Кіріспе

Аод Маг Уидхир, ағылшын тілінде Хью Магуайр (1600 жылы қайтыс болды) – ирланд Магуайр тайпасының басшысы және Елизавета I патшалығы тұсында Ферманаг лорды болған. Ол Тоғыз жылдық соғыстың бір бөлігі ретінде Ирландияны Тюдорлардың жаулап алуына қарсы күресіп, шайқаста қаза тапты.

Ерте мансап

Хью Магуайр – Куконнахт Магуайр мен Манус қызы Нуала О’Доннеллдің үлкен ұлы болды. Магуайрдың елі Ольстер провинциясының оңтүстік бөлігінде орналасқан, орман, көлдер және өзендермен жабылғандықтан, оған жол табу қиын болды. Тәж билігі тайпаны бағындыруға үнемі тырысты, ал 1586 жылы Магуайр ағылшыздарға бағынып, патшаға 500 бұқа төлеу шартымен кешірілді, оның 200-ін лорд-орынбасары сэр Джон Перрот Магуайрды елдің капитаны етіп тағайындау туралы ұсыныс жасағаны үшін өзіне алды; Магуайр Дублин қамалында адалдығын білдіретін үш кепілдік бергеніне қарамастан, бұл ұсыныс іске аспады. 1587 жылы Магуайр Арт О’Нилл әскерлерімен бірге Даунға шапқышылық жасаған шотландтықтарға шабуыл жасап, тонады; олар Эрне өзеніне қайтып келе жатқанда Магуайр О’Ниллдің әскеріне шабуыл жасап, көптерін өлтіріп, жаралады. 1588 жылы ол сэр Брайан О’Рурк, Берктер және испандықтармен Ирландияның солтүстік және батыс жағалауында испандық Армадасының қирауынан кейін одақтасты. Содан кейін ол Хью О’Нилл, Тайронның 2-графы Кон МакШейн О’Ниллді өлтіру жоспарына қатысты, ол лорд-депутат сэр Уильям Фицвильямнан қорғау сұрады.

Ферманганың иегері

1589 жылы Магуайр әкесінен кейін Ферманагтағы жерлерді мұраға алды, ол өздеріне қол жеткізбейтін Лох-Эрн аралдарындағы бекіністің қауіпсіздігіне сенді. Ол Фицвильямның патшаның билігін өз елінде жүзеге асыруға рұқсат беру талабына: «Сіздің шерифіңізге қош келдіңіз, бірақ оның құны қанша екенін [яғни, қадір-қасиеті] білдіріңіз. Егер менің халқым оның басын кесіп тастаса, мен оның құнын елден өндіріп аламын», – деп жауап берді. Оның айтуынша, ол шерифтің кірмейтіні үшін Фицвильямға 300 сиыр төлеген. Бірақ капитан Уиллис 100 сарбазбен шериф болып тағайындалды және рудың наразы мүшелері Магуайрға қарсы шығуға ынталандырылды. 1590 жылы Магуайр шерифті және оның әскерін шіркеуге тігіп, оларды қоршауға алды, сосын Тирон қоршауға алынғандарды өлімнен құтқару үшін араласты. Фицвильям елге шапқындап кірді, Магуайрды сатқын деп жариялады және Эннискилленді басып алды. Армағдың католик архиепископы Эдмунд МакГауранның қолдауымен, бірақ Тайронның қарсылығына қарамастан, Магуайр бірден Коннахтқа шапқындап кірді және жазғы күн тоғысында провинция президенті сэр Ричард Бингемнің әскерімен кездесті. Скиат на Феарт шайқасы Тюльскте өтті, тұман соншалықты тығыз болғандықтан, екі тараптың жақындығын тек атты әскерлері бір-біріне шапқанда ғана байқады. Бингемнің әскері лагеріне қашқан, ал Магуайр оларды қуды, бірақ кері қайтарылды және өзі де қуылды. Ирландиялықтар МакГауранды, ал ағылшындар Уильям Клиффордты жоғалтты. Магуайр еліне көптеген олжамен оралды. 1593 жылдың соңында Магуайр сэр Генри Багенал мен Тайронның Эрн өзенінен өтуіне кедергі келтіруге тырысқанда жараланды. Келесі жылдың маусым айында ол Тирконнелл лорды Хью Ро О'Доннеллмен бірге Эннискилленді қоршауға алды. Сэр Генри Дьюк гарнизонды босатуға тырысты, бірақ Магуайр оны Арни өзенінде тоқтатып, Бисквит Форды шайқасында (Beal atha na mBriosgaidh) жеңді. Келесі жылы ол Каванды қиратты және ағылшындар оны қайтадан сатқын деп жариялады.

Тоғыз жылдық соғыс

Тоғыз жылдық соғыс (Ирландия) (1595–1603) кезінде Магуайр 1595 жылы Клонтибрет шайқасына қатысты, бұл ағылшындар үшін маңызды ерте жеңіліс болды, және 1596 жылы Муллагбракта ат әскеріне қолбасшылық етті. Ол сол жылдың соңында үкіметке бағынуын білдірді. 1598 жылы ол Сары Форд шайқасында қолбасшылық етті, онда Багенал қаза тауып, ағылшын армиясы талқандалды. 1599 жылы ол Томмондқа шабуыл жасап, Клэр графтығындағы Инчикин қамалын басып алды. 1600 жылдың басында ол Тайронның ат әскеріне Лейнстер және Мунстер науқандарында басшылық етті. 18 ақпанда Корктан бір шақырымдай жерде сэр Уорхэм Сент-Лежер оны тоқтатып алды. Магуайр Сент-Лежерді өлтірді, бірақ кездесуден кейін бірнеше сағаттан соң өзі алған жараларынан қайтыс болды. Оның асырап алған әкесі, діни қызметкері және оның полкінің барлық командирлері де қаза тапты. Магуайрдың өлімі көтерілісшілер үшін ауыр соққы болды. Ол ат әскері соғысы туралы жетілген және жаңа көзқарастарға ие болды; Сент-Лежер де солай болды, ал олардың кездесуі тек күш ғана емес, интеллектінің де қақтығысы болды.

Әдебиетте

1861 жылы жазған «Ирландияның жылауы» («Eirinn a' Gul») поэмасында 19 ғасыр шотландтық гэль әдебиетінің көрнекті өкілі Уиллем Мак Дунлеибх, Айленд аймағындағы «Клеренстер» салдарынан босатылғанға дейін, Инис Фейл (Ирландия) туралы көптеген әңгімелерді еске алды, оларды ол Ислей аралындағы «Кейли» үйлерінде естіген. Содан кейін ол аштық пен ағылшын-ирландтық жер иелерінің тапсырысымен жасалған ұқсас жаппай шығарып тастаулардың ирланд халқына келтірген қырауын қайғымен атап өтті. Ол ерекше айқындығымен ирландтық тайпалардың басшыларын жоғалтуға өкінді, олар өз тайпаларын соғысқа бастап, «ежелгі және нағыз гэльдік басшылықты» қамтамасыз еткен. Мак Дунлеибх 19 ғасырдың ортасындағы ирланд республикашылдығы үшін күрескендердің Елизавета I-ге қарсы Тоғыз жылдық соғыста Қызыл Хью О’Доннелл, Хью О’Нилл және Хью Магуайр көрсеткен батырлық қасиеттеріне ие емес екенін қайғылы түрде айтады. Өкінішке орай, бірақ ирланд халқының болашағына үміт артып, Мак Дунлеибх сұрақ қойып аяқтайды: Сары Форд шайқасы мен Мойри өтегі шайқасында тұманнан шығып, шетелдік әскерлерді қырған ирландтық тайпа жауынгерлері енді қайда?