Кіріспе
Науч (нач – «би» немесе «билеу» деген мағынаны білдіреді) – кейінгі Моғол және отарлық Үндістанда қыздар орындаған танымал сарай биі. «Науч» сөзі – хинди тіліндегі «билеу» етістігін білдіретін «нахна» сөзінің британдық бұрмалануы. Уақыт өте келе науч Моғолдардың императорлық сарайларынан, навабтар мен князьдық мемлекеттердің сарайларынан, Британдық Радж шенеуніктерінің жоғары лауазымды өкілдерінен заминдардың жерлеріне дейін таралды. Алайда, Британдық Радж кезінде олар викториялық моральдық нормалар бойынша ұятсыз деп есептелді және оларға қанағаттанбады. Осының салдарынан көптеген науч қыздары бұрынғы демеушілерінен айырылып, проституцияға итермеленді, себебі британдықтардың жергілікті әйелдері Ұлыбританиядан келген жұбайлармен ауыстырылды.
The nautch ('/n//ɔː//tʃ/, meaning "dance" or "dancing" from Hindustani: "naach") was a popular court dance performed by girls (known as "nautch girls") in later Mughal and colonial India. The word "nautch" was a British corruption of Nachna, the Hindi verb to dance. Over time, the nautch travelled outside the confines of the imperial courts of the Mughals, the palaces of the nawabs and the princely states, and the higher echelons of the officials of the British Raj, to the places of zamindars. However under the British Raj they came to be reviled as lewd by the Victorian standards of the British and not well tolerated. As a result many nautch girls lost their former patrons and were pushed further into prostitution, as local mistresses for the British were replaced with wives from Britain.
Тарих
Бұрын ғибадатханаларда девадасилер тек рухани себептермен би билеуші еді. Науч қыздары сондай-ақ, жергілікті үндістердің ерекше шараларына шақырылып, өнер көрсетіп тұратын, қонақтар жекелеген залдарда жиналатын жерлерде, науч қыздары науч тобымен бірге отыратын. Бұл топқа музыканттар мен екі немесе одан да көп науч қыздары кіретін, ал олардың саны үй иесінің мәртебесіне қарай өзгеріп отыратын.
Наутч түрлері
Научты тек қыздар орындады және ол бірнеше стильге дамыды. Олардың арасында ең маңыздысы үш стиль болды: мор нач (павлин биі, павлиннің самғауын бейнелейтін би), патаң нач (үңгі биі, қанатты қағаз бен оны ұшқышпен бірге бейнелейтін би) және қахар ка нач (палки көтергендердің биі, эротикалық және қоздырғыш би, әдетте қорытынды ретінде орындалған). Бұл би түрлері кең таралған.
Научтың аймақтық айырмашылығы
Бағмунди заминдарының қамқорлығында болған "заминдари науч" арайха деп аталатын, онда екі-төрт науч қызы мен екі жхумар әншісі, шамамен 20 еркек бишінің қатысуымен ән шырқалып, би биленді. Әндердің бір бөлігін билеуші қыздар мен еркек бишілер қайталап орындаса, науч қыздары екі-үш адам ән салғанда түзу немесе шеңбер құрып, түлкі биіне ұқсас би билейтін және олар қайтымды бөлікті қайталайтын.
Наутч партиясы
Наутч қыздары "наутч партиялары" деп аталатын шағын топтарда өнер көрсетті, олар бір немесе екі адамнан 10 және одан да көп адамға дейін құралып, бишілер мен әншілерді қамтыды, ал олардың күйеулері көбінесе музыканттардың және көмекшілердің рөлін атқарды.
Научты ұстағандар: мама мен мухафиз
Әдетте үлкен және тәжірибелі қызметші болған ана, паан (бетел жаңғағы) мен биди (индиялық сигара) дайындап, қонақтарға ұсынды, науч қыздарына күтім жасау, олардың тамақтануын және зергерлік бұйымдарын сақтау үшін жауапты болды. Мұхафиз – қарусыз күзетші, тәртіпті сақтап, қойылымдар мен сапар кезінде күзетуді қамтамасыз етті, сондай-ақ қонақтарды қарсы алып, орналастырды. Труппаның машальшилері (бір немесе екі шамшы) түнгі қойылымдарда жарық беруге жауапты болды. 1561 жылы Әдхам хан мен Пир Мұхаммед хан бастаған Ақбар әскері Мальваға шабуыл жасап, Сарңпур шайқасында Баз Бахадурды жеңді (29 наурыз 1561 ж.). Әдхам ханның шабуылдауының себептерінің бірі – Рани Рупматиға деген құштарлығы болуы мүмкін. Бірақ ол Манду түскенін естігенде өзін улады. Баз Бахадур Хандеске қашып кетті. "Пяри Жан" 1815 жылы Делидегі танымал науч қызы болды.
Наутчқа қарсы қозғалысы
Науч қыздарына деген көзқарастың өзгеруін британдық Раджға байланыстыруға болады, олар англо-сикх соғыстарынан кейін Лахорды сикхтерден басып алғаннан соң, билеуші қыздарға бұрынғыдай көзқарас танытпады. Британдық ерлер жергілікті әйелдерді қалыңдықтар мен сүйіктілер ретінде алуға құштар болғанмен, бұрын жақсы қабылданып келген Лахор кортизандарының демеушілері болуға және оларға жомарт түрде ақша жұмсауға мүдделі емес еді. Англиядан колонияларға тараған Викториялық тазалық қозғалысы және 1857 жылғы Үндістан көтерілісі британдық Радждың викториялық стандарттары бойынша ұятты деп есептелген би билеуші қыздар сияқты жергілікті әдет-ғұрыптарға деген осы көзқарасты нығайтты. Британдық әйелдер Үндістанға (қазіргі Пәкістанға) жергілікті сүйіктілердің орнына құрметті әйелдер ретінде әкелінді.
Проституцияға деген ықылас азайды
XIX ғасырдың ортасында батыс білімінің таралуымен және 1869 жылы Суэц каналы ашылғаннан кейін христиан миссионерлерінің санының артуымен байланысты, би еуропалықтар мен үндістер тарапынан ұятқа тоғып, жек көрілді. Осының салдарынан, меценаттары тастап кеткен науч қыздары көбінесе тірі қалу үшін проституцияға мәжбүр болды.