Кіріспе

Моңғол билеушілерінің тізімі

Бұл Жоши улусының хандарының толық тізімі, ол кейіннен Алтын Орда деп аталып, оң (батыс) және сол (шығыс) қанаттарында Көк Орда және Ақ Орда болып белгіленді. Көк Орданың хандары Алтын Орданың негізгі билеушілері саналса да, Алтын Орданың көптеген соңғы билеушілері бағынышты Ақ Ордадан шыққан. Тізім, әдеттегідей, 1227 жылы Шыңғыс ханның қайтысынан бастап 1502 жылы Қырым хандығының Сарайды басып алуына дейінгі кезеңді қамтиды. Хронологиялық және генеалогиялық мәліметтер көбінесе толық емес және қайшылы болуы мүмкін; толықтырулар мақаланың екінші бөлігіндегі қосымша тізімдерде және жеке монархтар туралы мақалаларда кездеседі.

Батыс жартысы (Көк Орда) Бату улусы Шығыс жартысы (Ақ Орда) Орда улусы

Жоши – Шыңғыс ханның Орталық және Батыс Азиядағы өкілі. 1207–1227 ж.ж.

Алтын Орда (Жоши улусы, Қыпшақ хандығы) 1227–1459 ж.ж.

Бату хан – Бас хан. 1227–1255 ж.ж.

Орда хан. 1227–1251 ж.ж.

Сартақ хан – Бас хан. 1255–1256 ж.ж.

Құн Құран. 1251–1280 ж.ж.

Улақчи хан – Бас хан. 1256–1257 ж.ж.

Берке хан – Бас хан. 1257–1266 ж.ж.

Мөңке Темір – Бас хан. 1266–1280 ж.ж.

Төде Мөңке – Бас хан. 1280–1287 ж.ж.

Көшімұқ. 1280–1302 ж.ж.

Төле Бұқа – Бас хан. 1287–1291 ж.ж.

Тоқта – Бас хан. 1291–1312 ж.ж.

Буян немесе Баян хан. 1302–1309 ж.ж.

Мұхаммед Өзбек хан – Бас хан. 1313–1341 ж.ж.

Сасыбұқа хан. шамамен 1310–1320 ж.ж. (күмәнді)

Ерзен. 1320–1341 ж.ж. (күмәнді)

Тині Бег – Бас хан. 1341–1342 ж.ж.

Жани Бег – Бас хан. 1342–1357 ж.ж.

Шимтай. 1344–1360 ж.ж. (күмәнді)

Берді Бег – Бас хан. 1357–1359 ж.ж.

Құлпа хан – Бас хан. 1359–1360 ж.ж.

Наврұз Бег – Бас хан. 1360 ж.ж.

Хидр хан. 1360–1361 ж.ж.

Қара Ноғай. 1360–1361 ж.ж.

Тімур Хуажа. 1361 ж.ж.

Орду Малик (Орду Шайх). 1361 ж.ж.

Кілди Бег. 1361–1362 ж.ж.

Абдалла хан – Мамайдың билеушісі ретінде. 1362 ж.ж.

1-рет Сарайда билеуі. Мұрад. 1362 ж.ж.

Хайр Пұлад (Мир Пұлад). 1362–1364 ж.ж.

Туғлуқ Темір. 1363–шамамен 1365 ж.ж.

Азиз Шайх. 1364–1367 ж.ж.

Мұбарак Хуажа. шамамен 1365–1369 ж.ж.

Абдалла хан – Мамайдың билеушісі ретінде. 1367–1368 ж.ж.

2-рет Сарайда билеуі. Ұлжай Темір. 1368 ж.ж.

Хасан Бег. 1368–1369 ж.ж.

Абдалла хан – Мамайдың билеушісі ретінде. 1369 ж.ж.

3-рет Сарайда билеуі. Құтлуқ Хуажа. 1369–1370 ж.ж.

Урус хан. 1369–1370 ж.ж.

Тұлун Бег Ханым – Мамайдың билеушісі ретінде. 1370–1371 ж.ж.

Мұхаммед Сұлтан – Мамайдың билеушісі ретінде. 1371–1373 ж.ж.

1-рет Сарайда билеуі. Урус хан. 1373 ж.ж.

Хажжи Шеркес. 1373–1374 ж.ж.

Урус хан. 1373–1374 ж.ж.

Іл Бег. 1374 ж.ж.

Мұхаммед Сұлтан – Мамайдың билеушісі ретінде. 1374 ж.ж.

2-рет Сарайда билеуі. Урус хан. 1374–1375 ж.ж.

Қаған Бег. 1375–1377 ж.ж.

Урус хан. 1375–1377 ж.ж.

Араб Шах. 1377–1380 ж.ж.

Тоқтақия. 1377 ж.ж.

Тімур Малик. 1377–1379 ж.ж.

Тоқтамыш. 1379–1380 ж.ж.

Тоқтамыш – Хан ретінде. 1380–1395 ж.ж.

Құюрчук. 1395–1397 ж.ж.

Тімур Құтлуқ – Едігемен одақтас хан. 1397–1399 ж.ж.

Шади Бег – Едігемен одақтас хан. 1399–1407 ж.ж.

Пұлад хан – Едігемен одақтас хан. 1407–1409 ж.ж.

1-рет Сарайда билеуі. Карим Берді. 1409 ж.ж.

1-рет Сарайда билеуі. Пұлад хан – Едігемен одақтас хан. 1409–1410 ж.ж.

2-рет Сарайда билеуі. Тімур хан – Едігемен одақтас хан. 1410–1411 ж.ж.

Жалал ад Дин Зелени Сұлтан. 1411–1412 ж.ж.

Карим Берді. 1412–1413 ж.ж.

2-рет Сарайда билеуі. Кебек. 1413–1414 ж.ж.

Карим Берді. 1414 ж.ж.

3-рет Сарайда билеуі. Жаббар Берді. 1414–1415 ж.ж.

1-рет Сарайда билеуі. Шекре – Едігемен одақтас хан. 1415–1416 ж.ж.

Жаббар Берді. 1416–1417 ж.ж.

2-рет Сарайда билеуі. Дарвиш – Едіге билеушісі ретінде. 1417–1419 ж.ж.

Қадир Берді. 1419 ж.ж.

Хажжи Мұхаммед – Едігенің ұлдарының билеушісі ретінде. 1419 ж.ж.

*Ұлуғ Мұхаммед. 1419–1421 ж.ж.*

*Даулат Берді. 1419–1421 ж.ж.*

Барақ хан (оның ұлы Жәні Бег хан 1456 жылы Қазақ хандығын құрды). 1421–1427 ж.ж.

Ұлуғ Мұхаммед (1438 жылы Қазан хандығын құрды). 1427–1433 ж.ж.

Сайид Ахмет I. 1433–1435 ж.ж.

Күшүк Мұхаммед. 1435–1459 ж.ж.

Алтын Орда былай бөлінді: 1438, Ұлуғ Мұхаммед басқаратын Қазан хандығы; 1441, Хажжи I Гирай басқаратын Қырым хандығы; Қасым хандығы (1452). Днепр мен Яик арасындағы дала, астанасы Сарай және Алтын Орда дәстүрін ұрпақтарына жеткізуді мақсат тұтқан қалдық – Ұлы Орда болып белгіленді.

Ұлы Орда 1459–1502 ж.ж.

Махмұд (1466 жылы Астрахан хандығын құрды). 1459–1465 ж.ж.

Ахмад. 1465–1481 ж.ж.

Шейх Ахмад. 1481–1502 ж.ж.

Ұлы Орда біртіндеп құлдырап, аумақтары тәуелсіз хандықтарға айналды: 1466, Күшүк Мұхаммедтің ұлдарының бірі Махмұд билеген Астрахан хандығы; Тюмен хандығы (1468, кейіннен Сібір хандығы).

Қысқа өмірбаяндармен қосалқы тізім

Төмендегілер сілтеме берілген мақалаларға анықтама ретінде қызмет ететін, егжей-тегжейлі түсіндірмелермен жабдықталған тізім. Ол негізінен Баумер 2016, Гаев 2002, Григорьев 1983, Хауорт 1880, Почекаев 2010 және Сабитов 2008 және 2014 жылдарғы еңбектерге сүйенеді. Әртүрлі нұсқалары мен үйлесімсіздіктері жиі кездесетін есімдердің жазылуы Биранның 1997 жылғы және Босворттың 1996 жылғы жұмыстары негізінде біркелкілендірілген.