Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1542 жылғы шайқас
1542 battle
Жарте шайқасы 1542 жылдың 4-16 сәуірінде Ахмад ибн Ибрахим әл-Гази әскерлері мен Эфиопия империясы арасында, Кристовао да Гама басқарған португалдық экспедициялық күшінің көмегімен болды. Абиссиниялықтар мен португалдар жеңіске жетті, Ахмад Гурей аз санды христиан әскерлерінен жарақат алды, ал Адалдықтар шегінуге мәжбүр болды.
The Battle of Jarte was fought from 4 to 16 April 1542 between the forces of Ahmad ibn Ibrahim al Ghazi and the Ethiopian Empire assisted by a Portuguese expeditionary force led by Cristóvão da Gama. The Abyssinians and Portuguese were victorious, with Ahmad Gurey wounded by the outnumbered Christian force, and the Adalites forced to retreat.
Кіріспе
Жартысқа дейін португалдар екі күн бойы Жартеге (немесе "Фарте") қарай жорық жасады. Лагерь құрып жатқанда, "Престердің" елшісі оларға "Зейла патшасымен кездеспес бұрын, мүмкіндігінше жылдамдап, оған қосылу керек" деген хабар жеткізді. Жазыққа жеткенше жорық жасағанда, олар жергілікті билік иесімен кездесті, ол Кристоваоға келіп, "өте әдемі" аттар сыйлады. Ол олардың жаулары оларды іздеп келе жатқанын білетінін және көп ұзамай кездесетінін айтты, сондықтан қажетті шараларды қабылдап, тыңшыларды жіберу керек екенін ескертті. Армияларының алдында барған көптеген тыңшылар екі күннен кейін "маврлардың лагері жақын жерде екенін және ертеңге дейін кездесетінімізді" хабарлады. Кристовао олармен шайқасудан қашынбайтынын түсінгенде, "жеңіс Құдайдың қолында, біз беделімізден айырылғаннан гөрі соғысқа дайынбыз" деп қабылдады. Олар құрма жексенбісіне бір күн бұрын лагерь құрды. Патшайым (Себле Вонгел) олардың тылына келді. Ол лагерьдің ортасына орналастырылды, ол "афгол өзенінің" жанындағы төбеде орналасқан, жазықтағы ең қолайлы жер болды (Афгол Гиоргис, Тигрэй?). Мұсылман әскері Данакил шөлінің шетіндегі аймақта біріккен әскермен кездесті. Олар бес аттыны барлаушы ретінде жіберді, олар оларды басқа төбеден көріп, Грагнға хабарлады. Да Гама Адал әскерінің күші қанша екенін анықтау үшін екі португалдық аттыны жіберді. Лагерь құрған Ахмад Грагн 300 аттымен, "үш үлкен тумен, екі ақ түсті, қызыл айлармен және бір қызыл түсті, ақ аймен" қарсыластардың күштерін қарады, ал қалған әскері оларды қоршап алды. Көптеген "сурнайлардың, барабандардың, айқайлардың және шайқастардың" арқасында олар өздеріне қарағанда көп және күшті көрінді, сондықтан Адалдың шабуылынан үнемі қорқыныш болды, бірақ христиандар шайқасқа дайын болды. Алайда, Адал әскері келесі күнге дейін оларды қоршаудан басқа ештеңе істемеді, себебі "түнде бізге шабуыл жасауға батылдары жетпеді, өйткені біздің лагеріміз сырттан өте қауіпті көрінді, себебі біз уақыт-уақытпен атып жіберген оқтар мен көптеген жалынды шамдарды көрді, олардан олар қатты қорқынышты". Кейіннен "де Гаманың оған осыншалық аз күшпен қалай батылдықпен келгеніне таң қалды, шындығында, оның айтқандай, жас бала, тәжірибесіз және жазықсыз болып көрінді". Ол Кристован да Гама мен оның португалдықтарына Себле Вонгел оны алдағандықтан өз елдеріне қайтуға рұқсат беруді ұсынды. Грагн португалдарды монахтармен салыстырып, оларды қорлап, сәлемдеген және шапалақ жіберді. Кристовао оған "теңіздің үлкен арыстанының бұйрығымен келгенін, ертең португалдықтардың құндылығын көретінін және оған бармауы керектігін айтты, өйткені олар Португалия королінен басқа ешкімге бағынбайды" деп жауап берді. Содан кейін ол оның қашқалары үшін кішкентай пинцет пен "өте үлкен айна" жіберді, бұл Ахмад Грагн әйел екенін білдіреді.
Prior to the battle the Portuguese had marched for two days towards Jarte (or "Farte"), while they were pitching their camp, an envoy from the "Prester" arrived with a message for them "to march as quickly as might be, while he did the same, in order to join before meeting the King of Zeila, who had a large force, and with whom a fight by one alone would be perilous." Marching until reaching the plains, they met the lord of the local territory, who visited Cristóvão and presented him with "very handsome" horses, telling him that he knew their enemy was coming in search of them, and that many days couldn't pass before they met; that he should make what arrangements were necessary, and about sending out spies. The many spies ahead of their army then returned two days later with "news that the Moors' camp was near, and that we should meet before the next day." When Cristóvão found he couldn't avoid a battle with them without losing the reputation they'd gained, he accepted it over "losing our prestige for victory is in the hands of God." Pitching their camp the day before Palm Sunday, the queen (Seble Wongel) arrived to their rear. She was placed in the center of the camp, which was properly arranged to await for the "moors" as it occupied a hillock "near the stream of afgol" (Afgol Ghiorghis, Tigray? ), the best site on the plain. The Muslim army then met the united army a league away, in an area on the edge of the Danakil Desert, sending out five horsemen as scouts who spotted them from the top of another hill and returned to give Gragn information. Da Gama then sent two Portuguese horsemen to discover how large the Adal army was, and while setting up camp Ahmad Gragn, with 300 horsemen "and three large banners, two white with red moons, and one red with a white moon," examined the opposing forces as the rest of his army surrounded them. Appearing more numerous and strong willed than they were due to large amounts of "trumpeting, drumming, cries, and skirmishing," there was constant fear of an Adal attack, but the Christians were ready for the fight. However, the Adal army did nothing but surround them until the next day as "they dared not attack us at night because our
camp appeared from the outside very formidable, both because of the shots we fired from time to time, and because of the many lit matches they saw, of which they had great fear." Later marvelling greatly at "how he [de Gama] had the audacity to appear before him with so small a force; that indeed he seemed to be a mere boy, as rumour said, and innocent without experience." Offering to allow Cristóvão da Gama and his Portuguese to return to their country as Seble Wongel had deceived him. Gragn then sent rosary beads and a cowl, insulting the Portuguese by likening them to friars. Cristóvão then replied that "he had come here by order of the great Lion of the Sea That the following day he would see what the Portuguese were worth, and that he was not to go over to him; for they obeyed no lord save the King of Portugal" then sending small tweezers for his eyebrows and "a very large looking glass," implying Ahmad Gragn was a woman.
Салдары
Жеңіс алғаннан кейін христиан әскері демалуға ниеттенді, бірақ жергілікті билеуші оларға нашар экологиялық жағдайға байланысты демалмауды және оның орнына эфиопиялықтар бақылауындағы жерге қайтуды кеңес берді. Португалдық хирург оң қолына жараланғандықтан Кристован да Гама жарақат алғандарды өзі емдеуге мәжбүр болды. Португалдықтар аймақта бір апта бойы қалды, Массауадан күшеленуді күтіп, бірақ ол келмеді, ал осы уақытта Себле Вонгэл жасырын тыңшыларды жіберді. Жартедегі жеңілістен кейін Грагн Йемендегі Осман әкімінен көмек сұрады. Түрік, араб және албан сарбаздарынан құралған бұл отряд кейіннен Вофла шайқасында оған көмектесті.
After the victory, the Christian army wanted to rest, but the local ruler advised them not to due to the bad condition of the environment and to instead return to Ethiopian controlled land. Due to the Portuguese surgeon having been wounded in the right hand, Cristóvão da Gama had to tend to the wounded himself. The Portuguese would stay in the region for a week recovering and waiting for reinforcements from Massawa which would not arrive, meanwhile Seble Wongel sent out spies in disguise. Following their defeat at Jarte, Gragn requested aid from the Ottoman governor of Yemen in Aden. This retinue of Turkish, Arab, and Albanian troops would later assist him in the Battle of Wofla.