Кіріспе

Пунмуль (풍물;) – корей халық музыкасының дәстүрі, домбыра ойнау, билеу және ән айтуды қамтиды. Көптеген қойылымдар ашық ауада өтеді, ондаған музыканттар үнемі қозғалыста болады. Пунгмульдің тамыры – дюре (ұжымдық еңбек) егіншілік мәдениетіне сіңген. Бұл дәстүр бастапқыда шаруашылық жұмыстарының бір бөлігі ретінде, ауылдық мерекелерде, ауылдық қауымдастықты нығайту шараларында, шамандық обрядтармен, маска драмаларымен және басқа да қойылымдармен бірге орындалған. 1960 және 1970 жылдардағы оқиғалар оның мағынасын кеңейтіп, демократиялық қозғалыс кезінде саяси наразылықтың бір құралы ретінде қолданылды, бірақ қазіргі таңда көбінесе сахналық өнер түрі ретінде танылады. 1980 жылдардағы зерттеулерге сәйкес, осы музыка Чиндо аралында жан-жақты зерттелді. Көптеген зерттеушілер бұл дәстүрді «Nongak» деп атайды, бұл термин «шаруалардың музыкасы» деген мағынаны білдіреді және колониялық кезеңде (1910–1945 жж.) пайда болған. Оңтүстік Кореяның Мәдени мұра басқармасы осы терминді халықтық дәстүрді маңызды материалдық емес мәдени мүлік ретінде тану үшін пайдаланады. Бірақ 1980 жылдары орындаушылар мен ғалымдар арасында осы терминге қарсылық күшейді, себебі колониялық билік оның қолданылуын және мағынасын шектеуге тырысып, оны шаруалармен ғана байланыстыруға ұмтылды. Бұл дәстүр түгел Корей түбегінде көптеген синонимдермен белгілі. Пунгмульдің орталық элементі – барабан. Әр топты ккваенггвари (RR ggwaenggwari) (кішкентай қол гонгі) ойнаушысы басқарады, ал топқа кемінде бір джангу (сағат тәрізді барабан) ойнаушысы, бір бук (цилиндр барабан) ойнаушысы және бір джин (гонг) ойнаушысы кіреді. Кейде барабаншылармен бірге үрлемелі аспаптар (тхэпхёнсо, сондай-ақ хочхок, сенап немесе налари деп те аталады) ойналады. Пунгмуль 2009 жылы Қытай және 2014 жылдың қараша айында Оңтүстік Корея тарапынан ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне «Жосеонджок Нонгак» деген атаумен енгізілді.

Жіктеу

Пунгмуль алғаш рет 1966 жылы «Nongak sipicha» (хангул=농악십이차, «Шаруалар музыкасының он екі бөлімі») атауымен маңызды материалдық емес мәдени мүлік ретінде танылды. 1980 жылдары аймақтық ерекшеліктерді ескере отырып, бұл атау жай ғана «Nongak» болып өзгертілді. Қазіргі таңдағы Мәдени мұра басқармасы дәстүрдің бес аймақтық стилін мойындайды, олардың әрқайсысы маңызды материалдық емес мәдени мүлік тізімінде №11 ретінде тіркелген: Оңтүстік Кёнсан провинциясынан шыққан Цзинью Самчхонпо нонгак (1966 жылы тағайындалған); Кёнги провинциясынан шыққан Пхёнтхэк нонгак (1985); Солтүстік Чолла провинциясынан шыққан Ири нонгак (1985); Канвон провинциясынан шыққан Каннын нонгак (1985); және Солтүстік Чолла провинциясынан шыққан Имсиль Пилбон нонгак (1988). Әр стиль ырғақтарға, киім-кешекке, аспаптарға және орындау философиясына қатысты ерекшеленеді: Жинжу Самчхонпо – еонгнам (хангул=영남), Пхёнтхэк – уттари (хангул=웃다리), Ири – хонам удо (хангул=호남우도), Каннын – еонгдон (хангул=영동), ал Имсиль Пилбон – хонам чжудо (хангул=호남좌도). Пунгмуль туралы көптеген ғылыми еңбектер екі Чолла провинциясын қамтитын Хонам аймағындағы екі ерекше стильге назар аударады. Бұл аймақта Имсиль Пилбон үшін «чжудо» (сол жақ), ал Ири үшін «удо» (оң жақ) атаулары геомантикалық принциптерге сәйкес анықталады. «Орталықтан» (астана Сеул) оңтүстікке қарағанда, «удо» – «оңға», ал «чжудо» – «солға» жатады.

Қуғын-сүргін және тәртіпсіздік

Жосон дәуірінде бұл халықтық дәстүр, көпшілік үшін музыканы білдірудің басты жолы болды. Көптеген ғалымдар мен орындаушылар бүгінде нонгак (농악) терминінің корей халқының арасындағы кең қолданысын және мағынасын шектеу мақсатымен жапон отарлау кезеңінде таныстырылғанын айтады.

Жаңғыру

Пунгмулдың танылуымен және үкімет тарапынан қаржылық қолдау көрсеткеннен кейінгі он жылда оның нақты халықтық қолдауы көтерілуі шектеулі болды. Қалаға көшіп келген корейлердің көпшілігі дәстүрлі әдет-ғұрыптарын ұмытып, оған қызығушылық танытпады. Бұл құбылысқа Батыс үлгісіндегі концерт залдарының ашылуы және Батыс классикалық және эстрадалық музыкасының танымалдылығының артуы да себеп болды. 1977 жылы белгілі сәулетші Ким Су Гын елордада дәстүрлі корей музыкасы мен биіне арналған «Конгансаранг» (хангул=공간사랑) атты өнер залын жобалап, оның іс-шараларын ұйымдастыруға әртістер мен ғалымдарды шақырды. 1978 жылдың ақпанында өткен өнер орталығының алғашқы концертінде Ким Дук Су мен Ким Ён Бэ бастаған төрт адамнан тұратын топ, екеуі де намсаданг труппасының мүшелерінің ұрпақтары, Пхёнтхэк (утдари) пунгмулын төрт негізгі аспаптың көмегімен спонтанды түрде орындады. Дәстүрлі пунгмулдан өзгешелігі, бұл қойылым көрерменге қарап отырып, орындалды және үлкен икемділікпен әртүрлі ырғақтарды көрсетті. Көрермендер бұл қойылымды жақсы қабылдады, сол себепті үш айдан кейін тағы бір қойылым ұйымдастырылды. Бұл екі музыкантты «Конгансаранг» клубымен таныстырған фольклоршы Сим У Сонг бұл топты «төрт нәрсенің ойнауы» деген мағына беретін «Самул Нори» (사물놀이) деп атады. «Самул нори» кейіннен бүкіл жанрды білдіретін атауға айналды, Оңтүстік Корея мен Жапонияда оқу орындары мен ансамбльдер құрылды. Дәстүрлі пунгмулды осы жаңа сахналық және қалалық формадан ажырату үшін «нонгак» термині қолданыла берді.

Құралдар

Жалпы, Пунгмул ойнау үшін 5 негізгі аспап қолданылады: ккваенггвари (RR ggwaenggwari) (кішкентай қолға ұсталатын гонг), джанггу (құмсағат барабаны), бук (доңғалақ барабан), джин (гонг) және саго. Олардың әрқайсысы ойнау үшін өзгеше стильді қажет етеді және өзіне тән ерекше дыбыстары бар. Әр топта аспаптарды ойнайтын алғашқы адам "су" немесе "санг" деп аталады. (Мысалы, "саң соэ" (ккваенггвари ойнаушыны білдіреді), "суэ джанггу" (санг джанггу сияқты), "суэ бук", "суэ букку" (сагомен ойнаушыны білдіреді)).

Киім кию

Барабаншылардан кейін бишілер келеді, олар көбінесе саго (дауыстық кеңістікке елеулі үн қоспайтын кішкентай барабан) ойнайды және олардың хореографиясы көбірек күрделі, тіпті акробатикалық болады, әсіресе егер сагомен билейтін бишілер сангмо ленталы бас киімдерін де қолданса. Кейбір аймақтық пунгмул түрлерінде дәстүрлі ауылдық рөлдердің пародилері ретінде киінген япсаектер (актерлер) көрермендерді қызықтыру үшін аралап жүреді, бұл орындаушылар мен көрермендер арасындағы шекараны жояды. Пунгмулға кейде миньё (халық әндері) мен әндер қосылады, көрермендер олармен бірге ынтамен ән салып, билейді. Көптеген миньё пунгмул, санджо, п’ансори (RR пансори) және басқа дәстүрлі корей музыка жанрларында жиі кездесетін бірнеше жангданның (ритмдік үлгілердің) бірімен барабан ырғағымен үйлеседі. Пунгмул орындаушылары түрлі-түсті костюмдер киеді. Буддалық гоккалдың гүлді түрі ең көп таралған бас киім болып табылады. Кәсіби топта барлық орындаушылар сангмо кие алады, ол ұзын ленталары бар бас киім, оларды ойнаушылар тізелерін бүгіп күшпен күрделі үлгілерде айналдырады.

Халықаралық экспозиция

Пунгмуль бірнеше халықаралық қауымдастықта, әсіресе шетелде тұратын корейлер орындайды. Қытайда тұратын этникалық корейлер орындаған пунгмульмен байланысты би әрекеттері (хангул=조선족 농악 무) "этностық корейлердің шаруа биі" деп ЮНЕСКО-ға мәдени мұра ретінде ұсынылды. Пунгмульді сондай-ақ АҚШ-тағы Окленд, Лос-Анджелес, Чикаго, Нью-Йорк және Балтимор сияқты көптеген корей-американдық қауымдастықтар орындады. Колледждердегі топтар Калифорния университетінде (Беркли, Лос-Анджелес, Дэвис, Сан-Диего, Санта-Барбара, Ирвин), Мичиган университеті, Энн-Арбор, Стони-Брук университеті, Колумбия университеті, Нью-Йорк университеті, Массачусетс технология институты, Гарвард университеті, Йель университеті, Чикаго университеті, Пенсильвания университеті, Корнелл университеті, Калифорния технология институты, Иллинойс университеті (Урбана-Шампейн), Буффало университеті, Бингемтон университеті, Сиракуз университеті, Стэнфорд университеті, Торонто университеті, Браун университеті, Оксфорд университеті және т.б. орындайды.

1970 және 1980 жылдары бірнеше корейлер АҚШ-та ұзақ уақыт бойы пунгмуль ұйымдарын құруға және оның ілімдерін таратуға көмектесті. Ким Бонг Джун – корей халық суреттері мен графикасымен танымал суретші. Бірнеше адам Корея-американдық байланысқа қатысуларын қайта қарауға мәжбүр болды, себебі қайта бірігу және Кванджу көтерілісі туралы ақпарат сияқты мәселелер туындады.

Екінші кезең (1990 - қазіргі уақыт)

1990 және 1991 жылдары АҚШ-қа сапар шеккен корей министрі И Чон Хун көптеген тәжірибелі п'унгмуль орындаушылары үшін маңызды тұлға саналады. И Чон Хун сапары барысында Лос-Анджелес, Нью-Йорк қаласы және Оклендтегі KYCC орталығына барды. Ол Гарвардта "Куткори" тобының құрылысына қатысты. Сонымен қатар, Пунгмуль, Миньё және Қозғалыс әндері бойынша оқулықтар мен оқыту материалдарын ұсынды. (Калифорния университеті / Лос-Анджелес), Каракмаданг (Иллинойс университеті), Хансори (Массачусетс технология институты), Нюри (Нью-Йорк университеті) және Loose Roots (Чикаго университеті) – 1990-жылдардың басында құрылған топтардың бірнешеуі ғана. АҚШ-та п'унгмуль студенттері қауымдастығына әртүрлілік әкелген, арнайы қызығушылық клубтары да пайда болды. Корей асырап алынған балалар мен белсенділер, қарттар, балалар, католик шіркеуінің мүшелері, сондай-ақ отыз және қырық жастағы адамдар сияқты түрлі топтар өздері үшін және өздерімен бірдей мүдделестер үшін топтар құрды.