Құдайдан басқа құдай жоқ: Исламның пайда болуы, дамуы және болашағы

Кіріспе

2005 жылы Реза Асланның ғылыми-танымдық кітабы «Құдайдан басқа құдай жоқ: Исламның пайда болуы, дамуы және болашағы» – 2005 жылы ирандық-американдық мұсылман ғалымы Реза Аслан жазған ғылыми-танымдық кітап. Кітап ислам тарихын сипаттайды және діннің либералды түсіндіруін қолдайды. Қазіргі исламдағы дау-дамайлардың себебін батыс империализміне және ислам заңдарын бұрынғы ғалымдардың жеке мүддесі үшін дұрыс түсінбеуіне байланысты деп санайды. Консервативті сарапшы Рейхан Саламның сөзіне қарағанда, бұл кітап мұсылман әлемінде жылы қабылданды.

Мазмұны

Кітаптың әрбір тарауы Ислам дінінің белгілі бір тақырыбын қамтиды. Мысалы, бір тарау толығымен джихад мәселесіне арналған. Жалпы, кітап ислам тарихын ислам пайғамбары Мұхаммедтің көзқарасымен, адамдар арасындағы теңдік үшін күрескен әлеуметтік реформатор ретінде бейнелейді. Онда Құран әйелдерге хиджап киюді міндеттемейді және джихад ұғымының бастапқы мақсаты – тек қорғану екені айтылады. Аслан исламның алғашқы кезеңдеріне баса назар аударады, бірақ Аббасидтер империясы, Осман империясы және қазіргі мұсылман әлеміндегі өмір туралы да талқылайды. Журналист Фарид Закария бұл кітапты «ғасырлар бойы тарих пен мәдениет қалыптастырған, тірі, тыныс алатын дінді көрсететін, терең мағыналы және нюанстары бар еңбек» деп сипаттады. Профессор және автор Ноа Фельдман оны «әдемі, оқуға оңай және тарихи зерттеулерге негізделген», сондай-ақ «алғашқы исламның бай әлеміне тамаша үңілу» деп атады. «Күрд тіліндегі зерттеулердің халықаралық журналында» жарияланған бір рецензияда: «Осындай айқындық екі тараптың да жақтастары тарапынан таратылатын шатастыруларға қарсы құтқарушы және жаңарушы күш» делінген. «Вашингтон пост» газеті UCLA-дағы тарих профессоры және авторы Никки Р. Кеддидің ара-жібір пікірлерін жариялады. Ол Асланның кітабының «оқуға ең қолайлы» және Асланның «исламға либералдық және оңтайлы көзқарас» ұсынғанын айтады. Ол сондай-ақ Аслан кейде күмәнді дереккөздерге сүйенетінін, «жақсы әңгімелеу стилі кейде дәлдікке кедергі келтіретінін», «Құранда бекітілген гендерлік теңсіздікті азайтатынын» және «тек Мұхаммедке ғана емес, кейінгі тұлғаларға да жатқызылмаған сезімдер мен ниеттерді тағайындағанын» атап өтеді. Бұл тәсіл кейде шығармашылық жазу курстарында қолдауға ие болғанымен, тарихшылар үшін ұсынылмайды. Аслан исламның ерте кезеңіне ең көп орын береді, оның құжаттамасы салыстырмалы түрде аз. Жалпы, Кедди «Аслан жанды, қызықты және көбінесе дәл суретті ұсынады, бірақ кітаптың кейбір бөліктері сенімсіз» деген қорытынды жасады. Кітап «The Independent» газетінен де оң пікір алды, онда ол мұсылман емес оқырмандар үшін «тамаша нұсқаулық» екені айтылды. «The Guardian» газеті Тарик Алидің теріс пікірін жариялады, ол «Асланның ерте ислам туралы баяндамасы тым тура мағынада» және «Шия ағымдары мен олардың кейбір эзотерикалық сенімдері ислам теологиясымен көп байланысы жоқ» деді. Ол кітаптың «мақсаты батыстық идеологтарды ынталандыру» және Аслан көретін либералды исламның тек «бір кезең екені және ол өтеді» деген қорытындыға келді.

Each chapter of the book covers a specific topic within Islam. For example, one chapter is entirely dedicated to the issue of jihad. Over all, the book covers the history of Islam from the point of view of the Islamic prophet, Muhammad as a social reformer struggling for egalitarianism between people. It argues that the Quran does not order the veiling of women and that the concept of jihad was intended to be solely defensive. Aslan focuses primarily on the early practices of Islam, but he also discusses life within the Abbasid Empire, the Ottoman Empire, and in the modern Muslim World. Journalist Fareed Zakaria called the book "a textured, nuanced account that presents a living, breathing religion shaped by centuries of history and culture". Professor and author Noah Feldman called it "[e]legant, accessible, and informed by historical scholarship" and "a wonderful view into the rich world of early Islam". A scholarly review in International Journal of Kurdish Studies reported that "[s]uch clarity is a welcome and refreshing antidote to the endless obfuscations that emanate from partisans on both sides of the issue." The Washington Post published a mixed review by Nikki R. Keddie, an author and professor emerita of history at UCLA. She contends that Aslan's book is "one of the most readable" and that Aslan presents "a liberal and optimistic view of Islam". She states that Aslan sometimes relies on doubtful sources, that Aslan's "good storytelling occasionally interferes with accuracy", that he minimizes "gender inequalities enshrined in the Koran", and he "ascribes undocumented feelings and motives not only to Muhammad but also to later figures—a technique sometimes endorsed in creative nonfiction courses but not recommended for historians". Aslan gives the most space to Islam's early era, for which the documentation is relatively less. Overall, Keddie stated that "Aslan provides a lively, enjoyable, and mostly accurate picture, but parts of the book are shaky". The book also received a positive review from The Independent stating that the book is "a fascinating guide" for non Muslim readers. The Guardian published a negative review by Tariq Ali, stating that "Aslan's account of early Islam is too literalist" and "Shia sects and some of their more esoteric beliefs have little to do with Islamic theology". It concluded that the book's "aim is to appease western ideologues", and liberal Islam as Aslan sees it is only a "phase and it will pass".

Жылжыту

Сан-Хосе Mercury News газетінің мәліметінше, бұл кітап авторын «кабельдік жаңалықтар арналарында шағын жұлдызға» айналдырды. Аслан кітап туралы бүкіл әлемде сөз сөйледі.