Кіріспе

Криспин: Қорғасынның айқасы – Авидің 2002 жылы жазған балалар романы. Ол 2003 жылғы Ньюбери медалінің иегері атанды. Оның жалғасы «Криспин: Әлем шетінде» 2006 жылы жарық көрді. Үшінші және қазіргі соңғы кітабы «Криспин: Уақыт соңы» 2010 жылы жарық көрді.

Сюжет

1377 жылы Англияда 13 жасар бала Астаның ұлы деп аталып, Стромфорд ауылында шаруа болып тұрады. Ауыл феодалдық Лорд Фурнивалдың аумағының бөлігі болып табылады, ол Фурнивал болмаған кезде, стюард Джон Айклифтің бақылауында. Анасы қайтыс болғаннан кейін Астаның ұлы жалғыз қалады, өйткені оның басқа туыстары жоқ. Көп ұзамай Айклиф оны ұрлықпен жалған айыптайды және оны Қасқырдың Басы деп жариялайды, яғни ол енді адам болып саналмайды және оны кез-келген адам өлтіре алады. Айклиф өзінің өлімі үшін үлкен сыйлық (20 шиллинг) ұсынады. Астаның ұлы ауылдың діни қызметкері, оның жалғыз досы - Куинелдің қасына барады. Әкесі Куинел оған анасы әрқашан дұға еткен қорғасыннан жасалған айқышқа қарап тұр. Квинл ата өзінің шын аты Криспин екенін айтады. Ол келесі күні Криспинге әкесі туралы шындықты айтуға уәде береді, бірақ ол мүмкін болғанға дейін Айклифтің адамдары оны өлтіреді. Айклиф Криспинді тұзаққа түсіру үшін Сердик деген жігітті жібереді, ол Криспинді ауылдан жалғыз қашуға мәжбүр етеді. Айклиф пен оның адамдарынан қашып бара жатқанда, Криспин Қара өліммен жойылған тасталған ауылға тап болады, онда ол өзінің денесі мен күші үшін аю деп аталатын Орсон Хротгармен кездеседі. Аю Криспинді өзіне иелік етеді, егер біреу қожайынынан заңсыз қашса, оны тапқан келесі ерікті адам оның қожайыны бола алады. Ол Криспиннің қорғасыннан жасалған айқыш туралы біледі және оның жазуын байқайды. Аю Криспинге айқыш сөздердің не айтқанын айтпаса да, Криспин айқыш пен оның сөздерінің маңызды екенін түсінеді. Аю Криспинге қатал қарайды, бірақ бірге саяхаттағанда олардың арасында достық қарым-қатынас қалыптасады. Аю ақырында Криспиннен шәкірті болғысы келетінін сұрайды, Криспин қуана келіседі. Әке мен ұлының би билеуші дуэті ретінде екі адам Ұлы Уэксли қаласына, Лорд Фурнивалдың астанасына сапар шегеді. Аю өзінің маңызды ісі бар екенін айтады. Олар келгенде, оларды қиындық күтіп тұр. Лорд Фурнивал қайтыс болды, Джон Айклиф келді. Қақпаға қосымша күзетшілер орналастырылды, бұл Криспинге кіруді қиындатады. Көп ұзамай олар би билеуші дуэтті жалғастыру және ешкімнің жағымсыз қарауысыз қақпадан би билеу жоспарын жасайды. Bear және Crispin The Green Man мейрамханасында тұрады, оның иесі жесір Давентри, Bear досы. Олардың бөлмесінде жалған қабырға бар, егер жағдай нашар болса, аю Криспанға оның жасырын орны болады дейді. Аю қаладағы діни қызметкер Джон Боллмен кездеседі. Солдаттар келіп, Жемқор мен Джон Боллдың құпия кездесу орнына шабуыл жасап, барлық адамдарды құтқара алатын Жемқорды өздерімен бірге алып кетеді. Джон Айклиф Криспаны іздеді, ол жасырынып жүр. Қиындыққа ұшыраған Криспин айқышқа жазылған жазуда өзінің Лорд Фурнивалдың некеден тыс туған ұлы екені айтылғандығын біледі. Криспин "Ағалық" ұйымының көмегін алуға тырысады, бұл ұйым Медведь мүшесі және оны Джон Болл басқарады. Олар Криспинге аюды табуға көмектесуден бас тартқанда, Криспин Фурнивалдың сарайына кіріп, аюды өзі іздеуге кіріседі. Криспин дәліздердің бірінен найза табады да, оны шапанының астына қояды. Ол үлкен бөлмеге кіреді және оған қатты ұқсайтын Лорд Фурнивалдың суретін көреді. Айклифті тапқанда, Криспин оны жерге тізелеп, мойнына пышақ қояды, бірақ оны өлтірудің орнына, ол (Криспин) және аю Ұлы Уэкслиден еш зардап шекпей шығатынын, Криспиннің қорғасыннан жасалған айқасына алмасу үшін ешқашан қайтып келмейтінін ант етеді. Криспинді сарайдың жертөлесінде ұсталып, азап шеккен Медведьге апарады. Ауыр күйде болса да, аю сарайдан өз бетімен шығады. Айклиф және сарбаздар тобы оларды қала қақпасына дейін алып барады, онда ол антынан бас тартып, Криспинді өлтіруге ниетті. Айклиф пен Медведь арасында шайқас басталады, оған Криспин сарайдан тапқан қамыс беріледі, ал сарбаздар оларды семсерлерімен қоршап алады. Бір-бірімен шайқасқаннан кейін, Аю ақырында Айклифті арт жағынан қысып, оның семсері мен пышағын тастауына себеп болады. Айклифті жауынгерлердің қатарына лақтырып жібергенде, Айклифті жауынгерлер семсерлерімен түйреді де, өледі. Криспин Айклифтің қанды кеудесіне қорғасыннан жасалған айқыш қалдырады, ол және Bear Ұлы Уэксли қақпасынан шығады. Қақпадан тыс жерде Bear мен Crispin музыка ойнап, ән айтады, ал Bear Crispin-ді босатады. Криспин алғаш рет Астаның ұлы емес, өзін өзі сезінетінін айтады.

Қабылдау

Kirkus Reviews-тің пікірінше, "Кейіпкерлер [көрнеліске қарағанда] біршама нашар дамыған; революциялық және көбінесе тілі ұзын Аю – қызықты тұлға болғанымен, Криспиннің өзі әлсізден белсенді бунтарға, содан соң батылдығы мен нанымы бар жігітке дейін секіріп-секіріп, кейіпкердің табиғи дамуына емес, сюжеттік қажеттіліктерге байланысты өседі. Кемшіліктеріне қарамастан, бұл туынды әдемі оқиға болып табылады және үлкен саяси дүрбелеңдер заманына арналған зерттеулерге бастау нүктесі ретінде қызмет ете алады." Анита Л. Буркам "The Horn Book Magazine" журналында: "Ави оқиғаны жылдам дамытып, оқиғаға толы, XIV ғасырлық ортаға толыққанды енгізіп, Криспинге реалистік ортағасырлық көзқарас сыйлайды, тіпті оны Аюдың революциялық пікірлерімен де күйретеді деп жазды."