Фотосезімталдық: Жануарларда күн сәулесіне реакция және түрлері
Photosensitivity in animals
Фотосезімталдық – күнге тікелей түскенде терінің қалыптан тыс реакциясы. Күн күйігінен өзгеше, фотосезімталдық заттардың тері астында жиналуынан туындайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фотосезімталдық – тікелей күн сәулесіне ұшырағанда теріде болатын қалыптан тыс реакция. Бұл күн күйігі емес. Мұндай реакциялар фотосенсибилизацияға, яғни фотосезімтал қосылыстардың тері астында жиналуына байланысты туындайды. Кейбір жағдайларда фотодинамикалық заттар жұтылған өсімдіктерден немесе дәрі-дәрмектерден, метаболизмге түскеннен кейін немесе түспегеннен кейін пайда болады. Басқа жағдайларда фотодинамикалық заттар пигмент метаболизміндегі, әсіресе гемосинтездегі туа біткен қателерге байланысты организмнің өзінде өндірілуі мүмкін. Фотосезімталдық реакциялары көбінесе шөппен немесе барлық түрлі тамақпен қоректенетін жануарларда кездеседі, бірақ мұндай реакциялар етқоректілерде де белгілі.
Photosensitivity is an abnormal skin reaction to direct sunlight exposure. It is unrelated to a sunburn. These reactions are due to photosensitization, the accumulation of photosensitive compounds beneath the skin. In some cases, the photodynamic substances come from ingested plants or drugs, after being metabolized or not. In other cases, the photodynamic substances may be produced in the body itself due to inborn errors in pigment metabolism, especially those involving the heme synthesis. Photosensitivity reactions are usually seen in herbivorous or omnivorous animals, though such reactions are known among carnivores.
Фотосезімталдықтың әсері
Фотосезімталдық реакциялар терінің пигменттену және ойық жаралармен бірге қабынуымен сипатталады. Кейбір жағдайларда (I тип) пигменттер зәрмен шығарылуы немесе сүйектер мен тістер сияқты қатты тіндерде жиналуы мүмкін, бұл түс өзгерісіне алып келеді. Денеден фотодинамикалық қосылыстар толық жойылғанға дейін немесе тиісті ем шаралары қолданылғанға дейін зардап шеккен жануарларды тікелей күн сәулесінен қорғау қажет.
Photosensitivity reactions are characterized by severe inflammation of the skin with depigmentation and ulceration. In some cases (Type I), pigments are excreted through urine or deposited in hard tissues such as bones and teeth, causing discolouration. Affected animals should be protected from direct sunlight until the photodynamic compounds have been completely eliminated from the body or the appropriate treatments have been given.
Фотосезімталдық реакцияларының биологиялық механизмі
Фотодинамикалық қосылыстар күн сәулесімен қозады, олардың энергия деңгейін көтереді. Олар артық энергияны дереу босатып, ферменттер немесе бос радикалдар сияқты жақын маңындағы қабылдағыш молекулаларға жібереді. Осылайша, бұл молекулалар белсендіріліп, тері реакциясын қоздырады.
Photodynamic compounds are activated by sunlight, which excites them to a higher energy state. They immediately release the excess energy and transfer it to the surrounding acceptor molecules, such as enzymes or free radicals. These molecules are thus activated and cause the skin reaction.
Фотосезімталдық реакцияларының жіктелуі
Фотосезімталдық реакциялар пайда болу себептері бойынша төрт типке бөлінеді: I, II, III және IV типтер.
Photosensitivity reactions are classified by origin into four types: Type I, Type II, Type III and Type IV.
I типтегі фотосезімталдық
I типтегі фотосезімталдық, фотодинамикалық қосылыстардың белсендірілуі үшін метаболизмнен өтуі қажет болмағанда пайда болады, сондықтан олар ішке сіңгеннен кейін тікелей тері астында жиналуы мүмкін. I типтегі фотосезімталдықты тудыратын өсімдіктерге бисеррула (Biserrula pelecinus), гречка және ақжол жеміс (Hypericum perforatum) жатады. Фенотиазин немесе оның туындылары сияқты кейбір дәрілер де фотосезімталдық реакцияларын тудыруы мүмкін, көбінесе қойларда. Фенотиазин организмде фотодинамикалық қосылыс – фенотиазин сульфоксидіне айналады.
Type I Photosensitivity occurs when the photodynamic compounds need not undergo metabolism to be activated and so may accumulate under the skin directly following ingestion. Examples of plants producing Type I Photosensitivity include biserrula (Biserrula pelecinus), Buckwheat and St John's wort (Hypericum perforatum). Certain drugs such as phenothiazine or its derivatives may also lead to photosensitivity reactions, commonly in sheep. Phenothiazine is converted by the body into the photodynamic compound phenothiazine sulfoxide.
II типтегі фотосезімталдық
II типтегі фотосезімталдық – кейбір биологиялық пигменттер метаболизміндегі туа біткен қателердің салдарынан туындайды. Маңызды метаболизмік ферменттердің жетіспеуінен аралық метаболизм өнімдері жинақталады. Олар немесе несеппен және дене сұйықтықтары арқылы шығарылады, немесе сүйек және тіс сияқты дене тіндерінде жиналып қалады. Жануарларда кездесетін кең таралған жағдай – уропорфириннің жинақталуынан туындаған туа біткен порфирия. Ол тістер мен сүйектерде қызғылт түс беруге немесе зәрмен бірге шығарылып, ультракүлгін сәулелерде қызғылт флуоресценцияны көрсетеді.
Type II Photosensitivity is caused by inborn errors in the metabolism of certain biological pigments. In the absence of some key metabolic enzymes, the products of intermediary metabolism accumulate. They are either eliminated through the urine and body fluids or are deposited in some body tissue, such as bone and teeth. A common condition seen in animals is congenital porphyria due to the accumulation of Uroporphyrin, which is deposited in the teeth and bones, giving them a pink discolouration, or excreted through the urine, exhibiting a pinkish fluorescence under ultraviolet light.
III типтегі фотосезімталдық
III типті (бауыр фотосезімталдығы) жануарларда ең көп кездесетін фотосезімталдық реакциясының түрі. Осы типте фотодинамикалық зат – филлоэритрин, ол ағзада пайда болатын хлорофиллдің туындысы. Кәдімгі жағдайда филлоэритрин өт жүйесі арқылы ішекке бөлінеді және нәжіспен шығарылады. III типті фотосезімталдықта өт тасымалдау механизміне зақым келгендіктен филлоэритриннің шығарылуы тоқтатылады, соның салдарынан фотодинамикалық зат қан айналымына өтіп, тері астында жиналады. Бұл жағдай бауыр паразитінің болуымен күшейеді.
Type III (aka hepatic photosensitivity) is the most common type of photosensitivity reaction seen in animals. In this type, the photodynamic substance is phylloerythrin, a derivative of chlorophyll produced in the body. Normally, phylloerythrin is secreted into the intestine by the biliary system and excreted through the feces. In Type III Photosensitivity, damage to the biliary transport mechanism prevents the excretion of phylloerythrin, allowing the photodynamic substance to enter the circulatory system and accumulate under the skin. This condition is exacerbated by the presence of hepatic parasites.
IV типтегі фотосезімталдық
IV типтегі фотосезімталдық кейбір өсімдіктерді, мысалы, люцернаны жегеннен кейін пайда болады. Себебі белгісіз немесе идиопатиялық.
Type IV Photosensitivity occurs following the ingestion of certain plants, such as alfalfa. The reason is obscure or idiopathic.
Емдеу
Зардап шеккен жануарларды көлеңкеге көшіру керек. Дүрбілеуді жеңу үшін кортикостероидты терапия мен сұйықтық құю қолданылуы мүмкін. Антигистаминдық препараттар да тиімді.
Affected animals should be transferred to shade. To overcome shock, corticosteroid therapy and fluid infusions may be tried. Antihistamines are also useful.