Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың Сяньбэй басқарған династиясы (Чжоу /dʒ//oʊ/), тарихта Солтүстік Чжоу деп белгілі, 557 жылдан 581 жылға дейін сақталған Қытайдың Сяньбэй басқарған мемлекеті. Қытайдың Солтүстік және Оңтүстік династиялар дәуіріндегі солтүстік династиялардың бірі болып, Батыс Вэй династиясынан кейін келіп, Суй династиясымен жойылды.
Xianbei led dynasty of China
Zhou (/dʒ//oʊ/), known in historiography as the Northern Zhou , was a Xianbei led dynasty of China that lasted from 557 to 581. One of the Northern dynasties of China's Northern and Southern dynasties period, it succeeded the Western Wei dynasty and was eventually overthrown by the Sui dynasty.
Тарих
Солтүстік Чжоудың билік негізін 535 жылы Солтүстік Вэйдің Батыс Вэй мен Шығыс Вэйге бөлінуі нәтижесінде Батыс Вэйдің басты генералы болған Ювен Тай қалады. 556 жылы Ювен Тай қайтыс болғаннан кейін, Ювен Тайдың жүрегі туысы Ювен Ху, Батыс Вэй императоры Гонды Ювен Тайдың ұлы Ювен Цзюеге (Император Сяоминге) тақтың құқығын беруге мәжбүр етті, осылайша Солтүстік Чжоу құрылды. Император Сяомин, император Мин және император Ву – Ювен Тайдың ұлдары болған алғашқы үш императордың билік ету кезеңдері Ювен Худың ықпалында болды, дей тұрғанмен, 572 жылы Император Ву Ювен Худы тұтқындап өлтіріп, билікті өз қолына алды. Император Ву қабілетті билеуші болғандықтан, 577 жылы Солтүстік Чжоу қарсыласы Солтүстік Циді жойды және Солтүстік Цидің аумағын басып алды. Алайда, 578 жылы Император Вудың қазасы мемлекет үшін қасірет болды, себебі оның ұлы Император Сюань – ерсі, зорлық-зомбылыққа бейім билеуші еді, оның ерекше мінез-құлқы мемлекеттің күшін әлсіретті. 580 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол формалды түрде зейнетке шыққаннан (Тайшан Хуан) кейін, Сюаньның қайнағасы Ян Цзянь билікті қолға алды, ал 581 жылы Сюаньның ұлы Император Цзиньнан тақты тартып алып, Суй әулетін құрды. Жас Император Цзин және императорлық Ювен руы Ян Цзяньмен құрылыстан кейін қырғынға ұшырады. Бұл аймақ Гуанней 關內 деп белгілі болды. Солтүстік Чжоу Чжоу әулетінен үлгі алды. Солтүстік Чжоу әскеріне ханьді қытайлар да кірді.
The Northern Zhou's basis of power was established by Yuwen Tai, who was paramount general of Western Wei, following the split of Northern Wei into Western Wei and Eastern Wei in 535. After Yuwen Tai's death in 556, Yuwen Tai's nephew Yuwen Hu forced Emperor Gong of Western Wei to yield the throne to Yuwen Tai's son Yuwen Jue (Emperor Xiaomin), establishing Northern Zhou. The reigns of the first three emperors (Yuwen Tai's sons) Emperor Xiaomin, Emperor Ming, and Emperor Wu were dominated by Yuwen Hu, until Emperor Wu ambushed and killed Yuwen Hu in 572 and assumed power personally. With Emperor Wu as a capable ruler, Northern Zhou destroyed rival Northern Qi in 577, taking over Northern Qi's territory. However, Emperor Wu's death in 578 doomed the state, as his son Emperor Xuan was an arbitrary and violent ruler whose unorthodox behavior greatly weakened the state. After his death in 580, when he was already nominally retired (Taishang Huang), Xuan's father in law Yang Jian took power, and in 581 seized the throne from Emperor Xuan's son Emperor Jing, establishing Sui. The young Emperor Jing and the imperial Yuwen clan, were subsequently slaughtered by Yang Jian. The area was known as Guannei 關內. The Northern Zhou drew upon the Zhou dynasty for inspiration. The Northern Zhou military included Han Chinese.
Буддизм
Солтүстік Чжоу дәуірінде буддизм мен буддистік өнер гүлденді. Бұл династия Дуньхуан үңгірлеріндегі суреттердің бір бөлігін жасауға да үлес қосты: атап айтқанда, 428-ші үңгірде Будданың өмірбаяны туралы Гандара және Кизил үлгілерімен салынған повестьтік суреттер.
Buddhism and Buddhist art flourished under the Northern Zhou. The dynasty also contributed some of the paintings in the Dunhuang caves: specifically, narrative paintings of the biography of the Buddha in Cave 428, following the prototypes of Gandhara and Kizil.
Әмірші Ашина
Ашина (阿史那皇后, 551–582) – Солтүстік Чжоу әулетінің түркі император қызы, Солтүстік Чжоу императоры Вудың әйелі. Ол Гөктүрік қағаны Муқан қағанның қызы болған. Оның қабірі 1993 жылы Сианьян қаласының Чэнма ауылында табылған. Оның қалдықтарына 2023 жылы жүргізілген генетикалық талдау түркілердің ежелгі Солтүстік-Шығыс Азиялық тегінен (97,7%) және аз ғана Батыс Еуразиялық компоненттерінен (2,7%) тұратынын көрсетіп, түркілердің Шығыс Азиядан шыққандығын растады.
Empress Ashina (阿史那皇后, 551–582) was a Turkic empress of the Northern Zhou dynasty, spouse of Emperor Wu of Northern Zhou. She was the daughter of Göktürk ruler Muqan Qaghan. Her tomb was discovered in 1993 in Chenma village, Xianyang. A genetic analysis on her remains was conducted in 2023, finding nearly exclusively Ancient Northeast Asian ancestry (97,7%) next to minor West Eurasian components (2,7%), confirming an East Asian origin for the Türks.
Императорлар
Өлгеннен кейін аты Жеке аты Билік еткен кезеңінің аты Эра атыСяомин Ювэнь Цзюэ 557– Мин, Сяомин Ювэнь Ю 557–560 Учэн (武成) 559–560 Ювэнь Ён 561–578 Баодин (保定) 560–565 Тяньхэ (天和) 566–572 Цзяньдэ (建德) 572–578 Сюаньчжэн (宣政) 578 Сюань Ювэнь Юнь 578–579 Дачэн (大成) 579 Цзин Ювэнь Чан 579–581 580 жылы император Сюань қайтыс болғаннан кейін, генерал Ючи Цзинь, регент Ян Цзянь тақты басып алуға тырысып жатыр деп сеніп, Янға қарсы көтеріліс жасады және император Ученнің інісі Ювэнь Чжаоның (宇文招) ұлын Чжао ханзадасы деп жариялады, оның аты тарихқа ұсынылмаған, император етіп жариялады. Бірақ Ючи көп ұзамай жеңіліске ұшырады және ол жариялаған император туралы ештеңе белгілі болған жоқ, сондықтан Ювэнь Чжаоның осы ұлы әдетте Солтүстік Чжоу императоры деп есептелмейді. Дасян (大象) 579–581 Дадинг (大定) 581
Posthumous name Personal name Period of Reigns Era nameXiaominYuwen Jue 557–Ming, XiaomingYuwen Yu557–560Wucheng (武成) 559–560WuYuwen Yong 561–578Baoding (保定) 560–565Tianhe (天和) 566–572Jiande (建德) 572–578Xuanzheng (宣政) 578XuanYuwen Yun 578–579Dacheng (大成) 579JingYuwen Chan 579–581In 580, after Emperor Xuan's death, the general Yuchi Jiong, believing that the regent Yang Jian was about to seize the throne, rose against Yang and declared a son of Emperor Wu's brother Yuwen Zhao (宇文招) the Prince of Zhao, whose name is lost to history, emperor, but as Yuchi was soon defeated, and nothing further was known about the emperor that he declared, that son of Yuwen Zhao is usually not considered an emperor of Northern Zhou. Daxiang (大象) 579–581Dading (大定) 581