Кіріспе

Қалалық ортадағы жерді жаңа құрылысқа қайта бөлу

Қалалық жоспарлауда, толтыру – қалалық ортадағы, әдетте ашық кеңістіктегі жерді жаңа құрылыс үшін қайта бөлу. Толтыру қалалық саясатта да, қала шебінде емес, кез келген дамытылмаған жердегі құрылысқа қатысты қолданылады. Кейде «жерді қайта өңдеу» дегеніміз кең мағынада қолданылады. Толтыру – қолданыстағы инфрақұрылымды тиімді пайдалану және қаланың таралуына қарсы тұрудың бір жолы ретінде қарастырылады. Оған қарсылар қаланың тығыздығының артуын қалалық қызметтерге, соның ішінде көлік қанағаттандырусыздығы мен ластанудың күшеюіне, қалалық жасыл кеңістіктердің азаюына жүктеме салу деп санайды. Көптеген адамдар оны әлеуметтік және тарихи себептермен де қабылдамайды, себебі оның тиімділігі дәлелденбеген және ол джентрификацияға ұқсас. Ол ескірген немесе тиімсіз пайдаланылған ғимараттар мен учаскелерді қайта пайдалануға және қайта орналастыруға бағытталған. Қалалық толтыру жобалары қала орталығына жақын жерді тұрақты дамыту құралы ретінде қарастырылуы мүмкін. Қайта дамыту немесе жерді қайта өңдеу – бұрын дамытылған жерді қайта дамытуды қамтитын кең ұғымдар. Толтыру құрылысы нақтырақ айтқанда, бос немесе аз пайдаланылған жерлерге немесе қолданыстағы ғимараттардың арасына салынған ғимараттарды сипаттайды. Бос жерді пайдалануды қамтымайтын қайта дамыту түрлерін сипаттайтын терминдерді толтыру құрылысымен шатастыруға болмайды. Толтыру құрылысы көбінесе джентрификация деп қате түсініледі, ол қайта дамытудың басқа түрі. Джентрификацияны анықтау қиын, өйткені ол орналасқан жеріне байланысты әртүрлі көрініс алады және ауданның сипаттамасын біртіндеп өзгерту процесін көрсетеді. Джентрификация бірте-бірте болатын өзгеріс болғандықтан, ғалымдар ауданның қарапайым, табиғи өзгерістері мен үлкен әлеуметтік-экономикалық және саяси құрылымдарға негізделген ерекше, табиғи емес өзгерістері арасында нақты шекараны жүргізуге тырысты. «Қаланы қалай өлтіру керек» кітабының авторы Питер Московиц джентрификацияны «ондаған жылдар бойы нәсілшіл тұрғын үй саясатымен» рұқсат етілген және «азаматтардың әл-ауқатынан гөрі бизнес мүмкіндіктерін құруға және кеңейтуге басымдық беретін саяси жүйе арқылы жалғастырылатын процесс» ретінде сипаттап, оны нақтырақ түсіндірді. Джентрификация мен толтыру құрылысының басты айырмашылығы – толтыру құрылысы әрқашан физикалық орын ауыстыруға алып келмейді, ал джентрификация оны қажет етеді, бірақ толтыру құрылысына да қатысты болуы мүмкін. Мәдени орын ауыстыру – «ұзақ жылдар бойы тұрғындарға тиесілілік сезімін сыйлаған және оларға өмірін таныс жолмен өткізуге мүмкіндік берген ауданның ерекшеліктеріндегі өзгерістер» деп сипатталады. 20-ғасырдың ортасы мен соңында ақтардың қаладан кетуіне байланысты, қала орталықтарында аз ұлттылар басымдық құрай бастады. Келесі онжылдықтарда олар осы қауымдастықтарда ерекше мәдени ерекшеліктер мен билікке ие болды. Пауэлл олардың жоғары таптық ақ адамдардың келуінен тиесілілік сезімін жоғалту қаупіне баруға дайын болуы таңқаларлық емес екенін айтады, әсіресе 20-ғасырдың ортасы мен соңында бүкіл елдегі қалалық аймақтарда ақтардың қаладан кетуіне әкелген тарихи шиеленісті ескере отырып. Жерді сатып алу, қолданыстағы құрылыстарды бұзу, қоршаған ортаның ластануын тексеру және тазалау – бұл құрылыс салушылардың шығындары.

Қала маңындағы толтыру

Қала маңындағы бос жатқан жерлерді игеру – қала маңындағы аудандарды салу кезінде пайда болған бос жатқан жерлерді дамыту. Бұл Жаңа қала құрылысы және ақылды өсу принциптерінің бірі болып табылады, бұл тенденциялар автомобильге деген қажеттілікті азайту, жаяу жүруді қолдау және нәтижесінде энергияны үнемдеу үшін тығыздауға шақырады. Жаңа қала құрылысында, мұндай игеруден ерекшелік – қалалық немесе қала маңындағы жерді жергілікті тұтынуға арналған азық-түлік өндіру үшін сақтап қалатын қалалық ауыл шаруашылығы практикасы болып табылады.

Толықтыру корпусы

Толықтыру тұрғын үйі – бұл бұрыннан бекітілген бөліске немесе аудандамаға қосымша тұрғын үйлерді орналастыру. Олар бір учаскеде салынатын қосымша бірліктер, қолданыстағы үйлерді бірнеше бөлікке бөлу, немесе қосымша бөлулер немесе учаске шекараларын өзгерту арқылы жаңа тұрғын үй учаскелерін құру арқылы ұсынылуы мүмкін. Сондай-ақ, бұл бірліктер бос жатқан жерлерге де салынуы мүмкін. Толықтыру тұрғын үй құрылысы үшін жасыл алқаптарды, табиғи аймақтарды немесе ең құнарлы ауыл шаруашылығы жерлерін бөлу қажет болмайды, бірақ көбінесе жасыл кеңістік мөлшері азаяды. Кейбір жағдайларда, толықтыру тұрғын үйіне байланысты, қолданыстағы инфрақұрылымды кеңейту қажет болуы мүмкін, мысалы, электрмен және сумен қамтамасыз етуді арттыру, қосымша кәріз жүйесі, көлік жүйесін күшейту және өрт қаупін арттыру сияқты. Басқа жаңа құрылыстар сияқты, толықтыру ретінде салынған ғимараттар архитектуралық стильде ескі, қолданыстағы ғимараттармен үйлеспеуі мүмкін.