Кіріспе
357 жылғы шайқас Хнодомардың санын анықтау үшін тағы бір мүмкіндік – Рим үкіметі Галлиядағы аламан қауіпіне қарсы тұру үшін қажет деп есептеген күштердің мөлшері: 40 000 (Юлианның 15 000 және Барбатионың 25 000). Егер римдік әскери жоспарлаушылар жеңіске жету үшін 2:1 артықшылықты қамтамасыз етуді көздеген болса, онда Эльзастағы аламан күші шамамен 20 000 болған деген тұжырымға келуге болады. Осы деректерге сүйенсек, соңғы бағалау мен Аммиан көрсеткен 25 000 арасындағы орташа мән сенімді көрінеді. Сондай-ақ, 19 ғасырдың неміс тарихшысы Ханс Дельбрюк Страсбург шайқасында аламандықтардың саны жағынан кем болғанын, олардың қатарында 6 000 – 10 000 ғана адам болғанын айтқан. Бірақ бұл пікірді қолдаушы деректер жоқ. Шайқас алаңында 6 000 аламанның денесі саналды, бұл көрсеткіш римдіктердің шайқастан кейін жаудың қаза тапқандарын санау әдетіне байланысты дұрыс болуы мүмкін. Сонымен қатар, Рейн өзенінен қашуға тырысқан көптеген адам суға батып кеткен (шамамен 2 000, егер Либанийдің 8 000 аламан қаза тапты деген мәліметі дұрыс болса). Демек, егер Дельбрюк бағалауы дұрыс болса, онда аламандықтардың барлығы дерлік қаза тапқан, бұл ықтимал емес көрінеді: Хнодомардан басқа барлық аламандық патшалар мен олардың жасақтары қашып кеткен. Аммианның баяндамасынан Хнодомардың ерекше көп салық жинағаны белгілі болады. Сондықтан Страсбургте қазіргі сегіз аламан патшасы және аламан емес одақтастарының барлығы болды. Хнодомардың римдіктерге қарсы нашар күшпен шайқасқа түсуі мүмкін емес. Ол өзінің қабілетті қарсыласына қарсы күрес үшін, әрине, сандық артықшылықты қажет еткен. Осы жағдайда римдіктер Аммиан көрсеткен 3:1 есебіне қарағанда шамамен 1,5:1 есебімен басым болды. Хнодомардың әскері Юлианның әскеріне қарағанда нашар сапалы болды. Оның ең жақсы жауынгерлері – регальдердің (германдар «сақина берушілер» деп атаған патшалық топ) кәсіби жасақтары, олар соғыс жасақтарына ұйымдастырылған. Олар өздерінің мәртебесіне сай қару-жарақ пен қылыштармен жақсы жабдықталған. Алайда, оның әскерінің көп бөлігі уақытша шақырылғандардан тұрды, олар жеңіл қаруланған және көбінесе тәжірибесіз болды, қазіргі германдық әскерлер сияқты жеңіл жабдық пен жылдамдыққа сүйенді. Аламандық жақта құрамалық маневрлер жасалғаны туралы мәліметтер аз. Регальдердің кәсіби жасақтары мұндай мүмкіндікке ие болуы мүмкін, өйткені германдық әскерлер римдік соғыс тәсілімен жақсы таныс болған. Аммианның баяндамасында ең мықты жауынгерлер шайқастың қайнар нүктесінде бірігіп, римдік қатарды бұзып өткені айтылады. Сонымен қатар, олардың кейбіреуі бұрын римдік әскерде қызмет еткен болуы мүмкін. Бірақ Хнодомардың әскерінің көп бөлігі уақытша шақырылғандардан тұрды, олардың жабдықтары мен тәжірибесі шектеулі болды. Аммианның айтуынша, олар сандық артықшылықтарымен үзіліс жасауға тырысу үшін шоғырланған шабуылға сүйенуге мәжбүр болды және шайқастың соңғы кезеңінде римдіктерге қарсы тұра алмады, бұл жақын аралықтағы ұзаққа созылған күресте болды. Хнодомардың ат әскерінің саны белгісіз, бірақ жалпы санының аз бөлігін құраған болуы мүмкін, өйткені аламандықтардың орманды жері үлкен ат әскері операцияларына қолайлы емес еді. Аламандық аттыларының көпшілігі ақсүйектер мен олардың жасақтарынан тұрды, өйткені тек олар ғана жауынгерлік ат ұстауға мүмкіндік алды. Хнодомардың ат әскерінің саны 1750 аттан аспауы мүмкін, өйткені ат әскерінің саны ертедегі римдік азаматтық легионындағы 7% ат әскерінің санына ұқсас болған, өйткені соңғысы да тек ең бай топтардан алынған. Аммиан аламандық жақтағы садақшылар туралы ештеңе айтпайды. Немістерде атты садақшылар болмаған, өйткені бұл қару шығыста дамыған және олардың ұзын садақтары ат үстінде қолдануға жарамсыз. Жаяу әскерге келетін болсақ, Рейн германдарының садақ ату қабілеті дәстүрлі түрде жоқ деп есептелген, өйткені 6 ғасырдың жазушысы Агатхиас франктардың садақтарды қалай қолдануды білмейтінін айтқан. Бірақ бұл археологиялық деректерге және Аммианның өз жазбаларының басқа бөлімдеріне қайшы келеді. Ю ұзын садақтары Солтүстік Еуропада ғасырлар бойы қолданылған; олардың Германияда 4 ғасырда кең таралғанына сенімді.
the 357 battle
Another possible indicator of Chnodomar's numbers is size of forces considered necessary by the Roman government to deal with the Alamanni threat in Gaul: 40,000 (Julian's 15,000 plus Barbatio's 25,000). Assuming that the Roman military planners would have sought a 2 to 1 superiority to guarantee success, that would imply an Alamannic strength in Alsace of about 20,000. On the basis of these indicators, the midpoint between the recent estimate and Ammianus' figure, 25,000, would seem plausible. Mention should also be made of 19th century German historian Hans Delbrück's claim that it was the Alamanni who were heavily outnumbered at Strasbourg, having only 6,000 – 10,000 men. But this view finds no support in the available evidence:
6,000 Alamanni were counted dead in the field, a figure likely to be accurate, given the Roman custom of counting enemy dead after a battle. In addition, a substantial number drowned trying to escape across the Rhine (about 2,000, if Libanius' figure of 8,000 Alamanni dead is accurate). Thus, if Delbrück's estimate is correct, virtually every Alamannus was killed, which appears unlikely: all the Alamanni kings (and by extension their retinues) save Chnodomar succeeded in escaping. Ammianus' narrative makes clear that Chnodomar ordered an unusually strong levy. Hence the presence at Strasbourg of all eight contemporary Alamanni kings and of the non Alamanni allies. Chnodomar was highly unlikely to have risked a pitched battle against the Romans with an inferior force. Indeed, against a commander he knew to be capable, he would most likely have required a substantial numerical advantage. In this case, the Romans were outnumbered by around 1.5 to 1 rather than the 3 to 1 that Ammianus implies. Chnodomar's men were of much less even quality than Julian's. His best warriors were the professional retinues of the regales (royal class, called ring givers by the Germans), organized in warbands. They were well equipped with armour and swords, as behove their masters' status. The majority of his men, however, were temporary levies, lightly equipped and often inexperienced, like most contemporary Germanic forces relying on light equipment and speed. On the Alamanni side, there is little evidence of formation manoeuvres. The professional retainers of the regales may have had some capacity for this, especially as Germanic armies were by now very familiar with the Roman way of war. Ammianus' account mentions a globus (mass) of the best warriors coming together in the thick of the battle and breaking through the Roman line. In addition, several would likely have served in the Roman army in the past. But the majority of Chnodomar's men consisted of temporary levies, whose equipment and experience would have been limited. According to Ammianus, they had to rely on a concentrated frontal charge to try to break through by weight of numbers, and proved no match for the Romans in the final phase of the battle, a prolonged struggle of attrition at close quarters. The size of Chnodomar's cavalry is unknown, but was probably a small proportion of the total, as the Alamanni's heavily forested land was not suited to large scale cavalry operations. Most of the Alamanni horsemen were noblemen and their retainers, as only they could afford to keep a warhorse. Chnodomar's cavalry is unlikely to have exceeded 1,750 horse in total, assuming that the cavalry element was similar to the 7% cavalry element in the early Roman citizen legion, as the latter was also recruited exclusively from the wealthiest classes. Ammianus is silent about archers on the Alamanni side. The Germans almost certainly did not have mounted archers, as this was an arm that evolved in the East and in any case, their longbows are unsuitable for use on horseback. As for the infantry, the archery capability of the Rhine Germans has traditionally been seen as negligible, due to the 6th century writer Agathias's comment that the Franks did not know how to use bows. But this is contradicted by the archaeological record and by Ammianus himself in other parts of his account. Yew longbows had been used in Northern Europe for centuries; it is believed that they became widespread in Germania libera in the 4th century.
Жабдық
Римдік әскери жабдықтары мемлекеттік фабрикаларда ("зауыттарда") жаппай өндірілді, онда озық ұстау технологиясы мен білікті шеберлер біріктірілді. Римдік қару-жарақ көбінесе сталинан жасалған, мысалы, Норк холибсы, ол қаталданбаған темірден жоғары сапалы болды. Germania libera-да ұстау технологиясы, мүмкіндіктері және кадрлар шектеулі болды, бірақ Рим княздығы дәуірінен бері жабдықтарды өндіру мен стандартизация айтарлықтай жақсарғанының куәліктері бар. Германия либерада да сталь жасау белгілі болды (спата және рапиера сияқты иілгіш болаттан жасалған қылыштар қолданылды). Бірақ аламандарда металлдан жасалған қарулар, дулығалар және қылыштар римдіктерге қарағанда әлдеқайда аз мөлшерде өндірілді. Балталар мен пышақтар сияқты қарапайым қарулар көбінесе қаталданбаған темірден жасалған. Жалпы алғанда, 4-ғасырдағы римдік сарбаздың жабдығы оның жауынан жоғары болды, бірақ бұрынғы ғасырлардағыдай айқын болмады. Жеке қорғану үшін римдік әскердің көпшілігі металлдан жасалған дене қаруын (әдетте, тізбекті дулыға) және дулығаны, сондай-ақ қалқанды киді. Ал аламандардың арасында металл қару мен дулыға, әдетте, әлеуметтік элитаның мүшелеріне ғана тиесілі болды. Аламан сарбаздарының көпшілігі тек қалқанға ие болды және металл қару-жарақтары болған жоқ. Қол қарулары ретінде римдік сарбаздардың көпшілігі соққыға арналған найзаны (хаста) және қылышты (спата) алып жүрді. Аламандықтар арасында найзалар кең таралған қару болды, ал қылыштар, әдетте, сирек кездесетін. Асылдар (оптиматтар) және сыйлық берушілердің кәсіби жауынгерлерінде олар болды. Төменгі шендегілердің жағдайы белгісіз. Аммианның шайқас туралы баяндамасы аламандардың көпшілігі қылыш ұстағанын көрсетеді. Ондай қарулары жоқтар сеакс (ұзын қырлы германдық пышақтар, кейбір түрлері - қысқа қылыштар), сондай-ақ найза және/немесе шайқас балғасымен қаруланды. Ұзындығы аз қашықтықтағы лақтыратын қарулар үшін римдік жаяу әскері ұзын найзаны немесе екі-үш қысқа найзаны (ланцея) және жарты ондаған плумбатаны (салмақты жебелерді) алып жүруі мүмкін, олардың тиімді қашықтығы шамамен 30 метрді құрады. Аммиан аламандардың шайқаста лақтырған түрлі зымырандары туралы айтады: спикула (ұзын пилум типіндегі найза, ангон деп те аталады), веррута миссилия (қысқа лақтыратын найзалар) және феррата арундинес (вероятно, жебелер және францискалар: лақтыратын балғалар). Жалпы, екі тараптың лақтыратын қарулар бойынша мүмкіндіктері айтарлықтай ерекшеленбеді. Аммиан римдік жаяу әскерінің қатарына түскен зымырандардың көптігіне байланысты олардың қалқандарын көп уақыт бойы бастарының үстінде ұстауға мәжбүр болғанын көрсетеді. Римдіктердің стандартты садағы - иісті композиттік садақ, салыстырмалы түрде ықшам, бірақ қуатты қару. Садақшылар әдетте римдік жауынгерлердің артқы қатарын құрады, олар өз жаяу әскерлерінің басынан өте жауға атып, олардан қорғалды.
Жауынгерлік алаңға аттану
Савернаны қалпына келтіру үшін Джулиан көп уақыт жұмсағандықтан, науқан кезеңі осы уақытқа дейін жақсы дамыған еді. Бірақ әлі де жаз еді, ауа райы ыстық болғандықтан, егістіктерде бидай пісіп тұрды. Сондықтан, бұл тамыз айы болса керек. Ұрыс күнінің кестесін қайта құру Аммианның екіұстаздығынан (бұл қолжазба көшірме қателіктерінен туындауы мүмкін) күмәнді. Юлианның әскері таңертең жолға шықты және шамамен түскі уақытта Страсбургтен тыс жердегі варварлық бекіністерге (валлум) жетті, 21 римдік мильдік сапардан кейін. (Юлианның сөйлеген сөзіндегі қарама-қайшылық әскердің әлі де мақсатына жетпегенін және оған жету үшін түнгі сапар қажет екенін көрсетеді. Бірақ бұл барлық басқа қолжетімді деректермен үйлеспейді және сондықтан оны ескермеу керек). Бастау нүктесі Саверн болған шығар, өйткені бұл Юлиан әскерінің соңғы рет көрсетілген орны және ол Римдік жолымен Страсбургтен біршама қашықтықта орналасқан. Сапар аяқталғанда, Джулиан жиналған әскерге сөз сөйледі. Оның сөздері Юлианның қамалдан жасалған шабуыл лагері бар екенін немесе оны солай етуге ниеттенгенін білдіруі мүмкін. Қалай болғанда да, Джулиан, күйеулерінің күн ыстығында 6 сағаттық сапардан шаршап қалғанын ойлап, соғысты келесі күнге кейінге қалдыруға шақырды. Бірақ оның офицерлері мен сарбаздары бұған келіспеді және олар жауға дереу шабуыл жасауға талап етті. Бірге әрекет етуді қалайтынын білдірген Джулиан олардың қалауын қабылдады. Алайда Аммиан шайқас пен оны қуып жеу күн батқаннан кейін аяқталғанын айтқандықтан, әскер бірнеше сағат демалып, сергіп (егер лагерь салынса, осы жұмыстың өзіне бірнеше сағат жұмсалмаса) жүріп өткеннен кейін түскі уақытта шабуылға түсетіндігі күмәнді. Сондықтан шайқас кешкісін басталған болуы мүмкін. Хнодомар өзінің қарауылдарынан Рим әскерінің жақындап келе жатқанын естіп, өз әскерін Страсбургтің қираған қабырғалары алдындағы базасынан жақын маңдағы шайқас алабына жылжытты. Соғыс алаңы Рейн өзенінен бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан, көлбеу төбе еді, бір бөлігі піскен бидай егілген далалармен жабылған. Либаний бір жағында батпақтың үстінде салынған "жоғары су ағысы" (бәлкім, су құбыры немесе канал) болған деп мәлімдейді. Бірақ бұл Аммианның шайқас биік жерде өткені туралы мәлімдемесімен қайшы келеді (судың тауға ағып кетуі мүмкін емес), және бұл Юлианның басқа шайқастарынан алынған бұрмаланған мәлімет болуы мүмкін. Бір жетекші теория бойынша шайқас Оберхаусберген ауылының жанында, Страсбургтен 3 км солтүстік-батыста болған. Соғыс алаңының батыс шеті Мец-Страсбург римдік жолымен анықталды, оның арғы жағында бұзылған, орманды жер орналасқан, ол атты әскерге өтпес болатын. Неміс сол жақ қанатын Хнодомар мен оның атты әскері ұстады. Римдіктердің ауыр атты әскерінің қауіпті екенін жақсы білетін Хнодомар бір айла-шарқ ойлап тапты. Ол атты әскеріне арасында жеңіл қаруланған жаяу әскерін араластырды. Бұларды тұрып қалған дәндердің арасына жасыру оңай еді. Оның ойынша, жаяу әскерлер жауынгерлерді жерге жығып, қорғанышсыз аттарын пышақтап, құлату керек. Зәулім атты әскерлер қару-жарақтарының салмағынан жерде оңай жеңіледі. Неміс оң жақ қанаты Страсбургке аттас жолды жауып тастады, ал жолдан арғы жақтағы орманда Хнодомардың бұйрығымен қамауға алынған жауынгерлердің көп күші болды. Қалған бөлімдері, бәлкім, бес ірі патша мен он кіші патшаның басқаруындағы паги бөлімдеріне бөлінген. Бірақ бастапқыда садақшылар кейде негізгі қатардың алдына орналастырылатын, сонда олар жебенің көмегімен жау қатарын бұза алатын. Бұл әсіресе римдіктердің садақшы күштері Хнодомардың күшінен әлдеқайда күшті болса, оларға ұзақ қашықтықтағы зымыранмен алмасуда артықшылық беретін еді. Бірақ Аммиан бұл оқиғаның осы кезде орын алғанын айтпаған. Оң жақ қанатта бүкіл атты әскер орналасты. Көбінесе жеңіл атты әскер алдымен орналастырылып, ауыр атты әскер шабуыл жасамас бұрын қарсыласты мазалайтын. Юлиан 200 сақшыны ертіп, римдік қатардың арасындағы бос орынға тұрып, соғыс қимылын жақын маңдағы, бірақ қорғалған жерден көруі мүмкін еді. Осылайша Хнодомар шайқастың стратегиялық бақылауын жоғалтты, өйткені іс-қимылдың ортасында тұтқындалғандықтан, ол басқа секторларда не болып жатқанын білуге мүмкіндігі болмады. Юлиан, екінші жағынан, барлық уақытта (сақшыларымен бірге) тәуелсіз ұстанымын сақтады және осылайша бүкіл даладағы оқиғаларға, мысалы, атты әскерінің жеңіліске ұшырауына жылдам жауап бере алды. Юлианның қай жерде тұрғаны нақты белгісіз, бірақ ол екі римдік қатардың арасындағы бос орында болған болуы мүмкін. Римдіктердің негізгі шабуылына дейін жеңіл атты әскерлердің мазалау шабуылдары жасауы мүмкін еді. Атты садақшылар римдіктер "парфян шабуылы" деп білетін тактиканы орындады: жаудың қатынасқа кіретін қашықтығына дейін жетіп, жебе атып, кейін жедел кері шегінді, жебелердің қашықтығын пайдаланып, қуып жеуден қашты. Бұл бірнеше рет қайталанып, айтарлықтай шығынға дейін жеткізіп, жауды ерте және ұйымсыз шабуылға түсіруге мүмкіндік берді. Алайда, осы жағдайда, неміс атты әскері шабуылдай алмады, өйткені араласқан жаяу әскері олармен бірге жылдамдап жүре алмады. Көбінесе олар римдік атты әскерін күтіп тұрды немесе баяу жылжыды. Римдік ауыр атты әскері енді неміс атты әскеріне шабуыл жасады. Келесі жауынгерлікте Хнодомардың айласы тиімді болды. Араласқан жаяу әскерлер қиындықтар тудырып, катефракттардың аттарын құлатып, содан кейін аттан түскен сарбаздарды өлтірді. Бұл тактикадан қорқып, және олардың трибундарының бірі жарақаттанғаннан кейін, катефракттар үрейленіп, шайқас алаңынан қашты. Олардың асығыс қашуларында олар оң жақтағы римдік жаяу әскеріне соқтығысты, бірақ олар Cornuti және Brachiati атты шебер ауксилия палаталық полктерінің шеберлігіне байланысты қатарын сақтап қалды. Катефракттар римдік жаяу әскерінің артында паналады, онда Джулианның жеке араласуы оларды қайта жинауға көмектесті. Зосимус катефракттардың біреуінің шайқасқа оралудан бас тартқанын және шайқастан кейін Джулиан оларды жазалап әйелдер киімін кигізгенін мәлімдейді. Аммиан қалған атты әскердің өнері туралы айтпаған, бірақ олар катефракттармен бірге шегінуге міндетті болды, олар римдік оң жақ қанатын қорғау үшін артынан еріп кетті ме, әлде оң жақта тоқтады ма, белгісіз. Алайда, неміс атты әскерінің римдік оң жақты айналып өтуге сәттіліктері жоқ еді. Дегенмен, Хнодомар Джулианның ең жақсы картасын жеңіп алды. Атты әскерінің сәттілігіне ынталандырылған неміс жаяу әскері үлкен дауыс шығарып, римдік қатарға шабуыл жасады, ол өзара байланысқан қалқандардан тұрған тосқауыл ретінде құрылған. Орталықта неміс жаяу әскері римдік қалқан қабырғасына қайта-қайта шабуыл жасады, салмағы мен күшімен бұзуға үміттенеді. Бірақ римдік алдыңғы қатардың тығыз қатары, бірге жиналған қалқандар "тестудодай" оларды ұзақ уақыт бойын ұстап тұрды, немістерге ауыр шығын келтірді, олар тікенді сүңгілеріне ашкөздікпен шабуыл жасады. Содан кейін неміс басшыларының тобы және олардың ең жақсы сарбаздары тығыз масса (глобус) құрды және неміс алдыңғы қатарынан өткізіліп, римдіктерге шабуыл жасады. Бұл римдіктер де қолданған "шошқа басы" (caput porcinum) деп аталатын формация болды, сыртында зәулім сарбаздармен қоршалған үшбұрыш. Олар қиын күш-жігермен римдік алдыңғы қатардың ортасында тесік жасауға сәттілікке жетті. Бұл римдіктер үшін қауіпті жағдайға әкелді. Бірақ екіге бөлінгеніне қарамастан, римдік алдыңғы қатар күйремеді: ...
Салдары
Сол шайқастан кейін Юлиан әскерімен Август (қоса император) деп жарияланды, бірақ ол бұл атақтан қатаң бас тартты, себебі заң бойынша оны тек билеуші Август, Констанций ғана сыйлай алатын еді. Констанцийдің әлеуетті қарсыластарға қатысты қатыгездігін ескере отырып, Юлианның сақтығы түсінікті, бірақ бұл оған Констанцийдің құрметіне ие болмады. Шайқастан кейін бірден күшті "этникалық тазалау" науқаны басталды, Альзаста ұрланған жерлерге қоныстанған аламандық отбасылардың барлығы ұсталды және империя аумағынан қуылды. Бұл шайқас Юлианның Рейн шебін қалпына келтірудегі шешуші қадам болды. Осыған дейін Юлиан көбінесе Галлия ішіндегі науқандарға мәжбүр болды, ал варварлық топтар бастаманы өз қолына алып, оның әскерімен мысық қуалау ойнап, империяның маңызды аймағына зор экономикалық зиян келтірді. Енді Юлиан соғысты жаулардың жеріне жеткізе алды, жыл сайын Рейннің арғы жағына шабуылдап, оларды қиратып, руларды салық төлеуге мәжбүр етті. Сонымен қатар, ол Римнің қираған бекіністерін жөндеуде үлкен табысқа қол жеткізді. Латвакиялық терминологиямен айтқанда, ол үш жыл бойы қорғанысты тереңдетуге мәжбүр болғаннан кейін "алдыңғы қорғаныс" стратегиясына оралды. 357 жылы Юлиан Рейннен өтіп, аламандықтардың жеріне шабуыл жасады. Жерді кеңінен қырып, ол 2-ші ғасырдың басында Траян салған Агри Декуматтар (Қара Орманы) маңындағы бекіністі қайта жарақтап кірісті. Ол аламандықтарға 10 айлық бітім шартты ұсынды. 358 жылы Юлиан франк тайпаларына назар аударды, төменгі Рейннің арғы жағына өтіп, Салий және Чамави тайпаларын бағынуға және салық төлеушілерге айналуға мәжбүр етті. Содан кейін ол төменгі Мез өзенінде үш маңызды бекіністі қалпына келтірді. Соңында ол қайтадан аламандықтарға бет бұрып, Рейннің арғы жағына Майнц қаласынан өтіп, жаңа билеуші патшалар Хортарий мен Сурмарийді бағындырды. 359 жылы Юлиан Рейннің орта ағысында жеті бекініс пен қала қабырғаларын қалпына келтірді, соның ішінде Бонна (Бонн) және Бингий (Бинген) қалаларын, жаңа бағынған аламандықтарды қажетті жабдықтармен және жұмыс күшімен қамтамасыз етуге міндеттеді. Содан кейін ол Рейннің арғы жағына өтіп, бағынған тайпалардың жерінен өтіп, Страсбург шайқасында күрескен басқа патшалардың, соның ішінде Вестральптың жерлерін қиратты. Барлығы жеңіл тонау жылдары ұрлап, құлдыққа сатқан мыңдаған римдік азаматтарды босатуға және қайтаруға мәжбүр болды. 360 жылы Галлиядағы жағдай тұрақтанғандықтан, Юлиан Британияға, Каледония (Шотландия) пикталары мен Гиберния (Ирландия) скоттарының құрлық және теңізден жасаған шабуылдарынан зардап шеккен жерге magister armorum Lupicinus басқаратын 3000 сарбаздық күш жіберді. Юлиан бұйрыққа бағынбады, бірақ өзінің адалдығын көрсету үшін және көтеріліске жақын әскерлерін жұмыспен қамту үшін Рейннің арғы жағына өтіп, франк конфедерациясының Атуари тайпасына шабуыл жасады. 361 жылы Юлиан Констанцийге қарсы тұруға бел буды, екі император да мәселені шешу үшін бір-біріне қарсы аттанды. Бірақ Азия Кіші жүзінде аға императордың күрт қайтысы империяны тағы бір азамат соғысынан сақтап қалды. Жалғыз император (361–3) ретінде Юлиан, оған дейін көптеген римдік басшылар сияқты (мысалы, Красс, Траян, Септимий Север), "Ұлы Александр синдромына" ұшырады: македониялық генералға еліктеп, парсы империясын жаулап алуға тырысты. Ол 65000 сарбаздық зор армиямен Месопотамияға шабуыл жасады. Бірақ жорық сәтсіз аяқталды: Юлиан қаза тапты, ал оның әскері зор шығынмен кері шегінуге мәжбүр болды. Олардың көпшілігі шығыс комитасынан және императордың жеке күзетінен болса да, Ильрикия және Галлия комитастары да бос орындарды толтыру үшін әскерден айырылды. Нәтижесінде 366 жылы Галлияны тағы да аламандықтар басып алды, ал Юлианның тың күшпен жасаған қалпына келтіру жұмысы бекер кетті. Бұл Юлианның ізбасары Валентиан I-ді Юлианның Галлиядағы науқанын қайталауға бірнеше жыл жұмсауға мәжбүр етті.