Кіріспе

1858–1868 жылдардағы Оңтүстік Африкадағы бур соғыстарының сериясы – Боссото патшалығының билеушісі Мошошу I патша мен ақмекендеушілер арасында қазіргі Эралық мемлекет аумағында болған соғыстарды білдіреді. Бұл соғыстарды 1858 жылғы Сенекал соғысы, 1865–1866 жылдардағы Секити соғысы және 1867–1868 жылдардағы Үшінші Боссото соғысы деп үшке бөлуге болады. Бұл үш соғыс Каледон және Оранж өзендері арасындағы, қазіргі Уэпнерден Застронға дейінгі және Каледон өзенінің солтүстігіндегі, қазіргі Харрисмит және одан батысқа қарайғы аймақтардағы аумақтық құқықтар үшін жүргізілді. Соғыстар нәтижесінде ақмекендеушілер Боссотодан кең аумақтарды иеленді, ал Боссото патшалығы Британ империясының құрамына қосылуға келісті.

Өмірбаян

1818 жылы Мохачане бастығының ұлы, Коена (Қасқыр) тайпасының Ба Мокотели тармағынан шыққан Мошошое I патша, Мфекане кезінде ығысқан шағын тайпалардың билікке ие болуына көмектесті. Мфекане – зұлу тілінен шыққан сөз, ал сесото тілінде Дифакане деп аталады, яғни «ұшыру» немесе «тарату» дегенді білдіреді. Ол 1815 жылдан 1840 жылға дейінгі аралықта Оңтүстік Африкада болған соғыс пен ашаршылықты сипаттайды. 1820 жылы Мошошое патша Басото ұлтының патшасы болды, ол құрғақшылықтан күшейген ресурстар үшін бәсекелестікке байланысты оның орталықтандырылған билігіне бағынды. «Ұлы патша» деп Басото ұлты оны атады, ол Бос штаттың үлкен аумақтарына ие болды және Мфекане кезінде Шаканың шабуылдарынан қашқан Нгуни тайпаларының әртүрлі этникалық топтарын қабылдады. Ол осы этникалық топтарды біріктіріп, оларды бір Басото ұлты деп атады. Ол бурлар мен Нгуни тайпаларына жер, азық-түлік және қорғаныс ұсынды, бұл Ква Ква аймағында Футадицваго («тайпалардың кездесу орны») құрылуына әкелді. Мошошое патша ағылшын, бур және Нгуни босқындарына олардың тіршілігі үшін жер мен азық-түлік беру ниетімен өздерінің белгіленген қоныстарына қоныстануға рұқсат берді. Бірақ олардың біреуі оның билігінсіз жерін иеленуге тырысқанда соғыс басталып, Басото ұлты өз жері мен ресурстарын қорғау үшін жеңіске жетті. Оранж және Ваал өзендері арасындағы аумақты басқарған британдықтар ақырында Уорден сызығын жариялады (майор Генри Дуглас Уорденнің есімімен). Бұл сызық британдық аумақ пен Мошошоеге бағынған Басото аумағын бөліп, Корнетспруйт және Оранж өзенінен бастап Вехткоп арқылы Каледон өзеніндегі Джаммербергдрифтқа дейін созылды. Уорден сызығына наразылық көп болды, себебі құнарлы Каледон өзені аңғары британдықтар мен Басото үшін ауыл шаруашылығы үшін маңызды аймақ болды. Сондықтан бұл шекаралық сызық Ұлы патша Мошошоеге қолайсыз болды, содан кейін жаушылық пайда болып, Басото ұлты мен британдықтар арасындағы қақтығысқа әкелді, оларды 1851 жылы Виервоэт шайқасында Мошошое патшасы жеңді. 1851 жылы Мошошое патша бурлардың басшысы Андрис Преториусқа британдықтарға қарсы одақ құруды ұсынды. Басотоны жазалау үшін британдық генерал сэр Джордж Кэтхарт Мохокан өзеніне әскерлерін алып келді, ал Мошошое патшаға айыппұл төлеуге бұйрық берді. Ол айыппұлды толық төлемегендіктен, 1852 жылы Берея үстіртінде шайқас басталды, онда ағылшын әскері қарулы Басото атты әскерінен ауыр зардап шекті. Бұл Басото үкіметінің тәуелсіздігін бекітті, бірақ Кэтхарт бастапқыда кері қайтуды жақтады. 1854 жылы тәуелсіздікті сақтау құны британдықтар үшін тым қымбат болды, сондықтан олар Құм өзенінің конвенциясына қол қою арқылы аумақты бурларға тапсырды. Сондықтан бурлар Каледон өзенінің арғы жағындағы жерді Оранж еркін мемлекеті деп атады. Бұл жерді жайылым ретінде пайдалануды жалғастырған және өздерін заңды иелері деп санайтын Басотолармен жер және шекаралар бойынша одан әрі қақтығысқа әкелді.

Сенекал соғысы

1858 жылдың ақпан айында Оранж еркін мемлекетінде жер дауы шегіп тұрды. Боерлер мен Басотолар кең аумаққа құқығы бар екенін мәлімдеді, және екеуінің де оған талап етуіне негіздер болды. Жакобус Николаас Бошофф, Оранж еркін мемлекетінің президенті [OFS], және Мошошуе қарулы қақтығыс пен мал ұрлау мәселелерін талқылады. Бірақ, бұл әңгімелер 19 наурыз 1858 жылы (кейбір мәліметтерде 22 наурыз 1858 жыл) Бошоффтың Басотоға соғыс жариялауына алып келді. Осы соғыс барысында боерлер Басото мемлекетіндегі көптеген миссионерлік станцияларды қиратты, оларды Басото халқының біліміне және мақтаныш сезіміне тәрбиелегені үшін кінәлады. Бұл миссионерлік станцияларды 1833 жылы Таба Босиуге келген Париж евангелистік қоғамының миссионерлері салған. Осы миссионерлер алғаш рет сесото тілін жазып, Басото халқына сол тілді жазуға үйреткен.

Секити соғысы

Осы соғыстан кейін тығырыққа тіреліген бейбітшілік орнады. Бошофтың орнын баскан Йоханнес Бранд бастама көтеріп, шекараның нақты белгіленбегендігіне наразы болған Мошошуемен келіссөздер жүргізді. Бірақ, жаңадан қақтығыстар қайта өршіп, президент Бранд ОФС-тің бассотоларға қарсы әскери күшін пайдалануы керек деп ойлады. Мошошуе де өзінің қиын жағдайын сезініп, 1861 жылы Кейпке келген жаңа комиссар, сэр Филип Вудхаустан британдық қорғау сұрады. Президент Йоханнес Бранд Йохан Фикті Еркін Мемлекет армиясын басқаруға генерал етіп тағайындады. Еркін Мемлекет армиясы мал-мүлікті тәркілеуге және егістіктерді жоюға кірісті, содан кейін Мошошуенің Таба Босиу бекінісіне шабуыл жасауға екі рет тырысты. Бассото халқының азық-түлік қоры таусылғандықтан Мошошуе 1866 жылғы 11 сәуірде Таба Босиу бейбіт шартына қол қоюға мәжбүр болды. Мошошуенің ұлы Молапо да жеке бейбіт келісімге келген деген қауесет бар.