Кіріспе
13 ғасырда Үндістан субконтинентінде пайда болған индуизмнің рухани қозғалысы. Ортағасырлық Сант Маттың бастауы 13 ғасырда жатыр. Сант Мат – біздің заманымыздың 13-17 ғасырлары аралығында Үндістан субконтинентіндегі рухани қозғалыс. Бұл атау сөзбе-сөз "сенттердің үйретінділері" дегенді білдіреді, яғни индуист мистикалық қасиеттілерінің үйретінділері. Сенттермен байланысқа түсіп, олардың үйретінділерін ұстанғанда ақиқатты іздеу арқылы бір қозғалыс құрылды. Теологиялық тұрғыдан алғанда, бұл үйретінділер жеке жанның (атма) Ізгі Құдайға (Парматма) деген ішкі, махаббатқа толы адалдығымен ерекшеленеді. Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, оның теңдікке ұмтылысы оны касталық жүйеден, индуистер мен мұсылмандардан бөліп тұрады. Сант Матты 19 ғасырдағы Радха Соамимен, сондай-ақ қазіргі заманғы "Сант Мат қозғалысы" деп те аталатын осы қозғалыспен шатастырмау керек. Сенттердің әулетін екі негізгі топқа бөлуге болады: Пәнджәп, Раджастан және Уттар-Прадеш провинцияларынан шыққан солтүстік топ, олар негізінен жергілікті хинди тілінде өзін-өзі білдірді; және тілі маратхи тілінде болған оңтүстік топ, оның өкілдері – Намадев және Махараштраның басқа да сенттері.
Sant Mat was a spiritual movement on the Indian subcontinent during the 13th–17th centuries CE. The name literally means "teachings of sants", i. e. mystic Hindu saints. Through association and seeking truth by following sants and their teachings, a movement was formed. Theologically, the teachings are distinguished by inward, loving devotion by the individual soul (atma) to the Divine Principal God (Parmatma). Socially, its egalitarianism distinguishes it from the caste system, and from Hindus and Muslims. Sant Mat is not to be confused with the 19th century Radha Soami, also known as contemporary "Sant Mat movement". The lineage of sants can be divided into two main groups: a northern group from the provinces of Punjab, Rajasthan and Uttar Pradesh, who expressed themselves mainly in vernacular Hindi; and a southern group, whose language is Marathi, represented by Namdev and other sants of Maharashtra.
Санттар
Сант Мат қозғалысы әртүрлі болды және көбінесе Бхагавад-гитада сипатталған бхактиге (соққандыққа) негізделген санттардың өз әлеуметтік-діни көзқарастарынан тұрды. Бір-бірімен де, олар сынға алған дәстүрлердің ізбасарларымен де аздаған ортақтықтарды бөлісіп, санттар нақты діни дәстүрге қарағанда, әртүрлі рухани тұлғалардың жиынтығы ретінде көрінеді, бірақ олар ортақ рухани тамырды мойындады. Ақындар-санттар өздерінің үйретімдерін халық тіліндегі өлеңдерде білдірді, қарапайым халыққа ауызша стильде хинди және басқа да диалекттерде, сондай-ақ маратхи, гужарати және панджаби тілдерінде үн қосты. Олар құтқару күшіне ие «Құдай есіміне» сүйенді және діни рәсімдерді құндысыз деп есептеді. Олар нағыз діннің «жүректе тұратын» Құдайға бағыну екенін ұсынды. Санттар қоғамдағы маргиналданған топтарға көңіл көрсету мәдениетін дамытты. Ең белгілі санттардың қатарында: Намдев (1350 ж. қайтыс болған), Кабир (1518 ж. қайтыс болған), Нанак (1539 ж. қайтыс болған), Мира Бай (1545 ж. қайтыс болған), Сурдас (1573 ж. қайтыс болған), Даду Даял (1603 ж. қайтыс болған), Тулсидас (1623 ж. қайтыс болған) және Тукарам (1650 ж. қайтыс болған) кіреді. Санттар дәстүрі (сант парампара) секталық емес болып қала берді, бірақ бірқатар сант ақындары секталардың негізін қалаушылар деп есептеледі. Олардың кейбіреулері санттардың есімін алған, бірақ кейінірек олардың ізбасарлары, мысалы, Кабир Панты, Даду Панты, Дарья Панты, Адвайт Мат, Рухани ғылым және Радхасоами оларды дамытқан. Діншіл индуистердің аз ғана бөлігі Сант Матты ресми түрде ұстанды, бірақ дәстүр индуистерге секталар мен касталар бойынша айтарлықтай әсер етті. Мира Бай сияқты бұрынғы санттарға жатқызылатын бхаджан (соққандық әндері) Үндістанда және әлемдегі индуист қауымдастықтарында кеңінен таралған. Сант дәстүрі – ортағасырлық және қазіргі Үндістанда индуист және мұсылман діндері арасындағы кейбір кедергілерді сәтті жеңген жалғыз дәстүр. Джулиус Липнер көптеген индуистердің өмірін санттардың діни үйретімдерімен жақсартып, оларды босататын деп сипаттайды.