Брюс кодексі: Ғностық қолжазбалар жинағы

Кіріспе

Брюс кодексі (лат. Codex Brucianus) – копт, араб және эфиоп тілдеріндегі қолжазбаларды қамтитын кодекс. Онда сирек кездесетін гностикалық еңбектер бар; Брюс кодексі – Jeu кітаптарының және тағы бір «Атаусыз мәтін» немесе «Атаусыз аяқ заман» деп аталатын еңбектің жалғыз сақталған көшірмесі болып табылады. 1769 жылы Джеймс Брюс Жоғарғы Египеттен бұл кодексті сатып алған. Қазіргі уақытта ол 1848 жылдан бері Бодлей кітапханасында (Брюс 96) сақталуда.

Тарих

Шотландиялық саяхатшы Джеймс Брюс 1769 жылы Жоғарғы Египетте, Мединет-Хабу маңында болғанда бұл кодексті сатып алған. Ол бір кезде египеттік монахтар тұрған ғимараттың қираған орындарынан табылған деген болжам бар. Кодекс Карл Готфрид Войдеге белгілі болды, ол ішіндегі копт гностикалық мәтіндердің көшірмесін жасады, сондай-ақ Египеттегі Киелі кітаптың көшірмелері және басқа діни қолжазбалар туралы еңбекте кодекс туралы талқылады. 1848 жылы Войде жасаған мәтіннің көшірмесі де, түпнұсқа кодекс те Бодли кітапханасының меншігіне өтті және "Брюс 96" деп жіктелді. Ол нұсқаларды салыстыруға кірісті, бірақ 1848 жылы жұмысын аяқтамай қайтыс болды. Коптолог Эмиль Амелино 1882 жылы мәтінмен жұмыс істей бастады және 1891 жылы француз тіліне аудармасын жариялады. Адольф Эрман мен Адольф фон Харнактың ұсынысымен, неміс коптологы Карл Шмидт кодексті зерттеу үшін Оксфордқа жіберілді. Войде мен Шварцтың еңбегіне сүйене отырып (әрі Амелиноның еңбегін көптеген жағдайларда ескермей), Шмидт жаңа басылым жасады және беттердің ретін ұсынды. Ол бұл еңбекті тағы бір гностикалық еңбек – Пистис Софияда айтылған "Джу кітаптарымен" байланыстырды; алайда, қолжазба өзін "Джу кітаптары" деп атамайды, керісінше, өзін "Сырларға сәйкес келетін Ұлы Логос кітабы" деп таныстырады. Шмидттің "Джу кітаптары" басылымы 1892 жылы жарық көрді, ол түпнұсқа копт тілінде және неміс тіліне аудармасымен бірге келді; ол 1905 жылы Пистис София сияқты басқа кодекстерден алынған гностикалық жазбаларды қамтитын кітабында аудармасын сәл жаңартты. 1918 жылы Ф. Лэмплу "Атауы жоқ Апокалипсис" кітабының француз тіліндегі Амелиноның аудармасына негізделген "Жарықтың гнозисі" атты ағылшын тіліне аудармасын жариялады. Шарлотта А. Байнс 1933 жылы француз немесе неміс тіліне ауыспай, тікелей копт тілінен ағылшын тіліне басқа аударма жасады; ол сонымен қатар Шмидттің кодекс беттерінің ұсынылған ретіне келіспеді және Шмидттің соңғы бес парасын басына орналастырды. Вайолет Макдермот 1978 жылы "Джу кітаптарының" және "Атауы жоқ мәтіннің" ағылшын тіліне жаңа аудармасын жариялады.

The Scottish traveler James Bruce purchased the codex around 1769 while in Upper Egypt, near Medinet Habu. It had supposedly been found in the ruins of a building once inhabited by Egyptian monks. The codex came to the attention of Carl Gottfried Woide, who made a copy of the Coptic Gnostic texts within, as well as discussed the codex in a work on Egyptian copies of the Bible and other religious manuscripts. In 1848, both Woide's transcript of the text as well as the original codex were acquired by the Bodleian Library and classified as "Bruce 96". de took the next look at comparing the versions, but died in 1848 with his work unfinished. Coptologist Émile Amélineau began work on the text in 1882 and published a translation into French in 1891. At the recommendations of Adolf Erman and Adolf von Harnack, the German Coptologist Carl Schmidt was sent to Oxford to examine the codex. Building on Woide and Schwartze's work (and largely ignoring Amélineau's), Schmidt made a new edition, as well as proposed an ordering of the pages. He also associated the work with the "Books of Jeu" mentioned in the Pistis Sophia, another Gnostic work; the manuscript does not self identify itself as the Books of Jeu, but instead titles itself "The Book of the Great Logos Corresponding to Mysteries." Schmidt's critical edition of the Books of Jeu was published in 1892, with both the original Coptic and his translation into German; he slightly updated his translation in a 1905 book that contained related Gnostic writings from other codices, such as the Pistis Sophia. In 1918, F. Lamplugh published The Gnosis of the Light, a translation of The Untitled Apocalypse into English largely based on Amélineau's French translation. Charlotte A. Baynes published a different English translation in 1933 based directly on Coptic, skipping an intervening step through French or German; she also differed from Schmidt's proposed ordering of the pages of the codex, and placed Schmidt's final five leaves at the beginning instead. Violet MacDermot published a new translation of both the Books of Jeu and the Untitled Text into English in 1978.