Жон Диксон Каррдың 1935 жылғы романы: ғалым Чарльз Гримодқа қауіп төнеді. Жасырын келген кісінің өлімінен кейін қылмыс сыры ашылады. Детективтік оқиға!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Диксон Каррдың 1935 жылғы романы
1935 novel by John Dickson Carr
Сюжет
Профессор Чарльз Гримоның Лондон тавернасындағы достарымен кездесуі иллюзионист Пьер Флеймен тоқтатылады, ол Гримоға қауіп төндіреді және Гримоның өмірін іздейтін одан да қауіпті бауырын ескертеді. Гримо оған бауырларын жіберіп, өзі де құтылсын дейді. Бірнеше түннен кейін, Гримоның үйіне бетін жасырып келген белгісіз біреу келеді және үй шаруасының қызметкері, ханым Дюмон, оны кабинетіне жеткізеді. Гримоның хатшысы кабинетінің есігін көріп, Гримоның қонақты қарсы алып, кіргізгенін көреді; ол оқ атылғанға дейін күтеді. Бөлме ішінде Гримоның өліп жатқаны анықталады; бірақ қонақ та, қару да табылмайды, ал жалғыз терезенің сыртында қар жатыр. Өлім төсегінде Гримо өзінің ағасы кінәлі екенін айтады. Гидеон Фелл Гримо Лондонға қоныстанғанға дейін ол Короли Гримоуд Хорват атымен танылғанын және оның екі бауыры болғанын біледі, олардың бірі өзін Флей деп атайды. Олар бірнеше жыл бұрын Трансильваниядағы еңбек лагерінен қашуға тырысып, өлімдерін жалғандап, тірідей жерленген. Газет хабарлайды, Гримоға оқ атқаннан кейін бірнеше минут өткен соң куәгерлер Флейді қармен қапталған тұйық көшеде жалғыз басып бара жатқанын көрген, содан кейін "Екінші оқ сен үшін!" деп айқайлаған дауыс естілген, одан кейін оқ атылған. Флей қарда өлі қалпында табылады, оны және Гримоны өлтірген револьвер жанында жатыр. Қарда одан басқа іздер жоқ. Фелл Трансильваниядан үш бауырластың банк тонау үшін тұтқындалғанын және Гримо лақтығынан қашып шыққаннан кейін қалған екеуін өлімге тастағанын біледі. Флей аман қалған және түрмеге қайтарылған, ал үшінші бауырлас қаза тапқан. Фелл Флей Гримоны шантаж жасап, үшінші бауырының өліміне қатысқандығын жариялаумен қорқытқанын анықтайды. Флейді өлтіруді жоспарлаған Гримо еді, керісінше емес. Гримо Флейдің кабинетіне кіріп, оқ атқан, содан кейін терезеден қашып, өз пәтеріне барып, өзін-өзі өлтіргендей көрінетін жағдай жасады. Шындығында, Гримо Флейдің пәтеріне барып, оны атып өлтірді, қолында қаруы бар өзін-өзі өлтіруші ретінде көрсетті, содан кейін картоннан жасалған пальто мен маска киіп, өзінің қонағы болып көрінуге дайындалды. Бірақ оның жоспары сәтсіз аяқталды, өйткені Флей бірден өлмеді және дәрігер шақыру үшін көшеге шығуға үлкерді. Гримоның кездейсоқ пайда болғанда, Флей "Екінші оқ сен үшін!" деп айқайлады және атып, күресінен қайтыс болды. Жарақат алған Гримо өз үйіне оралып, жоспарын аяқтады. Ол бұрын кабинетінің есігіне үлкен айна орналастырған, есік ашылғанда ол шляпасын және маскасын шешіп, хатшыға өзінің бөлмеге кіріп, қонақты қарсы алуға дайындалып тұрғанын көрсетті. Ішке кірген соң, ол картоннан жасалған заттарды өртеді және ауыр айнаны мұржаның ішіне жасырды, бұл күш-жігер соңғы қан кетуді тудырды. Ол атыс дыбысын шығару үшін петарда жаруға үлкерді. Қылмыстардың мүмкін емес сипаты кездейсоқ жағдайлардың салдарынан туындады. Флейге оқ атқан кезде Гримоға оқ атқаннан кейін бірнеше минут өткендей көрінді, себебі дүкен терезесіндегі сағат дұрыс емес қойылған; және Гримо қар жауатынын күтпеген, бұл Флейдің терезеден қашуын мүмкін емес етті. Ханым Дюмон (қазір Гримоның серігі және сүйіктісі екені анықталды) Феллдің шешімінің дұрыстығын растайды және өзін-өзі өлтіреді.
Professor Charles Grimaud's meeting with friends at a London tavern is interrupted by the illusionist Pierre Fley, who threatens Grimaud and warns of an even more dangerous brother who seeks Grimaud's life. Grimaud tells him to send his brother and be damned. A few nights later, a visitor concealing his identity with a false face arrives at Grimaud's house and is shown up to his study by the housekeeper, Mme Dumont. Grimaud's secretary, positioned with a view of the study door, sees Grimaud greet the visitor and let him in; he continues to watch until a shot is heard. Inside the room, Grimaud is found to be dying; but neither visitor nor weapon can be found, and there is unbroken snow outside the only window. On his deathbed, Grimaud makes a confusing statement stating that his brother was responsible. Gideon Fell discovers that before Grimaud settled in London he was known as Koroly Grimaud Horváth, and that he had two brothers, one of whom now calls himself Fley. The three had, years earlier, tried to escape a Transylvanian labour camp by faking their own deaths and being buried alive in their coffins. A newspaper reports that minutes after Grimaud's shooting witnesses saw Fley walking alone down a snow covered cul de sac, and heard a voice shout "The second bullet is for you!" followed by a gunshot. Fley is found dead in the snow, with the revolver that had killed both him and Grimaud lying nearby. There are no tracks in the snow but his. Fell receives word from Transylvania that the three brothers had been imprisoned for bank robbery, and that after escaping his coffin Grimaud had deliberately left the other two to die. Fley had been saved and returned to prison, but the third brother had perished. Fell concludes that Fley had been blackmailing Grimaud and threatening to disclose his part in the third brother's death. It was Grimaud who had in retaliation been planning to kill Fley, not vice versa. Grimaud had carefully constructed the illusion that Fley had gone into the study, fired at him, then escaped from the window and returned to his own flat to commit suicide. In fact, Grimaud had gone to Fley's flat, shot him, posed him as a suicide with the gun in his hand, then put on a cardboard overcoat and mask ready to impersonate his own visitor. But his plan went awry as Fley had not been killed outright, and managed to get out into the street to seek a doctor. When Grimaud accidentally showed himself, Fley screamed "The second bullet is for you!" and fired, dying from the effort. Though wounded, Grimaud managed to return to his own house and proceeded with his plan. He had previously positioned a large mirror just inside the study door, and as the door was opened he removed his hat and mask making it appear to the watching secretary that he was already in the room and was coming forward to greet his visitor. Once inside, he burned the cardboard items and hid the heavy mirror up in the chimney, the effort bringing on a final haemorrhage. He had just enough time to set off a firecracker to fake a gunshot. The seeming impossibility of the crimes arose entirely by accident. Fley's shooting appeared to happen some minutes after Grimaud's because of an incorrectly set clock in a shop window; and Grimaud had not anticipated snow, making Fley's purported escape from the window impossible. Mme Dumont (now revealed to be Grimaud's accomplice and lover) confirms the correctness of Fell's solution, and kills herself.
Кілті жабық бөлмеде оқылатын дәріс
Роман 17-тараудағы «жабық бөлмедегі дәріс» үшін ерекше атақты болды, онда доктор Фелл оқырманға жабық бөлмеде немесе басқа да мүмкін емес жағдайда адамның дерлік қатесіз кісі өлтіруді қалай жүзеге асыруы мүмкін екенін түсіндіреді. Барзун мен Тейлор «Қылмыс каталогы» (1982, 2-ші басылым) кітабында бұл дәрістің өте жақсы екенін айтады: «жанды тілмен жазылған жиырма беттік сау ой және керемет қиял». Олар осы кітапты тек осы дәріс үшін ғана кітап сөресінде сақтауға лайық деп санайды. Мартин Эдвардс «100 кітаптағы классикалық қылмыстың тарихы» (2017) еңбегінде доктор Феллдің өзі романның кейіпкері екенін ашық мойындайтын осы тарауды «өте батыл қадам» деп атады. Эдвардс бұл тараудың көптеген рет жеке эссе ретінде қайта басылғанын және оның әртүрлі жабық бөлме сценарийлерін талдауы ешқашан теңдессіз екенін атап өтті.
The novel has become noteworthy for the "locked room lecture" of chapter 17, Dr Fell's explanation to the reader of the various ways a person can commit a near perfect murder in an apparently locked room or otherwise impossible situation. In their Catalogue of Crime (2nd edn 1982), Barzun and Taylor note that this lecture is very good indeed: "twenty pages of sound reasoning and fine imagination in lively words". They consider that the book deserves a permanent place on one's shelf for this lecture alone. In The Story of Classic Crime in 100 Books (2017) Martin Edwards called this chapter, in which Dr Fell admits candidly that he is a character in a novel, "an extraordinarily bold move". Edwards notes that the chapter has been reprinted many times as a stand alone essay and that its analysis of various locked room scenarios has never been surpassed.
Әдеби мәні және сын
Барзун мен Тейлор лекциядан гөрі осы әңгіменің өзін азырақ ұнатыпты. Олар сюжеттің тапқыр екенін мойындағанмен, кейіпкерлерді "тіпті сенімді қуыршақтар деуге келмейді" деп есептеді, ал доктор Феллді "жарқын емес, көңілсіз итті" санады. Сонымен қатар, олар мүмкін емес нәрселердің көптігін және оқырманның "бір-бірінен кейін келетін ұсақ-түйек түзетулерді" қабылдауы қажеттігін де сынға алды. Бірақ көптеген басқа сыншылар мүлдем басқа пікірде болды, ал 1981 жылы 17 құпия жанр авторлары мен сыншылардың тобы осы кітапты барлық уақыттағы ең жақсы "жабық бөлме жұмбағы" деп таңдады. Сонымен қатар, Америка құпия жазушыларының 100 үздік құпия романы тізімінде 96-шы орынға ие болды.
Barzun and Taylor liked the story itself rather less than the lecture. While acknowledging that the plot is ingenious, they considered the characters to be "not even credible puppets" and Dr Fell to be "a dull dog". They also criticised the excessive problems of impossibility, and the need for the reader to accept "one hairline adjustment after another". Many other critics took a completely different view, and the book was selected in 1981 as the best locked room mystery of all time by a panel of 17 mystery authors and reviewers. and No 96 on the Mystery Writers of America's Top 100 Mystery Novels of All Time.