Кіріспе

Жазбаша автор – 20 ғасырда қалыптасқан әдеби сынның ұғымы. Автор мен баяндаушыдан ерекше, бұл термин әдеби шығарманың жазылу жолына сүйене отырып, оқырман мәтіннен шығаратын "авторлық кейіпке" сілтеме жасайды. Яғни, жазбаша автор – бұл құрылым, жазушының мәтіннен туындаған бейнесі. Жасбаша автордың білдірген ниеттері немесе белгілі жеке қасиеттерімен сәйкес келуі де, келмеуі де мүмкін. Мәтіннің барлық жақтары жазбаша автордың ой-ерегіне байланыстырылуы мүмкін – барлық нәрсені мағыналы деп түсінуге болады, тіпті нақты автор жай ғана "келісім білдіргенімен" немесе мәтіндік элемент "кездейсоқ" болса да. Әңгіменің айқын тақырыбы немесе салдары (мәтінде көрініп тұрғанындай) шынайы автор (FBA) жоққа шығарса да, жазбаша авторға жатқызылуы мүмкін.

Тарих

Гете, Томас Карлайл және Бенедетто Крочедің герменевтика дәстүріне сәйкес, интенционалистер П. Д. Юль және Э. Д. Хирш-младший мәтіннің дұрыс түсіндірілуі нақты автордың ниетін дәл көрсетеді деп талап етеді. Алайда, структурализмнің ықпалымен Роланд Барт «(нағыз) автордың өлімі» деп жариялады, мәтін оқу кезінде өзі үшін сөйлейді деді. Монро Бердсли мен Роджер Фаулер сияқты антиинтенционалистер де түсіндіру тек мәтіннен ғана шығарылуы керек деп ойлады. Олар оқырмандар мәтіннің мағынасын автордың ниетімен шатастырмауы керек екенін есептеді, автор туралы ештеңе білмей-ақ мәтіннің мағынасын түсінуге болатынын атап өтті. 1961 жылы «Фикция риторикасы» атты кітабында Уэйн К. Бут мәтіннің нақты авторы мен виртуалды авторын ажырату үшін «имплицитті автор» терминін енгізді. Сонымен қатар, ол тағы бір ұғымды ұсынды – «мансап авторы»: белгілі бір автордың барлық шығармаларының имплицитті авторларының жиынтығы. Имплицитті автор – шығарманың нақты авторы емес, бірақ автордың өзі оқырманға шығарманы оқығанда кездестіргісі келетін автор. Сол сияқты, «имплицитті оқырман» мәтіннің нақты оқырман емес, ол мәтін жазу кезінде автордың елестеткен оқырман. Жерар Женетт шығарманың «кім көреді?» (көңіл-күй туралы сұрақ) және «кім сөйлейді?» (дауыс туралы сұрақ) деген мәселені ажырату үшін «көзқарас» емес, «фокус» терминін қолданады, бірақ «көреді» дегеннен гөрі «қабылдайды» сөзі көбірек сипаттамалық болар еді деп санайды. 1972 жылы жарық көрген «Нарративтік дискурс» кітабында ол Буттың жіктелуімен келіспей, фокус позициясы бойынша жұмыстарды ұйымдастыру үшін үш термин ұсынды: