Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Богемия герцогы 1107–1109 жылдары.
Duke of Bohemia from 1107 to 1109
Арыстан Сватоплюк (; 1109 жылдың 21 қыркүйегінде қайтыс болды) – 1107 жылдан 1109 жылы қаза тапқанға дейін Богемия герцогы болды. Оның билеу мерзімі XII ғасырда Богемия тағы үшін болған қатыгез күреске толып өтті.
Svatopluk the Lion (; died 21 September 1109) was Duke of Bohemia from 1107 until his assassination in 1109. His rule was overshadowed by the fierce conflict around the Bohemian throne in the 12th century.
Отбасы
Премислид әулетінің мүшесі, ол Оломуц князі Отто I және Венгрия королі Бела I-нің қызы Евфемияның ұлы болды. Оның әкесі Богемия герцогы Бретислав I-нің ұлы еді. 1055 жылы Бретислав қайтыс болғаннан кейін, Богемия герцогтығының құқығы алдымен оның үлкен ұлы, Сватоплюктің туысы Спитхнев II-ге, ал 1061 жылы Спитхнев ерте қайтыс болғаннан кейін, агнатикалық ақсақалдық қағидасына сәйкес Бретиславтың екінші ұлы Вратислав II-ге өтті. 1086 жылы Киелі Рим императоры Генрих IV-тің бұйрығымен Богемия патшасы атағын алған Вратислав, Сватоплюктің әкесі Оттоны (Бретислав I-нің төртінші ұлы) Моравиядағы Оломоуц қаласында князь дәрежесіне көтерді. Бірақ, келесі жылы әкесі қайтыс болғанда, жас Сватоплюк Бретиславтың үшінші ұлы, оның туысы Конрад I-нің мұрагерлік талаптарына мойынсұнуға мәжбүр болды, ол Моравия жерлерінде билікті иеленді.
A member of the Přemyslid dynasty, he was the son of Prince Otto I of Olomouc and Euphemia, daughter of King Béla I of Hungary. His father was the son of Duke Bretislaus I of Bohemia. When Bretislaus died in 1055, the Bohemian ducal dignity first passed to his eldest son, Svatopluk's uncle Spytihněv II, and upon Spytihněv's early death in 1061, it passed to Bretislaus's second son Vratislaus II, according to the patrilineal principle of agnatic seniority. Vratislaus, who had received the title of a Bohemian king by order of Holy Roman Emperor Henry IV in 1086, elevated Svatopluk's father Otto (the fourth son of Bretislaus I) to the rank of a prince at Olomouc in Moravia. However, when his father died the next year, young Savatopluk had to yield the inheritance claims raised by Bretislaus's third son, his uncle Conrad I, who took over the rule in the Moravian lands.
Билік
1091 жылы Сватоплюк Оломоуц князі атағын алды, бірақ Богемия тағына отыру үшін тағы да күтуге тура келді. 1092 жылы герцог Конрадтың өлімінен кейін, сегіз айлық биліктен соң, Богемия тағы марқұм король Вратиславтың ұлы Бретислав II-ге бұйырды. Бірақ Премислидтердің моравиялық тармағымен араздық күшейді, әсіресе герцог Бретислав II өзінің жартылай інісі Боривой II-ді Моравия жерлерінің билеушісі етіп тағайындағанда және император Генрих IV-ке Боривойдың Богемия герцогы ретіндегі мұрагерлігін мойындауды сұрағанда, бұл оның інісі Конрад I-нің ұлдарымен азамат соғысына әкеп соқты. 1099 жылы императорлық жарлық жазылып, ол жеңіске жетті. 1100 жылы Бретислав II қайтыс болғаннан кейін Боривой билікті иеленді. Император Генрих IV өзінің араласуы Богемияда тәртіпсіздікке алып келгенін мойындауға мәжбүр болды. Ол өзінің ұлы, Германия королі Генрих V биліктен қуылған кезде, Сватоплюк мүмкіндікті пайдаланып, герцог Боривойға қарсы жорыққа шықты және Боривойдың кіші інісі Владиславтың қолдауымен екі жылдық шайқас пен интригадан кейін оны тақтан түсірді. Генрих V қарсылық көрмеген Сватоплюкті шақырып алды және оның вассалы Боривойды қайта орнату үшін тұтқынға алды. Бірақ көп ұзамай ол Сватоплюкпен келісіп, адалдыққа серт берді және неміс патшасының Венгрия королі Коломанға қарсы жорығына әскери көмек көрсетуге уәде берді. Сватоплюк босатылып, Богемияға оралды. Ол патшаны жаңа ұлының, Вацлав Генрихтің (Ватслав Жиндрич) крест әкесі етіп тағайындады. 1108 жылы Генрих V король Коломанның інісі, Нитра герцогы Альмостың атынан Венгрияға араласты. Өзінің уәдесін орындаған герцог Сватоплюк бастапқыда оның жорығына қосылды, бірақ Боривойдың Польша королі Болеслав III Кривоустыйдың қолдауымен Богемияға шабуыл жасауына байланысты Богемияға қайта оралуға мәжбүр болды, ал Болеслав Коломанның одақтасы болды. Неміс патшасы Пресбургтің қоршауын тастауға мәжбүр болды, ал Венгрия королі Коломан Моравия жерлерін қиратуға еркін болды. Генрих ашуға ішін тыйып, Польшаның араласуынан туған венгрлік сәтсіздігі үшін кек алуды қалады. Болеславтың қуылған інісі Збигнев атынан ол Польшаға шабуыл жасады, қайтадан Сватоплюктің қолдауымен, ол Богемия әскерін Судеттер арқылы Силезияға алып барып, Глогов шайқасында неміс күштеріне қосылды. Сол жерде Сватоплюк 1109 жылдың 21 қыркүйегінде Генрихтің шатырында, Иоанн есімді богемиялық Вршовиц ақсүйек отбасының мүшесімен өлтірілді, ол Боривойға қолдау көрсеткендігі үшін оның басшысы Мутинаның басын кесіп тастаған еді. Боривой Сватоплюктің орнын баса алмады, керісінше, герцогтық құқық оның кіші інісі Владиславқа өтті.
Svatopluk himself received the title Prince of Olomouc in 1091, but again had to wait to ascend the Bohemian throne. At the death of Duke Conrad in 1092 after eight months of rule, the Bohemian throne was awarded to Bretislaus II, the son of the late King Vratislaus, according to the rules of agnatic seniority. Nevertheless, the enmity with the Moravian branch of the Přemyslids increased, more so when Duke Bretislaus II appointed his half brother Bořivoj II ruler of the Moravian lands and made an application to Emperor Henry IV to acknowledge Bořivoj's succession as Bohemian duke, thus precipitating a civil war with the sons of his uncle Conrad I. In 1099, he prevailed when the Emperor had an Imperial charter written out, and after the death of Bretislaus II in 1100, Bořivoj took power. Emperor Henry IV had to face the fact that his intervention had led to a state of anarchy in Bohemia. When he himself was deposed by his son King Henry V of Germany, Svatopluk took his chance, marched against Duke Bořivoj, and with the support of Bořivoj's younger brother Vladislaus was able to oust him after two years of fighting and intriguing. Henry V summoned Svatopluk, who dared not resist, and retained him captive in order to restore his liensman Bořivoj. Soon, however, he became reconciled to Svatopluk, who pledged allegiance and promised military support in the German king's campaign against King Coloman of Hungary. Savatopluk was released and could return to Bohemia. He made the king godfather of his new son, who was baptised Wenceslaus Henry (Václav Jindřich). In 1108, Henry V intervened in Hungary on behalf of King Coloman's younger brother Duke Álmos of Nitra. Keeping his promise, Duke Svatopluk at first joined his expedition, but had to return to Bohemia, where Bořivoj had made an attack with the support of the Polish king Bolesław III Wrymouth, an ally of Coloman. The German king had to abandon the siege of Pressburg and King Coloman of Hungary was free to devastate the Moravian lands. Henry was furious and desired to avenge the Polish intervention that caused his Hungarian fiasco. On behalf of Bolesław's expelled brother Zbigniew, he invaded Poland, again with the support of Svatopluk, who led a Bohemian army across the Sudetes into Silesia to join the German forces at the Battle of Głogów. Here Svatopluk was killed on 21 September 1109 in Henry's tent by a member of the Bohemian Vršovice noble family named John, whose chief Mutina he had decapitated for the support he had given to Bořivoj. Bořivoj was not able to succeed Svatopluk; instead the ducal dignity passed to his younger brother Vladislaus.