл ит етін саудаға жалғастыруға мүмкіндік берді, көбінесе жолсыз, жоғалған немесе ұрланған иттерді пайдаланады.

Domesticated dogs were carried into the Philippines by the Neolithic Austronesian migrations from Taiwan, whose dogs in turn were acquired from the pre Austronesian cultures in Neolithic southeastern China. Dog meat were consumed in some pre colonial Philippine ethnic groups during certain shamanic rituals and special occasions. However, dog bones are very rarely found in middens in archaeological sites, in contrast to pig and deer remains; and most complete dog remains in archaeological sites are of dog burials near or beside human graves. This indicates that while dogs were sometimes eaten, they were primarily kept as companions and hunting dogs, and not as food animals. The Spanish historian Francisco Ignacio Alcina have detailed descriptions of the affectionate treatment of dogs by native Visayans in the 17th century, during the early Spanish colonial period. Alcina disapprovingly records that dogs were treated by locals like their own children. Thus, the rise in the consumption of dog meat as food in the secular context in some ethnic groups in the Philippines is likely to have only occurred some time after the arrival of the Spanish. The tradition of eating dog meat for ritual purposes in some ethnic groups survived into the modern times in the Cordillera highlands of the Philippines. Among Cordillerans, dogs are sacrificed and eaten in a cleansing ritual known as dao es or daw es. The ritual is typically done after a person dies unexpectedly (through murder or an accident), gets severely ill, was released from prison, or witnessed death firsthand. Cordillerans believe that dogs have one of the purest souls among animals, comparable to humans, and thus they are the most appealing to the ancestor spirits (anito). The dog soul is sent as a messenger to the spirit world by a shaman (mambunong), which is believed to cleanse the minds of participants of images of death and evil spirits. Dogs were historically eaten in Tahiti and other islands of Polynesia, including Hawaii Calvin Schwabe reported in 1979 that dog was widely eaten in Hawaii and considered to be of higher quality than pork or chicken. When Hawaiians first encountered early British and American explorers, they were at a loss to explain the visitors' attitudes about dog meat. The Hawaiians raised both dogs and pigs as pets and for food. They could not understand why their British and American visitors only found the pig suitable for consumption. Although Hawaii has outlawed commercial sales of dog meat, until the federal Dog and Cat Meat Trade Prohibition Act it was legal to slaughter an animal classified as a pet if it was "bred for human consumption" and done in a "humane" manner. This allowed dog meat trade to continue, mostly using stray, lost, or stolen dogs.

Діни диеталық заңдар

Яһудилердің қашрут тамақтану заңына сәйкес, шайнамайтын және екі бөлікті тырнағы жоқ құрлықтағы сүтқоректілердің етін жеуге тыйым салынады, олардың ішінде иттер де бар. Исламның көптеген тамақтану заңдарында ит етін, немесе кез келген ет жейтін жануардың етін, немесе тісі, тырнағы, саусағы немесе бауыры бар жануардың етін жеуге тыйым салынады. Тек Малики мектебінде ғана макрух, яғни ұнатпайтын, бірақ тыйым салынбаған болып есептеледі.

Соғыстар мен ашаршылық

Еуропаның көптеген елдерінде ит етін жеу тыйым салынған нәрсе саналады. Мұндай жағдайлар көбінесе қоршау немесе ашаршылық сияқты азық-түлік тапшылығы кезінде ғана орын алған. Германияда Фридрих Ұлы заманынан бері болған әр қиын жағдайда ит еті желінген, оны көбінесе «блокадалық қой еті» деп атаған. Америка Құрама Штаттарында 19 ғасырдағы батысқа қарай қозғалыс кезінде таушылар, жергілікті американдықтар, АҚШ армиясы және Азамат соғысы кезінде Конфедерация жиі ит етімен күш алған; алдымен жылқы, содан кейін есек, ең соңында иттер желінген. Париж қоршауы (1870–1871) кезінде қаладағы неміс блокадасынан туындаған азық-түлік тапшылығы Париж тұрғындарын тамаққа баламалы көздерге, соның ішінде ит етіне жүгінуге мәжбүр етті. 1910 жылы Париждегі кейбір қасапшылардың ит етін сатқаны туралы хабарлар тараған. 20 ғасырдың басында ет бағасының өсуі Германияда жылқы мен ит етін көптеп жеуге алып келді. 20 ғасырдың басында АҚШ-та ет тапшылығы болған кезде ит еті желінген. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның Бельгияны басып алуында азық-түлік тапшы болғандықтан, бірнеше ет дүкендері ит етін сатқан. Соғыстың соңғы кезеңінде ашаршылық жағдайларына байланысты Саксониядағы кедейлер ит етін жеген. Германияда ит етін жеу 1920 жылдарға дейін жалғасты. 1937 жылы шошқа, ит, қабан, түлкі, барс және басқа да ет жейтін жануарларға қатысты трихинеллезге қарсы етті тексеру заңы қабылданды. 1940-1945 жылдардағы неміс оккупациясы кезінде азық-түлік тапшылығы болған кезде Нидерландыдағы нацистік билік ит етінен жасалған шұжықтарды тәркіледі.

Экспедициялар және төтенше жағдайлар

Кейде жолаушылар басқа тамақ қалмаған жағдайда аман қалу үшін өздерімен бірге алып жүрген итттерін жеуге мәжбүр болады. Мысалы, Бенедикт Аллен Бразилияның жаңбырлы орманында жолдан адасып қалғанда итін жеген. 2013 жылы Канадада осындай оқиға тіркелді.

Льюис пен Кларк

Льюис пен Кларк экспедициясы (1803–1806) кезінде Мериуэтер Льюис және Корпус Открылыстың басқа мүшелері өздерінің жануарларының етін немесе түпкілікті американдық тайпалардан, оның ішінде Пайют, Вах клеллах индейлері, Ватлата тайпасының бір бөлігі, Клатсоп, Теттон Сиу (Лакота), Перс Нез индейлері (өздері ит жемейтін), және Хидаца тайпаларынан алынған ит етін жеді. Льюис және экспедиция мүшелері ит етін жеді, бірақ Уильям Кларк, есімдері айтылғандай, ит жеуге батыл бола алмады.

Полярлық зерттеу

Британдық зерттеуші Эрнест Шеклтон және оның Императорлық Транс-Антарктика экспедициясы тұтқындалып, ақырында тамақ үшін шана иттерін өлтірді. Норвегиялық зерттеуші Роальд Амундсеннің тобы Оңтүстік полюске жасаған экспедициясы барысында өз шана иттерін жеуді, сондай-ақ әлсіз иттерді басқа иттерге тамақ ретінде беруді жоспарлаған. Бұл экспедицияға азық-түлікті азайтып алып жүруге мүмкіндік берді, соның арқасында жүк жеңілдеді және Амундсеннің Роберт Скотт экспедициясымен Оңтүстік полюске жету үшін өткізген жарыста жеңіске жете алуына көмектесті. Скотт экспедициясы понилерді пайдаланған. Амундсен шана иттерін понилермен салыстырып, былай деді:
"Иттің етімен тамақтанудың айқын артықшылығы бар. Адам өз үйірін біртіндеп қысқартып, нашарларын сойып, таңдап алғандарын олардың етімен қоректендіре алады. Осылайша оларға жаңа еттің пайдасы тиеді. Біздің иттеріміз ит етімен және пемиканмен бойындағы күшін сақтап, керемет жұмыс істеді. Егер біз өзімізге де жаңа ет алғымыз келсе, нәзік кесек кесіп алатынбыз, ол ең жақсы сиыр етінен де дәмді болатын. Иттер еш қарсылық танытпады, өз үлесін алғанша, олар жолдастарының денесінің қай бөлігінен келгенін білмейді. Осы иттер тамақтанғаннан кейін құрбанның тістері ғана қалды, ал ауыр күн болса, тістер де жоғалып кететін". Дуглас Моусон мен Ксавье Мерц, лейтенант Б. Э. С. Ниниспен бірге Антарктидадағы Король Георг V жерін зерттеуге арналған үш адамнан тұратын "Қиыр Шығыс тобының" мүшелері болды. 1912 жылдың 14 желтоқсанында Нинис қармен жабылған жарыққа құлап, экспедицияның азық-түлігінің көп бөлігімен бірге қайтадан көрінбеді. Моусон мен Мерц дереу кері қайтты. Олардың өзіне бір жарым аптаға жететін тамағы болды, ал иттерге ештеңе берілмеді. Азық-түліктерінің жетіспеуіне байланысты, 507 шақырымдық кері жолда қалған шана иттерін жеуге мәжбүр болды. Ит еті қатаң, жіпшелі және майға толы болмады. Әр иттен өте аз өнім алынды, ал басым бөлігі тірі қалған иттерге берілді, олар ет, тері және сүйектерді ештеңе қалмайынша жеді. Адамдар да ит мұрыншасы мен бауырларын жеді. Айырықша, шана иттерінің бауырларын жеу гипервитаминоз А ауруына әкеледі, себебі иттердің А витаминіне төзімділігі адамдардан жоғары. Мерцтің денсаулығы тез нашарлады. Ол іш ауруына шалдығып, әрекетке қабілетсіз және санасыз болды. 1913 жылдың 7 қаңтарында Мерц қайтыс болды. Моусон жалғыз өзі жалғастырып, ақырында лагерьге аман-есен оралды.

British explorer Ernest Shackleton and his Imperial Trans Antarctic Expedition became trapped, and ultimately killed their sled dogs for food. Norwegian explorer Roald Amundsen's party famously planned to eat their sled dogs, as well as to feed weaker dogs to other dogs, during their expedition to the South Pole. This allowed the party to carry less food, thus lightening the load, and ultimately helped Amundsen to win his race to the South Pole against Robert Scott's expedition, which used ponies. When comparing sled dogs to ponies as draught animals, Amundsen noted:
There is the obvious advantage that dog can be fed on dog. One can reduce one's pack little by little, slaughtering the feebler ones and feeding the chosen with them. In this way they get fresh meat. Our dogs lived on dog's flesh and pemmican the whole way, and this enabled them to do splendid work. And if we ourselves wanted a piece of fresh meat we could cut off a delicate little fillet; it tasted to us as good as the best beef. The dogs do not object at all; as long as they get their share they do not mind what part of their comrade's carcass it comes from. All that was left after one of these canine meals was the teeth of the victim – and if it had been a really hard day, these also disappeared. Douglas Mawson and Xavier Mertz were part of the Far Eastern Party, a three man sledging team with Lieutenant B. E. S. Ninnis, to survey King George V Land, Antarctica. On 14 December 1912 Ninnis fell through a snow covered crevasse along with most of the party's rations, and was never seen again. Mawson and Mertz turned back immediately. They had one and a half weeks' food for themselves and nothing at all for the dogs. Their meagre provisions forced them to eat their remaining sled dogs on their 315 mile (507 km) return journey. Their meat was tough, stringy and without a vestige of fat. Each animal yielded very little, and the major part was fed to the surviving dogs, which ate the meat, skin and bones until nothing remained. The men also ate the dog's brains and livers. Unfortunately eating the liver of sled dogs produces the condition hypervitaminosis A because canines have a much higher tolerance for vitamin A than humans do. Mertz suffered a quick deterioration. He developed stomach pains and became incapacitated and incoherent. On 7 January 1913, Mertz died. Mawson continued alone, eventually making it back to camp alive.

Конго Демократиялық Республикасы

2011 жылы басқа ет түрлерінің қымбаттығына байланысты, көптен бері тыйым салынған болса да, ит етін жеу жиі кездесетіні хабарланды.

Гана

Гананың көптеген мәдениеттерінің бірі – таленси, аким, коки және яакума халықтары ит етін деликатес санайды. Мампруси халқы көбінесе ит етінен аулақ болады, ал оны патша өз руына "құдалық сорпасы" ретінде ұсынады. Гананың Фрафра және Дагаба тайпалары ерекше "туыс тайпалар" ретінде белгілі, ал ит етін тұтыну олардың ортақ байланысы болып табылады. Жыл сайын қыркүйек айында осы екі тайпа арасында жарыстар ұйымдастырылады, ал жеңімпаз тайпаға жүлде ретінде ит басы табыс етіледі. 2017 жылы ит етіне деген сұраныстың артуы (оның көбірек энергия беретініне сенуге байланысты) саясаткер Энтони Карбоны Гананың үш солтүстік аймағында ит етін өндіруші зауыттар ашуды ұсынуға мәжбүр етті.

Нигерия

Нигерияның кейбір штаттарында, соның ішінде Ондо, Аква Ибом, Крос-Ривер, Плато, Калаба, Тараба және Гомбе штаттарында иттер әртүрлі топтар тарапынан желінеді. Олардың емдік қасиеттері бар деп саналады. Етінің жыныстық өмірді жақсартатыны, аурулар мен уланудан иммунитет беретіні және джуджудан (сиқырлы әсерлерден) қорғайтынына сенеді. 2014 жылдың соңында Эбола қызбасының аң еті арқылы жұғуынан туған қорқыныш, кем дегенде бір ірі нигериялық газетті ит етін жеудің пайдалы баламасы екенін айтуға әкелді. Газетте ит еті саудасының гүлденгені және тіпті жақсы ысталған аң етінің сатылымының азайғаны туралы мәліметтер келтірілген.

Қазақстан

Жануарларды қорғау бойынша үкіметтік емес ұйым "Four Paws" Камбоджада жылына 2-3 миллион ит ет үшін өлтіріледі деп бағалайды. 2019 жылы Камбоджадағы ит еті саудасы туралы жүргізілген нарықтық зерттеуге сәйкес, респонденттердің барлығының 53,6%-ы өмірінде бір рет болса да ит еті жегенін айтты (еркектердің 72,4%-ы және әйелдердің 34,8%-ы). 2020 жылы ит етін жеуді тоқтату мақсатында жаңа науқан басталды.

Гонконг

Гонконгта иттер мен мысықтар туралы ереже британдық Гонконг үкіметі тарапынан 1950 жылдың 6 қаңтарында енгізілді. Ол иттер мен мысықтарды тамақ ретінде пайдалану мақсатында союға айыппұл мен түрме жазасы арқылы тыйым салады. 1998 жылдың ақпан айында Гонконг азаматы тамақ үшін көшедегі иттерді аулағаны үшін бір айға бас бостандығынан айырылып, екі мың гонконг доллары көлемінде айыппұл төледі. 2006 жылдың желтоқсан айында екі итті сойып кеткені үшін төрт жергілікті тұрғын 30 күнге бас бостандығынан айырылды.

Үндістан

Ит етін тұтыну Үндістанда сирек кездеседі, тек солтүстік-шығыс Үндістанның көптеген штаттарында – Мизорам, Нагаланд, Манипур, Мегалая, Трипура және Аруначал Прадеш – кездесетін тибето-бирман тайпалық қауымдастықтарында ғана таралған. 2016 жылы жануарлар құқығын қорғаушы, сол кездегі Әйелдер мен балаларды дамыту министрі Менека Ганди, ит етін сату мен тұтынуды тоқтату үшін бүкіл ел бойынша петиция ұйымдастырды, оның назарында ерекше Нагаланд және Мизорам болды. 2022 жылдың 30 маусымында ол Twitter-де Нагаландтағы ит саудасының суретін жариялағанда мәселе көпшіліктің назарына ілікті: «Бұл Үндістан заңдарына сәйкес заңсыз, және мәдениеттің атымен оған жол беруге болмайды». Нагаландта үй жануарларын жақсы көретін адамдар ит етін сатуға тыйым салу үшін науқан бастады. Гандидің мәлімдемесінен кейін Үндістанның Жануарларды қорғау Ұйымдарының Федерациясы (FIAPO) Нагаланд үкіметінен ит етін тұтыну мен саудаға тыйым салуды ресми түрде сұрады. 2020 жылдың 3 шілдесінде Нагаланд кабинеті мемлекетте ит етін сату мен тұтынуға тыйым салатын заң қабылдады. Келесі күні Нагаландтың бас хатшысы Темжен Той ит базарларын, иттерді коммерциялық мақсатта импорттау мен саудалауды, сондай-ақ ит етін коммерциялық сатуға тыйым салатын бұйрық шығарды. 2020 жылдың қараша айында ит еті саудагерлері Нагаландтың заңнамасына қарсы сотқа шағымданып, «Neizevolie Kuotsu Alias Toni Kuotsu және басқалар v. Нагаланд штаты және басқалар» ісін қозғады. Заңнама уақытша тоқтатылды, бірақ соңғы шешім қабылданбады. 2023 жылы іс Гаухати жоғары сотының Кохима тармағына жіберілді, онда судья Марли Ванкунг 2 маусымда үкіметтің заңнамасын жойды. Сот шешімінде: «Заң шығарушы орган ит етін сату мен тұтынуға қатысты заң қабылдамаған жағдайда, үкіметтің атқарушы билігінің ит етін сату мен тұтынуға тыйым салуы, тіпті егер ол Кабинет шешіміне сәйкес қабылданса да, күшін жояды». Сондай-ақ, сот бас хатшының мұндай заңдық мәселелерді шешуге құқығы жоқ екенін мәлімдеді.

Consumption of dog meat is rare in India, seen in a few Tibeto Burman tribal communities in most states of Northeast India including Mizoram, Nagaland, Manipur, Meghalaya, Tripura, and Arunachal Pradesh. In 2016, animal rights activist Maneka Gandhi, then Minister of Women and Child Development of India, raised a nation wide petition to stop dog meat sale and consumption, specifically targeting Nagaland and Mizoram. The issue caught public attention when she posted on Twitter on 30 June 2022 a photograph of dog trade in Nagaland, commenting: "This is illegal according to the laws of India and it cannot be allowed under the guise of culture." In Nagaland, pet lovers had launched a campaign to end Nagaland's dog meat trade. Following Gandhi's remarks, the Federation of Indian Animal Protection Organisations (FIAPO) formally requested the Government of Nagaland to ban the consumption and trading of dog meat. On 3 July 2020, the Nagaland cabinet meeting passed the legislation for banning the sale and consumption of dog meat in the state. The regulation was enacted the next day when the Chief Secretary of Nagaland, Temjen Toy, issued an order banning dog markets, the commercial import and trading of dogs, and commercial sale of dog meat. In November 2020, dog meat traders challenged the Nagaland's legislation at the Nagaland High Court under the case file Neizevolie Kuotsu Alias Toni Kuotsu and ors v. State of Nagaland and ors. The legislation was momentarily withheld but without final decision. In 2023, the case was put up at the Gauhati High Court Kohima Bench, in which Justice Marli Vankung made a verdict on 2 June nullifying the government's legislation. The judgement reads: "The prohibition of sale and consumption of dog meat, by the Executive branch of the Government, without there being any law passed by the legislature in relation to trade and consumption of dog meat is liable thus to be set aside, even though it was passed in accordance with a Cabinet decision." The judgement further stated that the Chief Secretary is not an authority to make such legal matters,

Мизорамда ит еті еркін сатылады және желінеді. 2013 жылғы «Мизорам мал сою туралы» заңына сәйкес, иттер ірі қара малмен бірге сойылуға, етпен сауда жасауға және тұтынуға рұқсат етілген жануарлардың қатарына жатады. Мизорам үкіметінің Жануарларды қорғау жөніндегі мемлекеттік кеңесі бұл жіктемеге қарсы шықты. 2020 жылдың 4 наурызында Мизорам мемлекеттік жиналысы «Мизорам мал сою (өзгерту) туралы» заң жобасын қабылдады, ол иттерді ет үшін союға рұқсат етілген жануарлар тізімінен шығарды. Бұл жаңалық мемлекетте иттерді союға тыйым салынғаны ретінде қабылданды, бірақ шындығында ол тек ит етіне қатысты заңнаманың жоқтығын білдіреді. 2023 жылы үй жануарларын жақсы көретін адамдар 2017 жылғы «Жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау (ит өсіру және маркетинг) ережесін» күшіне енгізуді талап етіп, ит етін сатуға тыйым салуға ұмтылды, бірақ бұл әрекеттер халықтан қатты сынға ұшырады.

Индонезия

Индонезия халқының көп бөлігі мұсылман дінін ұстанады, бұл дін ит еті мен шошқа етін харам (ғибадат бойынша тыйым салынған) деп есептейді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің хабарлауынша, осыған қарамастан, елде мұсылмандар мен басқа этникалық топтардың арасында ит етін тұтыну арзан бағасы және денсаулыққа немесе емдік қасиеттері бар деген сенімге байланысты өсуде. Ит еті саудасы туралы сенімді деректер аз болғанымен, түрлі әлеуметтік ұйымдар жыл сайын кем дегенде 1 миллион ит жеу үшін өлтіріледі деп бағалайды. Бали жануарларды қорғау қауымдастығының мәліметінше, бірнеше жыл бұрын аралда құтыру ауруының жайылғандығына қатысты алаңдаушылықтарға қарамастан, Балиде жылына 60 000-ден 70 000-ға дейін ит сойылып, желінеді. «Animal Hope and Wellness Foundation» қорының өкілі Марк Чинг 2017 жылы Индонезияда иттерге қатысты қарым-қатынас олардың еті үшін өлтірілген кез келген жердегіден «ең қатыгездік» болып табылады деп мәлімдеді. Rappler және The Independent газеттерінің хабарлауынша, Сулавесидегі Томохон қаласында иттерді сою кезінде кейбіреулері тірідей өртеліпті. Ит етін тұтыну көбінесе Солтүстік Сулавесидің Минахаса мәдениетімен, Малуку мәдениетімен, Тораджа мәдениетімен, Шығыс Нуса Тенгараның түрлі этникалық топтарымен және Солтүстік Суматраның Батактарымен байланысты. Ит етін сататын мейрамханалар мен сатушылардың коды – «RW», ол Минахаса тілінде «жұмсақ түк» деген мағына беретін «rintek wuuk» сөзінің немесе Батак тілінде «ине» деген мағына беретін «biang» сөзінің аббревиатурасы болып табылады («B1»). Индонезиядағы танымал ит еті тағамдарының бірі – Минахасаның дәмді «рика-рика» ыдысы. Ит етінен жасалған «рика-рика» Minahasan тілінде «жұмсақ түк» деген мағына беретін «Rintek Wuuk» сөзімен белгіленеді, ол қуырылған ит етінде кездесетін жұмсақ түкке сілтеме жасайтын эвфемизм. 2012 жылы Ақ үйдің тілшілер кешінде ит жеу туралы әзіл айтылды. Animals Australia ұйымының өкілі Лин Уайт Балиде ит етін тұтыну ұзақ дәстүр емес екенін мәлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, бұл ет алғаш рет Балиге христиан этникалық тобы келген кезде пайда болды, ал қонақжайлылық саласында жұмыс істейтін иммигранттардың аз бөлігі осы сауданы дамытуға ықпал етті. 2017 жылдың маусым айында жүргізілген тергеу барысында Балидегі туристердің көше сатушыларынан сатып алған ит етін білмей тұтынып жатқаны анықталды.

Indonesia is predominantly Muslim, a faith which considers dog meat, along with pork, to be haram (ritually unclean). The New York Times has reported that in spite of this, dog meat consumption has been growing in popularity among Muslims and other ethnic groups in the country due to its cheap price and purported health or medicinal benefits. Although reliable data on the dog meat trade is scarce, various welfare groups estimate that at least 1 million dogs are killed every year to be eaten. On the resort island of Bali alone, between 60,000 and 70,000 dogs are slaughtered and eaten a year, in spite of lingering concerns about the spread of rabies following an outbreak of the disease there a few years ago, according to the Bali Animal Welfare Association. Marc Ching of the Animal Hope and Wellness Foundation claimed in 2017 that the treatment of dogs in Indonesia was the "most sadistic" out of anywhere they were killed for their meat. According to Rappler and The Independent, the slaughter process for dogs in Tomohon, Sulawesi resulted in some of them being blowtorched alive. The consumption of dog meat is often associated with the Minahasa culture of North Sulawesi, Maluku culture, Toraja culture, various ethnic from East Nusa Tenggara, and the Bataks of northern Sumatra. The code for restaurants or vendors selling dog meat is "RW", an abbreviation for rintek wuuk (Minahasan euphemism means "fine hair") or "B1" abbreviation for biang (Batak language for female dog or "bitch"). Popular Indonesian dog meat dishes are Minahasan spicy meat dish called rica rica. Dog meat rica rica specifically called rica rica "RW" which stands for Rintek Wuuk in the Minahasan language, which means "fine hair" as a euphemism referring for fine hair found in roasted dog meat. and at the 2012 White House Correspondents' Dinner joked about eating dog. According to Lyn White of Animals Australia, the consumption of dog meat in Bali is not a long held tradition. She said the meat first came from a Christian ethnic group coming to Bali, where a minority of the immigrants working in the hospitality industry have fuelled the trade. In June 2017, an investigative report discovered that tourists in Bali are unknowingly eating dog meat sold by street vendors.

Жапония

Жапондықтардың көпшілігі ит етін жемейді, бірақ елде 100-ден астам сауда орындары оны импорттап, көбінесе шетелдік клиенттерге сататыны хабарланды. 675 жылы император Тенму жылдың 4-ші айынан 9-шы айына дейін оны жеуге тыйым салды. 1760 жылы жарық көрген «Мейсан Шоджики Орай» (名産諸色往来) кітабында, жабайы ит еті Едоның кейбір аймақтарында қабан, бұғы, түлкі, қасқыр, аю, егерше, сусар, тышқан және мысық еттерімен бірге сатылғаны айтылады.

Қытай материгі

Қытайда иттерді адам тұтыну мақсатында жылына 10-20 миллионға дейін өлтіреді. Алайда, мұндай бағалаулар ресми емес және иттердің өлтірілген саны туралы өнеркәсіптік есептерді салыстыру арқылы алынған шамаменгі деректер. 2020 жылы Қытайдың барлық аймақтарында иттерді коммерциялық мақсатта союға және сатуға тыйым салынды. Қытайда ит етін жеу дәстүрі шамамен 1500 жылдарға, тіпті одан да ертерек кезеңдерге дейін барып жетеді. Қытайдың оңтүстігінде қасқырлар ет беру үшін үйретілген болуы мүмкін деген пікір бар. Мэнций (372 ж.б.д.) ит етінің жеуге жарамды, диеталық ет екенін айтқан. 2000 жылдардың басында бұл еттің емдік қасиеттері бар деп саналған, және қыста Солтүстік Қытайда танымал болған, себебі оны жегеннен кейін дене температурасының көтеріліп, жылу сезімі пайда болады деп сенген. Тарихи жазбаларда азық-түлік тапшылығы болған кезде (соғыс кезеңдеріндегідей) иттерді шұғыл түрде тамақ ретінде пайдаланғандары көрсетілген. Қазіргі уақытта Қытайда ит етін тұтыну деңгейі аймаққа қарай әртүрлі. Көбінесе ол оңтүстік провинцияларда, әсіресе Гуандун, Гуанси, Юньнань, Сычуань, Хубэй және Аньхойда, сондай-ақ Хэнань, Шаньдун және Цзилинь сияқты кейбір солтүстік провинцияларда кең таралған. 2010 жылы Қытайдың оңтүстігіндегі мейрамханаларда ит еті жиі ұсынылған, онда иттер тұтыну үшін фермаларда өсірілген. 2012 жылы қытайлық интернет қолданушылары мен полиция Чунцин және Куньмин сияқты жерлерде қасапқа жіберуге тасымалданып жатқан қамалған иттерді тасымалдайтын жүк көліктерін тоқтатып алды. 2009 жылдан бері Гуанси провинциясының Юлинь қаласында жыл сайын ит етін жеу фестивалі өткізіледі (жазғы күн тоғысы мерекесі ретінде тойланады). 2014 жылы қалалық әкімдік бұл фестивальдің мәдени дәстүр емес, мейрамханалар мен жұртшылық ұйымдастыратын коммерциялық шара екенін мәлімдеп, фестивальден алшақтау туралы хабарлама жариялады. 2015 жылы фестиваль кезінде желінген иттердің саны 10 000-ға дейін, ал кейбір бағалаулар бойынша 1000-нан да аз болды, себебі фестивальді тоқтату үшін ішкі және халықаралық деңгейде қысым күшейді. Кейбір иттердің фестиваль кезінде тірідей күйдірілген, қайнатылған немесе ұрылған деген күдік бар, себебі ит денесіндегі адреналин деңгейінің жоғарылауы еттің дәмін жақсартады деп сенген. 2014 жылғы фестиваль алдында сегіз ит (және олардың екі қорабы) 1150 юаньға (185 доллар), ал алты күшік 1200 юаньға сатылды. 2015 жылғы фестиваль алдында бір наразылық білдіруші 100 итти 7000 юаньға (1100 доллар) сатып алды. Фестивальді тоқтату үшін бірнеше науқандар ұйымдастырылды, алғашқысы Қытайдағы жергілікті тұрғындар арасында басталды. 3 миллионнан астам адам Weibo (Қытайдағы Twitter-ге ұқсас) желісінде оған қарсы петицияларға қол қойды. 2014 және 2016 жылдардағы есептерде қытайлықтардың көпшілігі фестивальге қарсы екені айтылды. Мысық және ит етін тұтынуға қарсы қозғалысқа Қытайдың үй жануарларын қорғау желісінің (CCAPN) құрылуы қосымша күш берді. 40-тан астам мүшелік ұйымға дейін кеңейген CCAPN 2006 жылы Гуанчжоудан бастап, басқа оннан астам қалада қоғамдық жағымды жауаптан кейін ит пен мысық етін жеуге қарсы наразылық акцияларын ұйымдастыра бастады. 2008 жылғы Пекин Олимпиадасы алдында, ресми тұлғалар түрлі елдерден келген қонақтарды ренжітпеу үшін 112 ресми Олимпиадалық мейрамханалардың мәзірінен ит етін алып тастауды бұйырды. 2010 жылы ит етін тұтынуға тыйым салу туралы заң жобасы ұсынылды. 2010 жылы оның алғашқы нұсқасы жануарларды қатыгездікке қарсы қорғау мақсатымен ұсынылды. Заңнамаға ит етін жегендерді 15 күнге дейін түрмеге қамау шарасы кірді, бірақ оның күшіне енуі күмәнді болды. 2014 жылы ит етін сату 2013 жылмен салыстырғанда үштен бір бөлігіне төмендеді. 2015 жылы Гуанчжоудағы ит етін ұсынатын ең танымал мейрамханалардың бірі жергілікті үкімет ережелерді қатаңдатқаннан кейін жабылды, ол 1963 жылдан бері ит еті тағамдарын ұсынып келген. Юаньчун және Паню аудандарында ит пен мысық етін ұсынатын басқа да мейрамханалар да 2015 жылы бұл тағамдарды ұсынуды тоқтатты. 2016 жылы 9 миллионға жуық қытайлық ит пен мысық етін тұтынуды тоқтату үшін онлайн дауыс берді, бірақ заң қабылданбады. 2020 жылдың сәуір айында Шэньчжэнь ит пен мысық етін тұтынуға және өндіруге тыйым салған Қытайдың алғашқы қаласы болды. Бұл COVID-19 індетіне байланысты деп саналатын жабайы жануарлар саудасына қатысты кең ауқымды шараның бір бөлігі болды. Гонконг пен Тайвань мысалдарын келтіре отырып, Шэньчжэнь қалалық үкіметі: "Иттер мен мысықтарды және басқа да үй жануарларын тұтынуға тыйым салу дамыған елдерде кең таралған практика. Бұл тыйым салу адам өркениетінің талабы мен рухына жауап береді" деді. Сол айда Чжухай қаласы да осындай тыйымды енгізді. Бұл шешімдерді Humane Society International сияқты жануарларды қорғау ұйымдары құптады. Сол айда Қытай Ауыл шаруашылығы министрлігі иттерді "үй жануарлары" деп қарастыратынын, мал емес екенін мәлімдеді.

Estimates for total dog killings in China range from 10 to 20 million dogs annually, for purposes of human consumption. However, estimates such as these are not official and are derived from extrapolating industry reports on meat tonnage to an estimate of dogs killed. Consuming dog meat is legal in mainland China except for the city of Shenzhen, In 2020, the commercial slaughter and sale of dogs was banned in all of China. The eating of dog meat in China dates back to around , and possibly even earlier. It has been suggested that wolves in southern China may have been domesticated as a source of meat. Mencius (372–) talked about dog meat as being an edible, dietary meat. It was reported in the early 2000s that the meat was thought to have medicinal properties, and had been popular in northern China during the winter, as it was believed to raise body temperature after consumption and promote warmth. Historical records have shown how in times of food scarcities (as in wartime situations), dogs could also be eaten as an emergency food source. In modern times, the extent of dog consumption in China varies by region. Generally, it is most prevalent in some of the southern provinces, especially in Canton, Guangxi, Yunnan, Sichuan, Hubei and Anhui, as well as a few of the northern provinces such as Henan, Shandong and Jilin. It was reportedly common in 2010 to find dog meat served in restaurants in Southern China, where dogs are reared on farms for consumption. In 2012, Chinese netizens and the Chinese police intercepted trucks transporting caged dogs to be slaughtered in localities such as Chongqing and Kunming. Since 2009, Yulin, Guangxi, has held an annual festival of eating dog meat (purportedly a celebration of the summer solstice). In 2014, the municipal government published a statement distancing itself from the festival, saying it was not a cultural tradition, but rather a commercial event held by restaurants and the public. Estimates of the number of dogs eaten in 2015 for the festival ranged from as high as 10,000 to lower than 1,000 amid growing pressure at home and abroad to end it. Some of the dogs at the festival are alleged to have been burnt or boiled alive or beaten out of the belief that increased adrenaline circulating in the dog's body adds to the flavor of the meat. Prior to the 2014 festival, eight dogs (and their two cages) sold for 1,150 yuan ($185) and six puppies for 1,200 yuan. Prior to the 2015 festival, a protester bought 100 dogs for 7,000 yuan ($1,100; £710). There have been several campaigns to stop the festival, with the first one reportedly having started among locals in China. More than 3 million people have also signed petitions against it on Weibo (China's equivalent of Twitter). Reports in 2014 and 2016 have also suggested that the majority of Chinese on and offline disapprove of the festival. The movement against the consumption of cat and dog meat was given added impetus by the formation of the Chinese Companion Animal Protection Network (CCAPN). Having expanded to more than 40 member societies, CCAPN began organizing protests against eating dog and cat meat in 2006, starting in Guangzhou and continuing in more than ten other cities following a positive response from the public. Before the 2008 Beijing Olympics, officials ordered dog meat to be taken off the menu at its 112 official Olympic restaurants to avoid offending visitors from various nations where the consumption of dog meat is taboo. In 2010, draft legislation was proposed to prohibit the consumption of dog meat. In 2010, the first draft proposal of it was introduced, with the rationale to protect animals from maltreatment. The legislation included a measure to jail people for up to 15 days for eating dog meat, but there were few expectations for it to be enforced. In 2014, dog meat sales decreased by a third compared to 2013. It was reported that in 2015, one of the most popular restaurants in Guangzhou serving dog meat was closed after the local government tightened regulations; the restaurant had served dog meat dishes since 1963. Other restaurants that served dog and cat meat in the Yuancun and Panyu districts also stopped serving these dishes in 2015. Close to 9 million Chinese in 2016 also voted online for proposed legislation to end the consumption of dog and cat meat, but the legislation was not taken forward. In April 2020, Shenzhen became the first Chinese city to ban consumption and production of dog and cat meat. This came as part of a wider clampdown on the wildlife trade which was thought to be linked to COVID 19 outbreak. Citing examples of Hong Kong and Taiwan, the Shenzhen city government said, "Banning the consumption of dogs and cats and other pets is a common practice in developed countries This ban also responds to the demand and spirit of human civilization". The city of Zhuhai followed suit in the same month with a similar ban. These decisions were applauded by animal welfare groups such as Humane Society International. In the same month, the Chinese Ministry of Agriculture said it considers dogs as "companion animals", not as livestock.

Малайзия

Малайзияда ит етін жеу заңды. Бұл мәселе 2013 жылы Малайзия Тәуелсіз Жануарларды Құтқару тобы Субангтағы Кампунг-Мелаюдағы бір мейрамханада иттерді тірідей қамап, еті үшін сою алдында азаптап отырғандары туралы хабар алғаннан кейін назарға ілінді.

Солтүстік Корея

Біздің заманымыздың 4-ші ғасырына жататын және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Оңтүстік Хвангхэ провинциясындағы Когурё қабір кешеніндегі қабырға суреті қоймада сойылған итті бейнелейді. Бальхаи халқы да ит етін жеген, ал қазіргі ит етін тағам ретінде пайдалану дәстүрі сол кезеңнен бастау алған сияқты. Daily NK хабарлағандай, 2010 жылдың басында Солтүстік Корея үкіметі ит етін жүз тұрақты бағаға енгізіп, бір килограмына 500 вон баға белгілеген.

Оңтүстік Корея

Гаегоги (개고기) сөзбе-сөз корей тілінде "ит еті" дегенді білдіреді. Бұл термин көбінесе ит етінен жасалған корей шұпасының атауы ретінде қате түсініледі, ал ол шын мәнінде босинданг (보신탕; 補身湯, Денеге күш беретін шұпа) (кейде "бо шинданг" деп жазылады) деп аталады. Тұтынылатын жануарлардың саны туралы бағалаулар кең ауқымды. Халықаралық Адамгершілік Қоғамы Оңтүстік Кореяда 2 миллион немесе одан да көп, 2,5 миллионға дейін ит "ит шаруашылықтарында" өсіріледі деп есептейді (бұл санға үй жануарлары үшін шөпшектер де кіреді). Корея Жануарлар Құқығын Қорғаушылар Қоғамының (KARA) мәліметінше, Оңтүстік Кореяда жылына шамамен 780 000 - 1 миллион ит желінеді. Дегенмен, бұл сандар нақты деректерге негізделмеген және ғылыми негіздемесі жоқ деп сынға ұшырады. Ит етін тұтынудың нақты сатылымдарды ескергендегі бағалаулары әлдеқайда төмен. 2017 жылы елдегі ит еті нарығының 30-40% құраған Моран базары жылына шамамен 20 000 ит сатылғанын хабарлады. 2017 жылғы бағалаудан кейін бұл көрсеткіштер одан әрі төмендеді және барлық ірі нарықтар, соның ішінде Моран базары да жабылды. Ауыл шаруашылығы, азық-түлік және ауылдық істер министрлігінің мәліметінше, шамамен 200 ит шаруашылығы жұмыс істеп тұр. Бірақ бұл шаруашылықтардың ит етін қаншалықты жеткізетіні белгісіз, өйткені олар үй жануарларын өндірушілерді де қамтамасыз етеді. 2022 жылы Оңтүстік Кореяның Азық-түлік, ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігі "Ит етін өсіру және тарату бойынша зерттеу" атты алғашқы ресми есепті жариялады. Есепке сәйкес, 2022 жылдың ақпан айына қарай 1156 ит еті шаруашылығында 521 121 ит өсірілді және жылына 1666 мейрамханада 388 000 ит желінеді. Соңғы 50 жылда ит етін тұтыну азайды, себебі иттерді үй жануарлары ретінде асыраушылар саны көбейді. 2020 жылғы сауалнамада корей халқының 84% ит етін ешқашан жемегенін және оны жеуді жоспарламағанын мәлімдеді. 2018 жылғы сауалнамаға сәйкес, халықтың шамамен 3,9% ит етін тұтынады. Ең танымал тағам – жаз айларында дене температурасын теңестіруге арналған дәмді "бошингтанг" шұпасы. Жазда ыстық шұбаларды жеу денедегі "чи" (өмірлік энергия) тепе-теңдігін сақтап, денсаулықты жақсартады деп есептеледі. Кейбір адамдар ит еті дене температурасын көтереді, терлеуді күшейтеді және жазда салқын ұстауға көмектеседі деп санайды (жылумен күресу әдісі – "жылумен жылуды емдеу" (이열치열, 以熱治熱, i yeol chi yeol) деп аталады). Гаежанг гук (гаежанг гук) туралы 19 ғасырлық нұсқада тағамды қалай дайындау керектігі түсіндіріледі, оған көк пияз және ащы бұрыш ұнтағы сияқты көкөністер қосылады. Тағамның басқа түрлеріне тауық және бамбук өршілдері кіреді. Ит етін сату заңсыз, бірақ сою мен тұтыну заңды. Алайда, "Жануарларды қорғау туралы" заң (동물보호법) жануарларды қатыгездікпен союға тыйым салады және бұл заң бойынша иттерді сойғандары үшін кейбір адамдарға айыппұл салынды. Ит етін сатуға рұқсат берілмейді, себебі Оңтүстік Кореяның Тамақ санитариялық заңы (식품위생법) ит етін заңды азық-түлік ингредиенті ретінде қарастырмайды. Азық-түлік және дәрі-дәрмек қауіпсіздігі министрлігі дәрі-дәрмектерден басқа кез келген жеуге жарамды өнімді азық-түлік ретінде таниды. Сеул қаласында 1984 жылдың 21 ақпанында қабылданған регламент бойынша ит етін сатуға тыйым салынды, оны "жағымсыз тағам" (혐오식품, 嫌惡食品, hyeom o sigpum) деп санады, бірақ 1988 жылғы Сеул Олимпиадасынан басқа жағдайларда бұл регламент қатаң сақталмады. 2001 жылы Сеул қаласының мэрі 2002 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты кезінде ит етін сатуды бақылауға қосымша күш-жігер жұмсамайтынын мәлімдеді, ол Сеулде өтті. 2018 жылдың 21 қарашасында Оңтүстік Корея үкіметі елдің басты ит сою орны болған Соннамдағы Тэпьён донг кешенін жапты. Ит еті үшін өсірілетін басты ит тұқымы – ерекше емес жергілікті тұқым, оның иттері көбінесе Нүреонги (누렁이) немесе Хвангу (황구) деп аталады. Қазіргі уақытта Оңтүстік Кореяда ит еті үшін сойылатын иттердің жалғыз түрі – нуреонги емес. 2015 жылы The Korea Observer журналы Оңтүстік Кореяда лабрадор ретриверлер, алтын ретриверлер және кокер-спаниельдер сияқты көптеген ит тұқымдары желетінін және ет үшін сойылатын иттерге көбінесе бұрынғы үй жануарлары кіретінін хабарлады. Ит етін жеуге қарсы корейлердің белсенді тобы (жануарларды қорғау ұйымдарынан тұрады) бар. Кейбір корейлер ет жемейді, бірақ басқалардың солай етуге құқығы бар деп санайды. Бір топ белсенділер 2002 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты алдында ит етін тұтынуды бүкіл әлемде насихаттауға тырысты, бұл Жапония мен Оңтүстік Кореяда ұйымдастырылды, бұл жануарлар құқығы жөніндегі белсенділер мен Брижит Бардо сияқты көрнекті тұлғалардың бұл тәжірибені айыптауына әкелді. Оңтүстік Кореяда ит етін тұтынуға қарсылар ит етін жеуге сын көзбен қарайды, себебі кейбір иттер етін жұмсарту үшін ұрады, күйдіреді немесе асып қояды. Соңғы онжылдықтарда мұндай тәжірибелер заң бойынша қудалана бастады. Заманауи Кореяда ит етін тұтыну төмендегеніне байланысты, Кореядағы белсенді топ ит етін тұтынуға халықаралық наразылықты екіжүзділік деп сынады. Халықаралық жануарлар құқығы жөніндегі белсенділер де Батыстағы фабрикалық шаруашылықта өсірілетін жануарлардың қорқынышты жағдайларын ескере отырып, екіжүзділікке назар салды. Кейбір корей азаматтары, сондай-ақ халықаралық қауымдастықтың өкілдері, көбінесе қарсылық тудырған елдердің жан басына шаққандағы ет тұтыну деңгейі Оңтүстік Кореядан бірнеше есе жоғары екенін атап өтті. 2024 жылдың 9 қаңтарында Оңтүстік Корея Ұлттық Ассамблеясы иттерді сою мен союға тыйым салатын заң қабылдады, ол үш жылдық кезеңнен кейін 2027 жылдан басталады. Бұл 1998 жылғы заңға түзету жасаған 2013 жылғы Республикалық акт № 10631 арқылы күшейтілді, ол үй жануарларын зәбірлеу, қатыгездікпен қарау, пайдалану, тастап кету және өлтіруді қылмыстық қылды, сонымен қатар құқық қорғау органдарында, мысалы, Филиппин Ұлттық Полициясында және Ұлттық Тергеу Бюросында жануарлардың әл-ауқатын қамтамасыз етушілерді құруды міндеттеді. 2007 жылғы "Рабисқа қарсы күрес туралы" Республикалық акт № 9842 ит еті саудасымен айналысқандарды жазалау ережелерін де қамтиды, олар 1 жылдан 4 жылға дейін түрме жазасы мен айыппұлға кесіледі. 1998 жылғы ұлттық тыйымға дейін ит еті саудасын тыйым салатын жергілікті заңдар да болды. Дегенмен, ит еті саудасына қарсы заңдардың енгізілуі мен күшейтілуі, қоғамдық көзқарастардың өзгеруі және қатаң іске асыру ит еті үшін сойылатын иттердің санын айтарлықтай азайтты. 2020 жылғы мәліметтерге сәйкес, Филиппин халқының 1% кеміткені ит етін жеген. Ит етін тұтыну бұрын кең таралған, әсіресе Солтүстік Филиппинде, онда ит етінен жасалған сорпа 1980 жылдары "азусена" (немесе "асосена") деген эвфемизмді алды. Бұл испан тіліндегі "азусена" ("лилия") терминімен және "асосена" ("ит" + "кешкі ас") деген сөздің мағынасымен байланысты ойынға негізделген. Олар көбінесе алкогольмен бірге желетін "пулатан" (алкогольмен бірге желетін аперитивтер) ретінде ерлер жеген, негізінен ит еті "денені жылытады" және жақсылық әкеледі деген сенімге байланысты. 1990 жылдарға дейінгі ит еті саудасының қарыштап даму кезеңінде жыл сайын шамамен 500 000 ит өлтірілді. 1981 жылы Филиппин мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас Лондондағы Sunday Mirror газетінің Филиппинде союға дайындалып тұрған иттердің суретін жариялағаннан кейін шиеленістің күшеуіне ұшырады. Бұл Маргарет Тэтчер мен британ парламентінің наразылығын тудырды, ол британ елшілігі арқылы Филиппин Сыртқы істер министрлігіне ресми түрде жеткізілді. Бастапқыда ішкі мәселе ретінде қарастырылған бұл хабарламалар жарияланды, бұл Ұлттық аймақтың жиналысының депутаты Эдди Иларденің барлық филиппиндер иттерге қатыгездікпен қарайды және ит етін жейді деген ұсынысқа наразылық білдіруіне әкелді. Ол...

Gaegogi (개고기) literally means "dog meat" in Korean. The term itself is often mistaken as the term for Korean soup made from dog meat, which is actually called bosintang (보신탕; 補身湯, Body nourishing soup) (sometimes spelled "bo shintang"). Estimates of the number of animals consumed vary widely. The Humane Society International has estimated that 2 million or possibly more than 2.5 million dogs are reared on "dog meat farms" in South Korea (though, this number includes puppy mills for the pet industry). According to the Korea Animal Rights Advocates (KARA), approximately 780,000 to 1 million dogs are consumed per year in South Korea. However, these numbers have been critiqued as not being based on actual data and having no scientific basis. Estimates of dog meat consumption is much lower when accounting for actual sales. In 2017 the Moran Market, which occupied 30–40% of dog meat market in the nation, reported sales of about 20,000 dogs per year. Numbers have further declined from these 2017 estimates and all the major markets have shutdown, including Moran Market. According to the Ministry of Agriculture, Food and Rural Affairs, approximately 200 dog farms have been reported to be operating; though, the supply to the dog meat market is unclear as these farms also supply the pet industry. In 2022, the Ministry for Food, Agriculture, Forestry and Fisheries of South Korea published a first official report called "Edible dog breeding and distribution survey". According to the report, as of February 2022, 521,121 dogs are reared in 1,156 dog meat farms and 388,000 dogs are consumed in 1,666 restaurants per year. Over the past 50 years, dog meat consumption has been declining as more people have been adopting dogs as pets. In a 2020 survey, 84% of the Korean population reported never having consumed dog meat nor having plans to ever do so. Dog meat is consumed by an estimated 3.9% of the population based on a 2018 survey. The most popular dish is the soup "boshingtang", a spicy stew meant to balance the body's heat during the summer months. Eating hot soups during the summer is thought to ensure good health by balancing one's "qi", the believed vital energy of the body. Dog meat is believed by some to increase the body temperature, to induce sweating to keep one cool during the summer (the way of dealing with heat is called heal heat with heat (이열치열, 以熱治熱, i yeol chi yeol)). A 19th century version of gaejang guk explains the preparation of the dish by boiling dog meat with vegetables such as green onions and chili pepper powder. Variations of the dish contain chicken and bamboo shoots. The sale of dog meat is illegal, but slaughter and consumption is legal. However, 'brutal' slaughters of any animals is prohibited by the Animal Protection Law (동물보호법), and some people were fined for slaughter of dogs by this law. The sale is disallowed because South Korean Food Sanitary Law (식품위생법) does not include dog meat as a legal food ingredient. The Ministry of Food and Drug Safety recognizes any edible product other than drugs as food. In the capital city of Seoul, the sale of dog meat was outlawed by regulation on 21 February 1984, by classifying dog meat as "repugnant food" (혐오식품, 嫌惡食品, hyeom o sigpum), but the regulation was not rigorously enforced except during the 1988 Seoul Olympics. In 2001, the Mayor of Seoul announced there would be no extra enforcement efforts to control the sale of dog meat during the 2002 FIFA World Cup, which was partially hosted in Seoul. On 21 November 2018, the South Korean government closed the Taepyeong dong complex in Seongnam, which served as the country's main dog slaughterhouse. The primary dog breed raised for meat is a non specific landrace, whose dogs are commonly named as Nureongi (누렁이) or Hwangu (황구). Nureongi are not the only type of dog currently slaughtered for their meat in South Korea. In 2015, The Korea Observer reported that many different pet breeds of dog are eaten in South Korea, including Labrador retrievers, golden retrievers and cocker spaniels, and that the dogs slaughtered for their meat often include former pets. There is some vocal group of Koreans (consisting of a number of animal welfare groups) who oppose the practice of eating dog meat. Some Koreans do not eat the meat, but feel that it is the right of others to do so. A group of activists attempted to promote and publicize the consumption of dog meat worldwide during the run up to the 2002 FIFA World Cup, co hosted by Japan and South Korea, which prompted retaliation from animal rights campaigners and prominent figures such as Brigitte Bardot to denounce the practice. Opponents of dog meat consumption in South Korea are critical of the eating of dog meat, as some dogs are beaten, burnt or hanged to make their meat more tender. In more recent decades, such practices are being prosecuted by law. Amidst the decline in dog meat consumption in contemporary Korea, a vocal group in Korea has critiqued the international outcry toward dog meat consumption as being hypocritical. International animal rights activists have noted the hypocrisy, as well, given the horrific conditions under which factory farmed animals are raised in the West. Some Korean citizens, as well as members of the international community, have pointed out that the nations from which most of the outcry has emerged have the highest per capita meat consumption on the planet, several fold higher than that of South Korea. On January 9, 2024, the South Korean National Assembly passed a bill banning the breeding and slaughter of dogs for consumption, which will be starting in 2027 after a three year grace period. This was strengthened further by Republic Act No. 10631 in 2013, which amended the 1998 law by criminalizing the abuse, maltreatment, cruelty, exploitation, abandonment, and killing of pet animals; while also mandating the creation of animal welfare enforcement officers in law enforcement agencies like the Philippine National Police and the National Bureau of Investigation. Republic Act No. 9842, known as the Anti Rabies Act of 2007, also includes specific provisions for the punishment of anyone found guilty of trading in dog meat, with a punishment of 1 to 4 years in prison and fines. Local laws banning the dog meat trade have also existed prior to the 1998 national ban. Nevertheless, the introduction and strengthening of laws against dog meat trade, changing public attitudes, and strict enforcement has significantly decreased the number of the dogs slaughtered for meat. As of 2020, less than 1% of the population of the Philippines have eaten dog meat. Dog meat consumption was formerly widespread, particularly in the northern Philippines where dog meat stew, in general, acquired the euphemistic name "azucena"(or "asocena") in the 1980s. It originates from a play on words on the Spanish term azucena, "lily", and its resemblance to a portmanteau "asocena", from aso ("dog") + cena, ("dinner"/"meal"). They were commonly eaten as pulutan (appetizers eaten with alcohol) by men, mainly due to the superstition that dog meat "warms the body" and functions as an aphrodisiac. At the height of the dog meat trade prior to the 1990s, an estimated 500,000 dogs were killed every year. In 1981, the diplomatic relations between the Philippines and the United Kingdom were strained when the Sunday Mirror newspaper of London published front page photos of dogs tied up for slaughter in the Philippines. This invoked Margaret Thatcher and the British parliament to express their disapproval, which was informally conveyed to the Philippine Foreign Ministry via the British Embassy. Though initially considered an internal affair, their communications became public, eliciting a response from Assemblyman Eddie Ilarde of the National Capital Region, taking affront at suggestion that all Filipinos are cruel to dogs and eat dog meat. He clarified that while the dog meat trade does still happen, it is uncommon and prohibited by local laws in most parts of the country, including Manila. The issue sparked national interest on the dog meat trade and the inadequacy of the then existing laws against animal cruelty passed during the American colonial period of the Philippines. Then president Ferdinand Marcos ordered a study on the necessity of issuing a presidential decree prohibiting the sale and slaughter of household pets for commercial culinary purposes in 1982. In the capital city of Manila, Metro Manila Commission Ordinance 82 05 specifically prohibits the killing and selling of dogs for food. In 1998, the Animal Welfare Act was passed, which prohibits the killing of any animal other than cattle, pigs, goats, sheep, poultry, rabbits, carabaos, horses, deer, and crocodiles – with exemptions for religious, cultural, research, public safety, and/or animal health reasons. It also specifically bans dog fighting and horse fighting. The consumption of dog meat still continues in some areas illegally, especially in the Cordillera highlands of Luzon where indigenous tribes have legal exemptions for the consumption of dog meat during customary rituals. This loophole has been taken advantage of by some restaurants which still sell dog meat outside of the customary ritual exemption. According to a 2007 book co authored by Temple Grandin, dogs and other animals in some rural Philippine areas could risk getting beaten before slaughter, out of the belief it would create better meat. The province of Benguet specifically allows cultural use of dog meat by indigenous people and acknowledges this might lead to limited commercial use. In Baguio City and surrounding municipalities, it is regarded as an "open secret" tolerated by local law enforcement. In 2012, the Criminal Investigation and Detection Group (CIDG) of the Philippine National Police estimated that there were still around 290,000 dogs illegally butchered for food annually. In 2013, 250 raids were carried out on restaurants suspected of serving dog meat in the Cordilleras by the Philippine National Police and the Animal Welfare Division of the Bureau of Animal Industry, in conjunction with the NGO Animal Kingdom Foundation. Dog meat trade has decreased substantially since then.

Тайвань

2001 жылы Тайвань үкіметі отандық жануарларды қорғау топтарының қысымы мен халықаралық беделін жақсарту ниетінен туындаған қысымның нәтижесінде ит етін сатуға тыйым салды, сонымен қатар наразылықтар да болды. 2007 жылы ет сатушыларға салынатын айыппұлдарды едәуір арттыратын тағы бір заң қабылданды. 2014 жылы The Daily Meal басылымының мәліметінше, заңдарға қарамастан Тайваньда ит еті әлі де танымал болды, әсіресе шағын қалалар мен ауылдарда. Жануарлар құқығын қорғаушылар Тайвань үкіметін ит етін әлі де сою және қонақжай орындарында ұсынуды жалғастырғандарды жазаламауда деп айыптады. 2017 жылдың сәуір айында Тайвань Шығыс Азияда ит пен мысық етін тұтынуға ресми түрде тыйым салған алғашқы ел болды, сондай-ақ жануарларды азаптап өлтіргендерге түрме жазасы көзделді. Заң шығарушы Юань бекіткен «Жануарларды қорғау туралы» заңға енгізілген түзетулер ит пен мысық етін сату, сатып алу немесе тұтынуға 50 000-нан 2 миллионға дейін NT$ айыппұл салуды қарастырады. Бұл түзетулер сонымен қатар жануарларға қасақана зиян келтіргендерге екі жылға дейін бас бостандығынан айыру және 200 000-нан 2 миллионға дейін NT$ айыппұл салу шараларын күшейтеді. 2017 жылдың қазан айында Тайваньның заң шығарушы органы – Заң шығарушы Юань елдің «Жануарларды қорғау туралы» заңына түзетулер енгізді, ол «ит пен мысық етін және осы жануарлардың етін немесе басқа бөліктерін қамтитын кез келген тағамдық өнімдердің сатуын және тұтынуын тыйымдайды».

Шығыс Тимор

Иттің еті Шығыс Тиморда танымал деликатес болып саналады.

Тайланд

Бұрын ит етін жеуге қатысты шағын аймақтық мәдениет болған, сондай-ақ оларды тұтыну үшін сату және оларды ит етін жиі жейтін жақын маңдағы Вьетнамға тасымалдау да болған. 2014 жылы Таиланд «Жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау және жануарлардың әл-ауқатын қамтамасыз ету туралы» заң қабылдады, ол басқа қағидалармен қатар ит етін сатуды немесе жеуді қылмыс деп жариялады. 2016 жылға қарай Вьетнамға сауда жалғасып келеді, CNN хабарлағандай, контрабандалық иттердің арасында сынған сүйектер мен ұнтақталған бас сүйектері жиі кездесетін жарақаттар болып табылады.

Өзбекстан

Өзбекстанда ит еті кейде емдік қасиеттері бар деген сеніммен пайдаланылған.

Вьетнам

Жыл сайын Вьетнамда шамамен бес миллион ит сойылады, бұл елді Қытайдан кейін ит етін тұтыну бойынша әлемдегі екінші ірі ел етеді. Бұл тұтыну Вьетнамда және әлем бойынша көптеген адамдар тарапынан сынға ұшырады, себебі көптеген иттер ұрланып, қатыгездікпен өлтіріледі – көбінесе соққыға ұшыратылып, пышақталған, тірідей өртеліп немесе мойны кесіледі. Вьетнамда осы практиканы тоқтатуға қатысты күшті ережелер жоқ. Ит еті, әсіресе солтүстік қалаларында танымал, және оны ит етін ғана ұсынатын арнайы мейрамханаларда табуға болады. 2013 жылы VietNamNet сайтында өткізілген, 3000-нан астам оқырман қатысқан сауалнама көрсеткендей, халықтың 80 пайызы ит етін жеуді қолдайды. Оқырманның 66 пайызы ит етінің пайдалы екенін және ұзақ жылдар бойы дәстүрлі тағам болып келгенін айтты. 13 пайызы ит етін жеуге рұқсат етіледі, бірақ ит сою қатаң бақылауда болуы керек, әйтпесе ұятты жағдайларға әкелуі мүмкін. Вьетнамдық мәдениетте ит еті сәттілік әкеледі деп сендіреді. Оның тұтынылу деңгейі тауық немесе шошқа етімен салыстыруға болады. Қалалық аймақтарда көптеген ит еті мейрамханалары бар. Мысалы, Ханойдағы Тэй Хо ауданындағы Нхат Тан көшесінде көптеген мейрамханалар ит етін ұсынады. Әдетте ер адамдар топтап кілемшелерге отырып, ит етін бөлісіп жеп, алкоголь ішеді. Ит етін жеу астрологиялық себептермен және сәттілік үшін айдың соңында болатын рәсімнің бір бөлігі болуы мүмкін. Ит етін ұсынатын мейрамханалар көбінесе айдың соңғы жартысында ғана ашылады. Бұрын Таиландтан Вьетнамға иттерді адамдарға тамақ ретінде әкелу үшін заңсыз сауда кең таралған. 2007 және 2014 жылдар аралығында Таиландтағы Soi Dog Foundation басшылығымен жануарлар қорғаушыларының күшті науқаны Таиланд пен Вьетнам билігін ит еті саудасының Оңтүстік-Шығыс Азиядағы құтыру ауруымен күреске кедергі келтіріп отырғанына көндірді. 2014 жылы Таиланд жануарларға қатыгездік көрсетуге қарсы жаңа заң қабылдады, бұл ит контрабандашыларына қатысты айыппұлдарды күрт арттырды. Сауда айтарлықтай азайды. 2009 жылы ит еті Vibrio cholerae бактериясының негізгі тасымалдаушысы болып табылғаны анықталды, бұл Вьетнамның солтүстігіндегі жазғы холера эпидемиясына себеп болды. 2014 жылға дейін Азия иттерді қорғау альянсының мәліметтері бойынша, Вьетнамда әр жылы 5 миллионнан астам ит ет үшін сойылып келген. Вьетнамда ит етін жеуге деген құштарлық азайып бара жатқанына қатысты белгілер бар.

Around five million dogs are slaughtered in Vietnam every year, making the country the second biggest consumer of dog meat in the world after China. The consumption has been criticized by many in Vietnam and around the world as most of the dogs are pets stolen and killed in brutal ways, usually by being bludgeoned, stabbed, burned alive, or having their throat slit. Vietnam does not have strong regulations to stop the practice. Dog meat is particularly popular in the urban areas of the north, and can be found in special restaurants which specifically serve dog meat. A 2013 survey on VietNamNet, with a participation of more than 3,000 readers, showed that the majority of people, at 80%, supported eating dog meat. Up to 66 percent of the readers said that dog meat is nutritious and has been a traditional food for a very long time. Some 13% said eating dog meat is okay but dog slaughtering must be strictly controlled to avoid embarrassing images. Dog meat is believed to bring good fortune in Vietnamese culture. It is seen as being comparable in consumption to chicken or pork. In urban areas, there are neighbourhoods that contain many dog meat restaurants. For example, on Nhat Tan Street, Tây Hồ District, Hanoi, many restaurants serve dog meat. Groups of customers, usually male, seated on mats, will spend their evenings sharing plates of dog meat and drinking alcohol. The consumption of dog meat can be part of a ritual usually occurring toward the end of the lunar month for reasons of astrology and luck. Restaurants which mainly exist to serve dog meat may only open for the last half of the lunar month. There used to be a large smuggling trade from Thailand to export dogs to Vietnam for human consumption. A concerted campaign between 2007 and 2014 by animal activists in Thailand, led by the Soi Dog Foundation, convinced authorities in both Thailand and Vietnam that the dog meat trade was a hindrance to efforts to tackle rabies in Southeast Asia. In 2014, Thailand introduced a new law against animal cruelty, which greatly increased penalties faced by dog smugglers. The trade had significantly diminished. In 2009, dog meat was found to be a main carrier of the Vibrio cholerae bacterium, which caused the summer epidemic of cholera in northern Vietnam. Prior to 2014, more than 5 million dogs were killed for meat every year in Vietnam according to the Asia Canine Protection Alliance. There are indications that the desire to eat dog meat in Vietnam is waning.

Австрия

Жануарларды қорғау туралы заңның 6-бабы 2-тармағында, иттер мен мысықтарды тамаққа немесе басқа да өнімдер алу мақсатымен өлтіруге тыйым салынады.

Швейцария

2012 жылы швейцариялық «Тагес Анцейгер» газеті ауылдық жерлердегі бірнеше шаруалардың иттерді, сондай-ақ мысықтарды да тұрақты түрде жейтінін хабарлады. Ит етін коммерциялық мақсатта сою мен сатуға тыйым салынған, бірақ шаруаларға жеке тұтыну үшін иттерді союға рұқсат беріледі. Кальвин Швабе 1979 жылғы «Айтуға болмайтын ас» кітабында швейцариялық ит еті рецептін – қағаз жұқалығындағы кесілген «гедөрртес хундефляйш» және тұздалып, кептірілген шикі ит етінен дайындалатын «хундешинкен» – сипаттады. Швейцарияда ит етінен жасалған тағамды коммерциялық мақсатта өндіру заңсыз.

Ұлыбритания

Иттің етін коммерциялық саудалау заңсыз болғанымен, Ұлыбританияда ит етін жеу әлі де заңды.

Франция

Францияда ит етін сататын дүкендер елдің барлық аймағында шамамен 1910 жылға дейін ашық болды. Гиллом Аполлинер өзінің "Алкоголь" атты өлеңінде ит етін сататын қасапшыны еске алады.

Австралия

Австралияның әр штаты мен аумағының өз ережелері бар, бірақ барлығында ит етін жеуге немесе итті тұтыну үшін өлтіруге тыйым салатын заңдар қабылданады. Ит етін ет өңдеу стандарттары мен кодекстеріне сәйкес сатуға да рұқсат етілмейді.

Тонга

Тонгада үй итінің етін жеу жиі кездеседі, сондай-ақ Жаңа Зеландия, Австралия және АҚШ-тағы тонгалықтардың эмигранттық қауымдастықтарында да белгілі.

Орталық Азия

Eurasianet сайтының мәліметінше, ит майы Орталық Азияның кейбір аймақтарында туберкулезді емдеуге арналған дәлелді ем ретінде қарастырылады. Бұл май Өзбекстан мен Қырғызстанда COVID-19-ға қарсы халықтық емдік құрал ретінде қолданылғандығы хабарланды. Бұл практика кейбір ауылдық жерлерде, әсіресе Кіші Польшада әлі де жалғасуда. 2009 жылы Польша прокуратурасы Ченстохова қаласының жанындағы бір шаруашылықта иттерді майға айналдыру үшін артық тамақтандырып бағылғанын анықтады. Алайда, Krakow Post басылымы 2009 жылы Вейлицкада иттерді ұрлап, майы үшін өлтіргенін мойындаған адамның сотта ешқандай қылмысына кінәлі емес деп табылғанын хабарлады, сот иттердің ас дайындау мақсатында гуманды түрде сойылғанын шешті. 2014 жылға дейін жаңа істер тергеліп жатыр.

Оңтүстік Корея

Гаэсужу (개소주; 개燒酒), сонымен қатар "ит шарабы" деп те белгілі, – ит еті және имбир, каштан, құрма сияқты қытай медицинасының басқа да ингредиенттерін қамтитын аралас сусын. Ол негізінен еркектердің жыныстық қуатын арттыру үшін қолданылады, бірақ суық тиюден де құтылуға көмектеседі. Гаэсужу жасау үшін сойылған иттің терісін алу үшін тауық терісін сызу машинасына салып, содан кейін 6-19 сағат бойы шөптермен бірге қысымды қазанға қойып, қою сұйықтыққа айналғанша пісіреді, одан кейін сусын ретінде бөтелкелейді. Оңтүстік Кореядағы әйелдер күйеулеріне жатақхана сыйлығы ретінде үйде гаэсужу дайындайды немесе арнайы базарлардан сатып алады. Гаэсужудың танымалдылығын көрсететін Оңтүстік Кореяда күйеуі үшін итті гаэсужуға айналдырған әйел туралы ән бар, сондай-ақ жыныстық қуатты арттыруға арналған шарап ретінде гаэсужуға деген сұраныс ит еті сатылымынан артып келеді.

Ет үшін пайдаланылатын ит тұқымдары

Кореядағы нуреонги көбінесе мал шаруашылығындағы ит ретінде қолданылады, еті үшін өсіріледі және үй жануарлары ретінде жиі ұсталмайды. 2015 жылы The Korea Observer журналы Оңтүстік Кореяда лабрадор ретриверлер мен кокер-спаниельдер сияқты көптеген ит тұқымдары желетінін, ал еті үшін сойылған иттердің арасында бұрынғы үй жануарлары да болуы мүмкін екенін хабарлады. Тоса, немесе жапондық жауынгерлік ит, Оңтүстік Кореяда ескі тұқымдар мен қанатосты иттерді ығыстырып шығаруда. Тоса көбінесе үй жануарлары ретінде ұсталмайды және бірнеше елде тыйым салынған; сонымен қатар ол өте арық, майы аз, сондықтан ет өндіруге өте қолайлы. Қазіргі уақытта Кореяда тек үкімет бекіткен ит фермалары ғана тосаны ет үшін өсіреді. "Дабенгу" – "Үлкен ақымақ ит" деп аударылатын осы тұқымды иттер Қытайдағы ит еті фермаларында ең көп қолданылады. Олар Ресейден немесе Қазақстаннан әкелінген Санкт-Бернард тұқымдас иттерді жергілікті қытай иттерімен шағылыстыру арқылы өсіріледі. Бұл етте майлы және жұқа бөліктердің арақатынасын жасап, ит етін бургер, шұжық немесе стейк сияқты дәмді тағамдарға айналдыруға мүмкіндік береді. Олар көп бала туады, салмағы 90 кг-нан асады, тез өседі және көптеген ит ауруларына төзімді. Қытайдың асыл тұқымды фермасынан алынған бір Санкт-Бернард итінің бағасы 3000–4000 долларға жетеді, себебі олардың ірі мысықтар өндіруге қабілеті жоғары бағаланады. Дереккөздің сенімділігі төмен: дата=2024 жылғы ақпан.

Тан иттері серік және күзетші ит ретінде бағалы, бірақ кейде аң аулауға және еті үшін де қолданылады. Чоу-чоу "қытайлық жеуге жарамды ит" деп те аталған, өйткені Хан әулеті құлағаннан кейін олар еті үшін қытай тұқымдарымен семіріліп, өсірілді. Бүгінде қытай ит фермалары Чоу-чоуды әлі де тамақтану мақсатында өсіреді; қара түстес иттер қуырылғандағы ерекше дәмі үшін бағаланады, ал қалғандары көбінесе қайнатылған тағамдарға айналдырылады. Ксолоитцкуинтли, немесе мексикалық түксіз ит, түксіз иттердің бірнеше тұқымдарының бірі және ацтектердің тарихи тағамдық көзі ретінде пайдаланылған. Гавайи Пои Иті мен Полинезия Иті – гавайилықтардың балаларды рухани қорғаушы және тағамдық көз ретінде пайдаланған иттер. Таитидің құрып кеткен иттері тамақ көзі болды және аралдарға келген еуропалық саяхатшыларға жоғары лауазымды басшылар тарапынан ұсынылды. Капитан Джеймс Кук пен оның экипажы итке деген құштарлық танытты, Кук былай деп атап өтті: "Оларда үй жануарлары ретінде шошқалар, құстар мен иттер бар, соңғысын біз олардан жеуге үйрендік, және біздің арамызда иттің Оңтүстік теңізінен алынғаны ағылшын қозысынан кем емес деп есептегендер көп болды".