Кіріспе

Грек мифологиясында Антенор (Ежелгі грекше: Ἀντήνωρ Antḗnōr) Троя соғысы оқиғалары кезінде Троя патшасы Приамның кеңесшісі болған мифологиялық тұлға.

Сипаттама

Антенорды шежіреші Малалас өзінің "Хронография" еңбегінде "ұзын, жіңішке, ақ, сары шашты, кішкентай көзді, қысық мұрынды, аңқау, қорқақ, сенімді, әңгімешіл, шешен" деп сипаттаған. Ал Дарис Фригиялықтың баяндамасында ол "ұзын бойлы, әдемі, епті, аңқау және сақтықпен" бейнеленген.

Мифология

Антенор Трояның ең дана ақсақалдары мен кеңесшілерінің бірі болды. Гомердің Троя соғысы туралы айтуынша, Антенор троялықтарға Еленаны күйеуіне қайтаруға кеңес берді және гректермен келіссөздер арқылы бейбітшілік орнатуға ықылас танытты. Мифтердің кейінгі дамуында, әсіресе Дарес пен Диктис бойынша, Антенор ашық сатқын ретінде бейнеленді, ол қала қақпаларын жауға ашты. Сыйлық ретінде, есігінің үстінде пантера терісі ілген үйі, қала тоналғанда қиратылмады. Оның кейінгі тағдыры авторлар арасында әртүрлі айтылды. Ол Троя орнында жаңа қала салды, Тиррен теңізінің жағасындағы Киринеге қоныстанды, немесе Патавиумды (қазіргі Падуа), Корчуланы және Италияның шығысындағы басқа да қалаларды құрды делінеді.

Әдебиетте

Антенор Гомердің "Илиада" дастанында қысқаша айтылады. 3-кітапта ол Елена Приамға Троя қабырғасынан грек батырларын таныстырғанда қатысады; Одиссейді сипаттағанда, Антенор оның айтқанын растайды, Одиссей мен Менелайды қалай күтіп алғанын және екеуін де қалай білгенін айтады. Антенор деді: «Ханшайым, сіз шындықты айтты. Улисс бір кезде сіз туралы елші ретінде келді, және онымен Менелай да келді. Мен оларды өз үйімде қабылдадым, сондықтан екеуін де көзіммен көріп, сөзімен танимын. Олар троялықтардың алдында тұрғанда Менелай иы кең болды, ал екеуі де отырғанда Улисс патшалық сыңайлы болды. Біраз уақыттан соң олар хабарларын жеткізді, Менелайдың тілі еркін ағып тұрды, ол көп айтпады, себебі ол аз сөзді адам еді, бірақ өте анық және мән-жайын айтты, тіпті ол екеуінен кіші болса да; ал Улисс сөйлеуге көтерілгенде, алдымен үнсіздік сақтап, көзін жерге тіктеді. Оның қозғалысында ешқандай әдемілік болған жоқ, шыбығы да қимылсыз, тік тұрды, тіпті ораторлыққа дайын емес адамдай көрінді, оны қарапайым немесе надан адам деп қабылдауға болар еді; бірақ ол дауысын көтеріп, сөздері оның терең кеудесінен қысқы қардай желмен бірге құйыла бастағанда, оған тең келген жоқ, ешкім оның сыртқы келбетіне мән бермеді». Сол кітапта ол Приаммен бірге майданға барды және Менелай мен оның ұлы Парис арасындағы жекпе-жектен бұрын патшаның сөзін тыңдады. 7-кітапта, жоғарыда айтылғандай, ол троялықтарға Еленаны қайтаруға кеңес береді, бірақ Парис мойын бұрмайды. Антенор Вергилийдің "Энеида" дастанында 1-кітаптың 243-жолында еске алынады, онда Венера Юпитерге Антенор Трояның құлауынан қашып, қазіргі Падуа, яғни Патавиум қаласын құрғандығын айтады. Диктис Кретенсистің "Троя соғысының жылнамасында" Антенор мен Эней гректерге көмектесу үшін троялықтарға сатқындық жасайды, гректер кеткеннен кейін Трояның қирандыларына билік етеді. Дарс Фригийдің "Трояның құлауының тарихында" Антенор Трояны гректерге сатады. Джеффри Монмутскийдің "Британ патшаларының тарихында" Антенор мен оның ізбасарлары Троядан қуылған және Тиррен теңізінің жағалауына қоныстанған; Троялық Брут кейіннен Корниус бастаған бірнеше халықтардың сонда өмір сүргенін біледі. Джеффри Чосердің "Тройл мен Крисейда" дастанында Антенор гректерге тұтқынға түскен, бірақ Крисейдаға алмасу үшін қайтарылып берілген шағын, сөйлемейтін кейіпкер ретінде пайда болады. Данте Алигьеридің "Құдай комедиясының" "Тозақ" бөліміндегі Антенора шеңбері оның есімімен аталады. Ол қалаларға, елдерге және саяси партияларға сатқындық жасағандарға арналған Тозақтың Сатқындық шеңберіне орналасқан. Антенор Уильям Шекспирдің Трой соғысы кезінде орын алған "Тройл мен Крессида" пьесасында кейіпкер ретінде көрінеді. Марсель Прусттың "Германтидің жағы" романындағы (Le Côté de Guermantes) әуре, мақтанғақ кейіпкер Альберт Блох Антенорды өзен құдайы Альфейдің ұлы деп жаңылыстырады, мүмкін оны Альфеймен байланысты Антиноуспен шатастырған болар.

Тарихқа

Михаил Ломоносов өзінің "Ежелгі Ресей тарихында" славян мен орыстардың тегін былайша анықтады: "Катон да осыны ойлайды, Плиний куәландырғандай, венециандықтар троялық тайпадан тараған. Бұл туралы ұлы және беделді тарихшы Тит Ливий толық көрсетеді және мұқият түсіндіреді. Ол былай деп жазады: "Антенор көптеген саяхаттардан кейін Адриатика шығанағының ішкі бөлігіне, Пафлагониядан қуылған және Трояда патшасы Пиліменді жоғалтқан энеиттердің көпшілігімен бірге келді: олар сол жерге көшу үшін жетекші іздеді. Теңіз бен Альп таулары арасында тұрған евгендерді қуғаннан кейін, хенеттер мен троялықтар осы жерлерді мекендеді. Сондықтан осы елді мекеннің аты Троя болды, ал бүкіл халық венециандықтар деп аталды".

Епоним

1977 жылы кеңес астрономы Николай Степанович Черных ашқан 2207 Антенор кіші планетасы оның құрметіне аталған.