Тагельид – ортағасырлық неміс лирикасы, прованс әндерінен (альба) пайда болған. Жауапты күзетшінің ескертуімен махаббат айырылысын бейнелейді. 13-16 ғ-ларда кең таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тагелид («күнгі ән») – ортағасырлық неміс тіліндегі лириканың ерекше түрі, провансальдық трубадур дәстүрінен (онда ол альба деп аталатын) неміс миннезингерлері қабылдап, бейімдеген. Көбінесе үш шумақтан тұрады және таңертеңгілікте екі ғашықтың бір-бірінен ажырасуын бейнелейді. Тагелидтің ең танымал нұсқасы – Вэхтерлид, яки күзетші әні, онда сенімді күзетші ер адамға кететінін ескертеді. Бұл форманы неміс тіліне Вольфрам фон Эшенбах енгізді. Бұл форма 13-16 ғасырларда неміс тілді аймақтарда кең таралды. Вэхсел формасын (ат пен ханымның кезектесіп өлеңдетуі, бірақ бір-біріне тікелей жолданбайтындықтан, қазіргі түсінік бойынша диалог емес) Дитмар фон Аист пен Генрих фон Морюнген енгізді. Тагелидтің формасы мен поэзиясы уақыт өте келе және әр ақынның жеке ерекшеліктеріне байланысты өзгеріп отырады. Тіпті тагелидтерде рефрендер де үнемі қолданылмайды. Дегенмен, әннің тақырыбы оны өте танымал етті, ал форманың конвенциялары басқа лирикалық және драмалық поэзияда да пайда болды. Тагелидтің маңызды мотивтері – таңның бейнесі, кететінге ескерту, ажырасу кезіндегі зар және әйелдің ер адамға соңғы рұқсаты (urloup). Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» пьесасының 2-ші актісінің 2-ші көрінісінде де таңертеңгі әннің ықпалы байқалады, өйткені екі ғашық таңның жарығы мен кететін уақыттың жеткені туралы тартысқа түседі. Бұл жанрдың көрнекті өкілдері – Генрих фон Морюнген, Вольфрам фон Эшенбах, Вальтер фон дер Фогельвейде және кейінірек Освальд фон Волькенштейн. Тагелид дәстүріне сүйенген қазіргі заманғы ақындардың қатарында Райнер Мария Рилке, Эзра Паунд және Петер Рюмкорф бар. Вольфрам фон Эшенбахтың ең танымал тагелидтерінің бірі таңның бейнесі, кететінге ескерту және әйелдің соңғы рұқсаты мотивтеріне адал. Өлең таңның жарығымен және күзетшінің сыбызғысымен басталады, ол ер адамның кететінін ескертеді. Бұл өлеңді Вольфрамның басқа өлеңдерінен ерекшелендіретін нәрсе – таңның жәндіктей бейнеленуі, оның «тырнақтары бұлттарды тесіп өткен» және ғашықтарды айырғандай көрінуі. Бұл зорлық-зомбылық бейнелері басқа тагелидтерде кездеспейтін үмітсіздік сезімін күшейтеді. Ер адам кететініне қайғырады және күзетшінің әніне ашуланады, ол «адамды мазасыздыққа толы етеді». Әйел де сыбызғының дыбысына өкінеді, күзетшіге: «Қалай қаласаң, соны әнде, менің қолымнан оны қанша рет ұрладың, бірақ ешқашан жүрегімнен емес» дейді. Содан кейін ол сүйіктісінен соңғы құшақтан кейін кететінін қабылдағанға дейін күтуін сұрайды.
The Tagelied (, "day song") is a particular form of mediaeval German language lyric, taken and adapted from the Provençal troubadour tradition (in which it was known as the alba) by the German Minnesinger. Often in three verses, it depicts the separation of two lovers at the break of day. An especially popular version of the Tagelied was the Wächterlied, or watchman's song, in which a trusted watchman warns the knight to depart. This form was introduced into German use by Wolfram von Eschenbach. The form was popular in German speaking regions from the 13th to the 16th centuries. The form of the Wechsel (alternating verses by the knight and the lady, but not addressed directly to each other, so not quite a dialogue as now understood) was introduced by Dietmar von Aist and Heinrich von Morungen. The tagelied's form and prosody varies over time and with individual poet. The tagelied does not even consistently use refrains. However, the subject matter of the song made it a very popular one, and the form's conventions showed up in other lyric poetry and dramatic poetry. Important motifs of the Tagelied are the depiction of daybreak, the warning to depart, the lament at parting and the lady's final permission to the knight to go (the urloup). Shakespeare's Romeo and Juliet, act 2, scene 2, shows the influence of the dawn song as well, as the two lovers argue over the dawn and the need for departure. Particular exponents of the genre were among others Heinrich von Morungen, Wolfram von Eschenbach, Walther von der Vogelweide and later Oswald von Wolkenstein. Modern poets who have drawn on the tradition of the Tagelied include Rainer Maria Rilke, Ezra Pound and Peter Rühmkorf. One of Wolfram von Eschenbach’s more famous Tagelieder stays true to the motifs of depictions of daybreak, warning to depart and lament at parting and the woman’s final permission. The poem begins with a depiction of daybreak and the watchman’s whistle that warns the lovers that the man must depart. What separates this poem from the rest of Wolframs poems is his poetic depiction of daybreak as a monster whose “talons have struck through the clouds” and are tearing the lovers apart. This violent imagery adds a sense of desperation not seen in other Tagelieder. The man mourns the fact that he must leave and is angry at the watchman's song that “swells the man with discontent.” The woman also laments the sound of the whistle, telling the watchman ““sing what you like, how often you have stolen him from my arms though never from my heart.” She then asks her lover to stay until she finally, after one last embrace, accepts his departure.