Мәдени құқықтар қозғалысы: тіл, өнер, салт-дәстүрді сақтау құқығын қорғау. Теңдік, қадір-қасиет, дискриминациясыздық – мәдени құқықтардың негізгі принциптері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мәдениет және тіл дәстүрлерін сақтау құқығын қорғайтын қозғалыс.
Movement asserting the right to practise traditions of culture and language
Мәдени құқықтар қозғалысы бүкіл әлемдегі адамдардың қажеттіліктеріне назар аударған адам құқықтары қозғалысына ұқсас, адамдар тобының немесе олардың мәдениетінің құқықтарын қорғауға назар аударды.
The cultural rights movement has provoked attention to protect the rights of groups of people, or their culture, in similar fashion to the manner in which the human rights movement has brought attention to the needs of individuals throughout the world.
Мәдениетті қорғау
Мәдени құқықтар – кең мағынада түсінілетін өнер мен мәдениетке қатысты құқықтар. Осы құқықтардың мақсаты – адамдар мен қауымдастықтардың мәдениетке қолжетімділігін қамтамасыз ету және олар таңдаған мәдениетке қатысу мүмкіндігін беру. Мәдени құқықтар – теңдік, адамдық қадір-қасиет және кемсітушілікке жол бермей, мәдениеттің өзі мен оның құрамдас бөліктерін пайдалануды қамтамасыз ететін адам құқықтары. Олар тіл, мәдени және көркем өндіріс, мәдени өмірге қатысу, мәдени мұра, зияткерлік меншік құқығы, авторлық құқық, азшылықтар және мәдениетке қолжетімділік сияқты мәселелермен байланысты. Мейес мәдениеттерді өздігінен сақтауға емес, мәдени топтар арасындағы "экологиялық" қатынастарды орнатуға, әділ өзара әрекеттесудің шарты ретінде және мәдени өзгерістердің мүмкіндігін қамтамасыз етуге баса назар аударады. Ол "мәдени әділдік", "этномәдени әділдік" және мәдениаралық әділдік" деген ауыстыра алатын терминдерді ұсынады, оларды – тиісті мекеме, қауымдастық немесе қоғамның заңдық, нормативтік немесе саяси шектерінде, азшылық топтары мен олардың мүшелерінің мәдени ерекше құндылықтары мен тәжірибелерін барынша ескеру қағидасы ретінде анықтайды (сондай-ақ, универсализация қараңыз).
Cultural rights are rights related to art and culture, both understood in a large sense. The objective of these rights is to guarantee that people and communities have an access to culture and can participate in the culture of their selection. Cultural rights are human rights that aim at assuring the enjoyment of culture and its components in conditions of equality, human dignity and non discrimination. They are rights related to themes such as language; cultural and artistic production; participation in cultural life; cultural heritage; intellectual property rights; author's rights; minorities and access to culture, among others. Focusing less on the preservation of cultures as an end in itself and more on the realization of "ecological" relations between cultural groups as a condition for equitable interactions and the potential for organic cultural change, Meyjes proposes the interchangeable terms "cultural justice", "ethno cultural justice" and intercultural justice — which he defines as the principle of maximally accommodating the culturally specific values and practices of minority groups and their members, in the form of rights, within the overall legal, regulatory, or policy limits of the institution, community, or society concerned (also see universalization).
Азшылық мәдениеттерді сақтау
Топтардың мәдени құқықтары діни және этникалық азшылықтар мен жойылу қаупі төнген жергілікті халықтар сияқты мәселелерге баса назар аударады. Мәдени құқықтарға топтың өмір салтын сақтау мүмкіндігі кіреді, мысалы, бала тәрбиесі, тілді жалғастыру және ол орналасқан елдегі экономикалық негізінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Әрбір халықтың мәдени негізін сақтау және этноцидтің алдын алу мақсатында пайда болған түпкілікті халықтардың интеллектуалдық меншік құқығы (ИМҚ) деген ұғым да осыған байланысты. Мәдени құқықтар қозғалысы кеңінен танымал болды, себебі дәстүрлі мәдени білімнің этномедицина, косметика, егістік дақылдары, тағамдар, фольклор, өнер, қолөнер, әндер, билер, киімдер және салт-дәстүрлер сияқты коммерциялық құндылығы бар. Көне мәдениеттерді зерттеу адамзат тарихы туралы куәліктерді ашуға және біздің тегімізге және мәдени дамуымызға жарық түсіруге мүмкіндік береді. Дегенмен, мұндай мәдени ерекшеліктерді зерттеу, тарату және коммерцияландыру сол мәдениеттің өкілдерінің мәдени құқықтарын бұзбай жүзеге асыру қиын болуы мүмкін. Мәдени құқықтар жергілікті саясатта да ескерілуі керек. Осы ретте, мәдени даму үшін қалалар мен жергілікті билік органдарының іс-қимылының негізін қалауды мақсат ететін, әлемдік миссиясы бар алғашқы құжат – Мәдениетке арналған 21-ші күн тәртібі – мәдени құқықтарды принциптердің бірі ретінде қарастырады және былай деп мәлімдейді: «Жергілікті билік органдары мәдени құқықтарды адам құқықтарының ажырамас бөлігі деп мойындайды, 1948 жылғы Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясын негізгі құжат ретінде қабылдайды».
Cultural rights of groups focus on such things as religious and ethnic minorities and indigenous societies that are in danger of disappearing. Cultural rights include a group's ability to preserve its way of life, such as child rearing, continuation of language, and security of its economic base in the nation, which it is located. The related notion of indigenous intellectual property rights (IPR) has arisen in attempt to conserve each society's culture base and essentially prevent ethnocide. The cultural rights movement has been popularized because much traditional cultural knowledge has commercial value, like ethno medicine, cosmetics, cultivated plants, foods, folklore, arts, crafts, songs, dances, costumes, and rituals. Studying ancient cultures may reveal evidence about the history of the human race and shed more light on our origin and successive cultural development. However, the study, sharing and commercialization of such cultural aspects can be hard to achieve without infringing upon the cultural rights of those who are a part of that culture. Cultural rights should be taken into consideration also by local policies. In that sense, the Agenda 21 for culture, the first document with worldwide mission that advocates establishing the groundwork of an undertaking by cities and local governments for cultural development, includes as cultural rights as one of the principles and states: “Local governments recognize that cultural rights are an integral part of human rights, taking as their reference the Universal Declaration of Human Rights (1948)”.
Мәдениет антропологиясы
Мәдени құқықтар жеке адамдарға емес, топтарға, мысалы, діни және этникалық азшылықтарға және жергілікті халықтарға беріледі. Барлық мәдениеттер әртүрлі тәрбиеленеді, сондықтан мәдени құқықтар топқа өз мәдениетін сақтап қалуға, балаларын ата-бабаларының дәстүрімен тәрбиелеуге, тілін жалғастыруға және орналасқан мемлекетінің экономикалық негізінен айырылмауға мүмкіндік береді. Антропологтар кейде кейбір мәдениеттердің сенімдері мен құқықтарын зерттемеуді жөн көреді, себебі олардың пікірінше, бұл жаман мінез-құлыққа алып келуі мүмкін, сондай-ақ мәдениеттердің алуан түрлілігіне қарсы тұрмауды қалайды. Антропологтар кейде әртүрлі мәдениеттерді зерттеуден бас тартса да, олар әр түрлі археологиялық қазбаларда табатын мәліметтерге көп тәуелді.
"Cultural rights are vested not in individuals but in groups, such as religious and ethnic minorities and indigenous societies." All cultures are brought up differently, therefore cultural rights include a group's ability to preserve its culture, to raise its children in the ways it forebears, to continue its language, and to not be deprived of its economic base by the nation in which it is located." Anthropologists sometimes choose not to study some cultures beliefs and rights, because they believe that it may cause misbehavior, and they choose not to turn against different diversities of cultures. Although anthropologists sometimes do turn away from studying different cultures they still depend a lot on what they study at different archaeological sites.