Кіріспе
Роберт Сэмюэл Джонсон (21 ақпан 1920 - 27 желтоқсан 1998) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-әуе күштерінің (АҚӘӘК) истребитель ұшқышы. Ол соғыс барысында Republic P-47 Thunderbolt ұшағымен 27 жеңіске жеткен. Джонсон Еуропа театрсында Эдди Риккенбеккердің Бірінші дүниежүзілік соғыстағы 26 жеңісін басып өткен АҚӘӘК-тің алғашқы истребитель ұшқышы болды. Ол 27 ұшақты жоқ қылып жауынгерлік міндетін аяқтады. Кейіннен 8-ші әуе армиясының комиссиясы оған 28-ші жеңісті таңдады, бірақ "күмәнді" жағдай "жойылған" деп қайта қарастырылып, содан кейін соғыстан кейінгі тексеруде 8-ші әуе армиясы оның 56-шы истребитель тобының ұшқышы Ральф А. Джонсонмен бірге жасаған қос жеңіске байланысты есептік қателік жасағаны анықталды. Осыған байланысты оның жеңісінің саны 27-ге дейін төмендетілді. Бұл оқиға 1943 жылдың 26 қарашасында болған, сол күні Роберт Джонсон ұшып тұрғанда миссияны тоқтатуға мәжбүр болды. (Олардың әскери тіркеу нөмірлері де шамалы айырмашылықты құрады: O 662216 және O 662217.)
Robert Samuel Johnson (February 21, 1920 – December 27, 1998) was a fighter pilot with the United States Army Air Forces (USAAF) during World War II. He is credited with scoring 27 victories during the conflict flying a Republic P 47 Thunderbolt. Johnson was the first USAAF fighter pilot in the European theater to surpass Eddie Rickenbacker's World War I score of 26 victories. He finished his combat tour with 27 kills. He was later credited by the Eighth Air Force claims board with a 28th victory when a "probable" was reassessed as a "destroyed", then reduced back to 27 when a post war review discovered that the Eighth Air Force had inadvertently switched credits for a kill he made with a double kill made by a fellow 56th Fighter Group pilot, Ralph A. Johnson, on November 26, 1943, a day when Robert Johnson aborted the mission after takeoff. (Their army serial numbers were also nearly identical, O 662216 and O 662217.)
Балалық шағы және ұшуға қызығушылық
Джонсон 1920 жылғы 21 ақпанда Оклахома штатының Лоутон қаласында автомобиль механігінің ұлы болып дүниеге келді. Соғыс естеліктерінде, «Thunderbolt!» атты кітабында, ол әскери авиацияға алғашқы қызығушылығын 1928 жылдың жазында тудырғанын, әкесінің оны АҚШ Әскери Әуе Корпусының «Үш мушкетер» атты жаңалыс жасаушылар тобының өнерін тамашалауға алып кеткенін айтады. Төрт жыл өткен соң Джонсон алғаш рет ұшты, ол 15 минуттық түнгі саяхатты Ford Tri моторлы ұшақта Лоутон қаласының үстінен жасады. Джонсон Лоутон қалалық мектептерінде оқыды, мүшесі болды және спортта өте жақсы нәтижелер көрсетті. Кейінде, истребитель ұшқышы ретінде қолданған дағдылары мен шабуылшылдығын .22 калибрлі мылтықпен ұсақ жануарларды аулауға және атуға деген қызығушылығына, қорқынышпен күресуді үйрену үшін бокспен айналысуына, сондай-ақ жоғары мектепте және колледжде футбол ойнауына (қорғаушы ретінде) байланыстырды. 11 жасында Джонсон Лоутон қаласындағы жиһаз жасау шеберханасында жұмыс істей бастады, мектептен кейін күн сайын 8 сағаттан астам жұмыс істеп, аптасына төрт доллар табады. 12 жасында ол табысын ұшу сабақтарына жұмсай бастады және 5 сағат 45 минуттық оқудан кейін жеке ұшуды орындады. Ол студенттік лицензиясын алды және төрт жылдық оқу барысында 35 сағат ұшты, бірақ кейін қыздарға қызығушылық танытуына байланысты ұшу сабақтарын тоқтатты. Камерон колледжінде оқып жүргенде Джонсон Азаматтық ұшқыштарды даярлау бағдарламасы аясында ұшуды қайта бастады және екінші курстың соңына қарай барлығы 100 сағат ұшты. Джонсон түрлі қызығушылықтарын қанағаттандыру үшін толық жұмыс уақытын тастады, бірақ Лоутон қалалық өрт сөндіру бөлімінде өрт сөндіруші болып жұмыс істегені сияқты бірқатар жартылай штатты жұмыстарды жалғастырды.
Авиациялық курсант
1941 жылдың жазында Джонсон АҚШ армиясының авиация курсанты болып тіркелді және 1941 жылдың 11 қарашасында Оклахома-Ситиде 42F класының мүшесі ретінде қызметке қабылданды. Ұшуға дейінгі дайындық 12 қарашадан бастап Техастағы Келли-Филдте өтті және Жапонияның Перл-Харборға шабуылы АҚШ-ты Екінші дүниежүзілік соғысқа итерген кезде осы дайындық әлі де жалғасып жатты. 1941 жылдың 18 желтоқсанында Джонсон Миссури штатының Сикестон қаласындағы Миссури аэронавтика институтына, азаматтық мердігер мектебіне, алғашқы ұшу дайындығына бағытталды. Оның алғашқы бес сағаты PT 19A ұшағында өтті, онда ол спиральден шығу, тоқтау және негізгі бұрылыс маневрлері бойынша нұсқау алды. Содан кейін ол 60 сағатқа жуық уақыт бойы ПТ 18 Kaydet ұшағында аэробатикалық маневрлерді жаттықтыра бастады. Барлық жаттығу, 175-тен астам қонуды қамтитын, қыстың қатал суығында ашық кабиналы ұшақтарда жүргізілді. 1942 жылдың 28 қаңтарында, бастауыш дайындықтың ортасында, мектеп командирі оны оқытушыны ауыстыруға мәжбүр етті. Жаңа оқытушысы Джонсон үшін ұшқыш-наставник болды, ол туралы Джонсон: "Мен (Фил П.) Зампини сияқты адамдарға (олардың) жас бүркіттіні құсқа айналдыруға дайындықтары үшін мәңгілік қарызды болармын" деп жазды. Джонсонның сыныптастарының арасында 56-шы истребительдер тобында онымен бірге шайқас ұшқыштары болатын бірнеше ұшқыштар, сондай-ақ Фрэнк К. Эверест-младший болды. 1942 жылдың ақпан айында USAAF авиация курсанттарының үйленбеген болуын талап ететін ереже күшін жойды. Джонсон 21 ақпанда Миссури штатының Бентон қаласында Барбара Морганға (оныңмен орта мектепте танысқан) үйленді, алғашқы ұшу дайындығын аяқтағаннан кейін. 1942 жылдың 27 ақпанында Джонсон Техастағы Рэндольф полигонында негізгі ұшу дайындығын бастады. Ұшу дайындығының басқа кезеңдеріндей, 9 апталық оқу курсына жердегі оқу, әскери дайындық және қарқынды ұшу практикасы кірді, бұл жолы Солтүстік Американың BT 9 ұшағында. 1942 жылдың наурыз-сәуір айларында ол 70 сағат бойы аспаптық, формациялық және түнгі ұшумен айналысты. Негізгі дайындықты аяқтағаннан кейін, оқытушыларының ұсынысы бойынша Джонсон жоғары дайындық курсы үшін көп моторлы мектепке сұраныс білдірді. Джонсон 1942 жылдың 3 мамырында жақын орналасқан Келли полигонында жоғары дайындығын бастады. Бомбалаушы ұшақтарына көшуге дайындық кезінде, көп моторлы жаттықтырушылар әлі қолжетімді болмағандықтан, оның 93,5 сағаттық жоғары ұшу дайындығы Солтүстік Американың T 6 Texan ұшағының түрлерінде өтті: BC 1 негізгі жауынгерлік жаттықтырушысы және AT 6 жоғары жаттықтырушысы. Джонсон 28 маусымда ұшу дайындығын аяқтады және 9 шілдеде 1942 жылы екінші лейтенант шеніне ие болды. Ол Дуглас А 20 Havoc ұшағында дайындықтан өтуді сұрағанымен, оның орнына 56-шы истребительдер тобына бару туралы бұйрық алды.
56-шы ұрыс тобы
Джонсон 1942 жылғы 19 шілдеде Коннектикут штатындағы Бриджпорт қаласында топтың 61-ші истребитель эскадрильясына келді. Бөлім жаңа ғана алғашқы өндірістік P-47B Thunderbolts ұшақтарын алған еді және жаңа истребительді сынақтан өткізу үшін оқу сабақтарын жүргізіп жатты. 56-шы истребитель авиациялық тобы (FG) кейінгі модификациялардың сәтті истребитель-бомбалаушыға айналуына жауапты болғанымен, оқу барысында 40-тан астам апатқа және 18 адамның қаза болуына әкелді, олардың көпшілігі Джонсон Бриджпорттағы кішкентай әуежайдың нашарлығына байланысты деп есептеді. Алайда, ол P-47 өте мықты конструкцияға ие болмағанда, одан да көп адамның өміріне қауіп төнгенін айтты. P-47 – USAAF ұшақтарының арасындағы алғашқысы болып, қысылу және оның әсерін түсінуге көмектесті. 56-шы FG 1942 жылғы 26 қарашада шетелге жөнелту туралы ескертілді және дайындық жұмыстарын бастап, ұшу операцияларын тоқтатты. 28 желтоқсанда Нью-Джерси штатындағы Кэмп-Килмерге көшіп, 1943 жылғы 6 қаңтарда «Квин Элизабет» лайнерімен Нью-Йорк портынан Шотландияға аттанды. Топ 13 қаңтарда ұшақтарызсыз Ұлыбританиядағы алғашқы базасы – RAF Kings Cliffe-ке келді. Мұнда жаңа P-47C Thunderbolts ұшақтарын алып, сәуір айына дейін олармен оқу-жаттығуларын жүргізді, содан кейін RAF Horsham St Faith жаңа базасынан жауынгерлік операцияларды бастады. Джонсон әлі де бомбалаушы ұшқышы ретінде тіркелгендіктен, P-47 ұшағын жауынгерлік жағдайда ресми түрде ұшуға құқығы болмады. Бұл кемшілікті жою үшін ол 10 наурызда Уэльстегі Лланбедр қаласына екі апталық оқ ату курсына жіберілді, онда алғаш рет Thunderbolts ұшағының қаруларын сынап көрді. Алайда, нашар ауа райы жаттығу рейстерін жүргізуге кедергі келтірді және ол біліктілік алмастан Kings Cliffe-ке оралды. Джонсон топ командирі, полковник Хьюберт Земке және ұшу жетекшісі, капитан Джеральд В. Джонсонның өзінің истребитель ұшқышы ретіндегі қабілетіне сенімін жоғалтып алуынан қорқып жүрді.
Алғашқы тапсырмалар
2-лейтенант Джонсон өзінің алғашқы жауынгерлік миссиясын 1943 жылғы 18 сәуірде орындады, бұл 56-шы аэрондық тобының екінші миссиясы болды. Миссия, Нидерланд жағалауындағы жауынгерлік тікұшақтар, толығымен оқиғасыз аяқталды. Алғашқы ұрыстан оралғаннан кейін Джонсон мен тағы төрт ұшқыш RAF Goxhill-ге оқ ату дағдысын жетілдіруге жіберілді, бірақ жаттығудың соңғы күніне дейін нысананы соғуға қабілетсіз болғандықтан, ол қажетті ең төменгі проценттік көрсеткіштің жетіспеуіне байланысты ресми түрде жауынгер ұшқышы деп танылмады. 56-шы топ 29 сәуірде алғашқы жауынгерлік қақтығысын бастан өткізіп, екі ұшақ пен ұшқыштарды жоғалтты, бірақ Джонсон осы миссияға жоспарланбаған және 3 мамырға дейін миссияларға қатыспады. 14 мамырда ол Антверпенді бомбалауға аттанған Boeing B-17 Flying Fortress ұшақтарын сүйемелдеу миссиясы кезінде алғаш рет Люфтваффе ұшақтарымен кездесті. Ол эскадрильясының құрамын бұзған екі Focke Wulf Fw 190 ұшағын зақымдады, бірақ топтан бөлініп қалды. Өзінің жалғыз қалғанын сезіне, ол қақтығыстан бас тартып, базаға оралды, бірақ оның қателікпен жоғалып кеткені туралы хабар тарады. 19 мамырда, алдау миссиясының бөлігі ретінде, оның тобы неміс шабуылшыларының шабуылына ұшырады, бірақ тәжірибесіз Джонсон олардан қайтадан құтыла алды. 13 маусымда, эскадрилья командирі майор Фрэнсис Габрески басқаратын ұшу кезінде Джонсон өзінің алғашқы неміс ұшағын (10 Staffel, JG 26) атып түсірді. 56-шы топтың алғашқы расталған жеңісі күні бұрын ғана тіркелді, бірақ үлкен жеңіске қол жеткізу мүмкіндігі қанағаттандырмай қалды. Нәтижесінде Джонсон және оның бөлімше жетекшісі жауды бірінші көретін ұшқыш дереу шабуылға өтуі керек екеніне және екіншісінің қолдауына ие болуы керек екеніне келісті, кім басшылық ететініне қарамастан. Джонсон Fw 190 ұшағынан жойды, дәл осылай істеді, бірақ оның бөлімше жетекшісі келісім бойынша оны қорғамағанын анықтады. Джонсон Земке, Габрески және Джерри Джонсонтардан формацияны бұзғаны үшін сөгіс алды, ал екінші ұшқыш оның келісімін жоққа шығарды. Дегенмен, жеңіс расталды, 8-ші әуе армиясының жаңадан келген ұшқыштарының біріншілерінің бірі. Джонсон 8-ші әуе күштерінің командирі генерал-майор Карл Спацтан осы оқиғаға орай шотланд вискиінің бір бөтелкесін алды.
Өлімге жақын қақтығыс
56-шы эскадрильяның ең ауыр сәтсіздіктерінің бірі 1943 жылғы 26 маусымда болды. 48 P-47C ұшағы RAF Manston әскери-әуе базасынан кешке, Париж маңындағы Виллакубле әуежайына шабуыл жасаған B-17 бомбалаушыларын сүйемелдеу үшін ұшып шықты. P-47 ұшақтары Forges-les-Eaux маңындағы белгіленген кездесу орнына жақындағанда, II Gruppe, JG 26 тобының 16 Focke Wulf Fw 190 истребителі жоғарыдан және арттан шабуыл жасады. Бірінші шабуыл «Тандерболт» ұшақтарын шашыратты, ал 61-ші эскадрильяның құрамында артта ұшып келе жатқан Джонсонның ұшағы Fw 190 истребителінен ауыр зақым алды. Истребитель оның фюзеляжына 21 20 мм оқ-дәрілерді атқаннан кейін гидравликалық жүйесі бұзылды. Кабинаның шынысы сынып, аяғына оқ сынықтары тиді, ал бір оқ мұрнынан жарылып өтті. Бір сәтте отқа тұтанған P-47 аспаннан құлап, спиральмен төмен түсті, Джонсон сол рульді басқанда қанаттарын тегістеп, таяқты кері тартып, бақылауды қайта алды. Содан кейін от та өшті. Гидравликалық сұйықтықтан күйіп, жартылай соқырланған Джонсон парашютпен секіруге тырысты, бірақ парашюті ілініп қалды, ал кабина зақымдалғандықтан тек 6 дюймға ғана ашылды. Ол кабинан ажыратуға тырысты, бірақ сәттілік болмады. Бақылаусыз айналыстан шығып, от өздігінен сөнген соң, Джонсон Англияға қарай бет алды, бірақ бір Fw 190 истребителі оны тоқтатты. Неміс истребителі қорғаусыз «Тандерболт» ұшағына оқ жаудыра бастады. Оқтар мен снарядтар фюзеляжды тесіп өтті. Джонсон әр снаряд бронялық плитаға тиген сайын дікілдейтін. Джонсон қарсыластың нысанасын шатастыру үшін руль педальдарын басып, оны асып өтуге мәжбүр етті, осылайша қысқа уақытқа басымдыққа ие болды. Джонсон неміс истребителінің қанатына дейін жетіп, бірнеше оқ атты, бірақ неміс истребителі оның қанатының үстінен өтіп, қайта шабуыл жасады. Тағы бір атыс салғаннан кейін, неміс ұшқышы Джонсонның қанатының жанына қайтадан жақындады. Ол соңғы шабуыл жасамас бұрын тағы да қолмен амандасты. Неміс рульді оңға-соқпаға жылжытып, Джонсонның қанатының ұшынан-ұшына оқ жаудырды. Қарсы тұруға мүмкіндік болмағандықтан, Джонсон бірнеше шабуылға ұшыраған кезде маневр жасады, ал жүздеген 7,92 мм оқтардан ауыр зақым алғанмен, неміс оқ-дәрісі біткенше аман қалды. Неміс соңғы рет Джонсонның қанатының жанына жақындады. Ол Джонсонға сәлемдесу үшін қанатын сілтеп, кері бұрылды. Оның қарсыласы III/JG 2 тобының командирі, майор Эгон Майер болуы мүмкін. Алайда, бұл теория әлі расталмаған. Құрлыққа қонғаннан кейін Джонсон ұшақтағы оқ тесіктерін санауға тырысты, бірақ ұшақты айналып жүрмей-ақ 200-ден асып кеткен соң тоқтап қалды. Сондай-ақ, ол бас сүйегінің артында жарылып, кабинаны жапқан 20 мм снарядты көрді. 56-шы эскадрильяның басқа ұшқышы, лейтенант Джеральд Джонсон, оқиғаны басқаша баяндады. Ол Роберт Джонсонның ұшағын қуып келе жатқан екі Fw 190 истребителін көрді, бірі екіншісін қорғап ұшып келеді. Джеральд Джонсон Роберт Джонсонға шабуыл жасаған Fw 190 истребителін атып түсірді, бірақ екінші ұшақты таба алмады. Роберт Джонсон топқа оқиғаны айтқаннан кейін, Джеральд Джонсон «оның даңқын бұзбау» үшін үндемеді, бірақ өзінің нұсқасын естеліктеріне жазды. Джонсон Манстонға қонуға үлгерген кезде, 56-шы эскадрильяның төрт ұшқышы ұрыс кезінде қаза тапты. Бесінші ұшқыш Сэмюэл Д. Гамильтон ұшағының қону доңғалағының тек біреуін ғана түсіре алды, оған Ла-Манш арқылы парашютпен секіруге тура келді және Ярмуттың солтүстігінде құтқарылды. 56-шы эскадрилья тағы екі P-47 ұшағын жөндеуге келмейтіндей зақымдады, соның бірі Джонсонның ұшағы, ал кем дегенде 5 ұшақ ауыр зақым алды, ал жау 9 Fw 190 истребителін атып түсіргенін мәлімдеді. Джонсон оқ сынықтарынан жарақат алып, бетіне, қолына және аяқтарына жеңіл күйік шақты, сондай-ақ «Пурпур Жүрек» орденімен марапатталды. Ол 1 шілдеде ұшуды қайта бастады.
Соғыстан кейінгі мансап
Соғыстан кейін Джонсон P-47 ұшағын жасаған Republic Aviation компаниясының бас сынақ ұшқышы болды, онда ол 18 жыл бойы инженерлік басшы қызметін атқарды және 1949 жылдан 1951 жылға дейін Әуе күштері қауымдастығының ұлттық президенті болды. Ол АҚШ Әуе күштерінің резервінің мүшесі болып қала берді, 1951 жылдың желтоқсанында Оңтүстік Кореядағы Әуе күштері базаларын аралады және 1962 жылы Әуе күштерінің резервінен подполковник шенімен зейнетке шықты. 1964 жылы Джонсон Оңтүстік Каролина штатының Лейк-Уайли қаласындағы сақтандыру компаниясының бас директоры болды. Оның туған жері Лоутон, Оклахома штатындағы Лоутон Форт Силл аймақтық әуежайының терминалды ғимараты оның құрметіне аталды. Джонсонның соңғы миссиясының картинасы 2000 жылы Оклахома штаты Сенатының Тарихи сақтау қоры, Inc. тапсырысымен салынды және Оклахома штаты Капитолийінің төртінші қабатындағы Оклахома штаты Сенатының конференц-залында ілінген. Джонсон авиация жазушысы Мартин Кейдинмен бірлесіп, 1958 жылы 56-шы жауынгерлік топ туралы "Тандерболт!" атты өмірбаяндық әңгімесін жазды. Джонсон 1998 жылдың 27 желтоқсанында Оклахома штатының Тулса қаласында туған сібілдерін мен немерелерін көріп тұрғанда қайтыс болды. Ол Оңтүстік Каролина штатының Лейк-Уайли қаласындағы Ривер Хиллз қауымдық шіркеуінің зиратына жерленді. Джонсонның қоштасу рәсімі толық әскери салтанатпен өтті. Оған үш F-16 Fighting Falcon истребителінің жоғалған ұшқыш формациясымен ұшуы, Шоу әуе күштері базасының сақшылар тобының 21 зеңбірекпен салют жасауы және "Тэпс" әні ойнатылды.