Вацлав Едржеевич: Польский генерал, дипломат және тарихшы өмірі мен қызметі

Кіріспе

Генерал Вацлав Йендрезевич (29 қаңтар 1893 – 30 қараша 1993) – поляк армиясының офицері, дипломат, саясаткер және тарихшы, соңынан американдық колледж профессоры. Ол Американың Йозеф Пилсудский институтын құрғандардың бірі, президенті және ұзақ жылдар бойы атқарушы директоры болды.

Өмір

Ендржеевич 1795 жылға дейін Польшада болған Ресей империясының Шпицынце қаласында поляк ата-анасынан дүниеге келді. 1913-14 жылдары Краковтағы Ягеллон университетінің студенті болып оқығанда, Жендржеевич Юзеф Пилсудскийдің атыскерлер қауымдастығына (Звязек Стрезелецкий) қосылды. 1915 жылы ол Польша әскери ұйымының (Polska Organizacja Wojskowa, немесе P. O. W.) негізін қалаушылардың және басшыларының бірі болды. 1915 жылдың тамызында ол өзінің "Варшава батальонын" Польша легиондарының бірінші бригадасына қосты, ол Волыньде шайқасты. 1917 жылдың шілдесінде легиондардың "Ант дағдарысы" кезінде (Германия мен Австро-Мажарстанның поляк легионерлері оларға адалдық ант беруін талап етуінен туындаған), Жендржевич немістерге тұтқынға алынды. Польша 1918 жылдың қарашасында тәуелсіздік алғаннан кейін, Жендржеевич Польша армиясының ІІ бөлімінде (Oddział II, немесе барлау) жұмыс істей бастады. 1920 жылдың 24 сәуірінде капитан болған Жендржеевич Украинаның атаманы Семен Петлюрамен әскери келісімге қол қойды, бұл 1920 жылғы Киев жорығына жол ашты. Содан кейін ол генералдар Казимеж Сосновский мен Густав Зигадловичтің кезекті ІІ бөлім басшысы болды. 1920 жылдың қыркүйек-қараша айларында майор ретінде поляк армиясының одақтас белорус күштерімен байланыс офицері болды. 1919-1921 жылдардағы Польша-Кеңес соғысының аяқталуымен Жендржеевич Рига бейбітшілік конференциясында поляк делегациясының әскери сарапшысы болды. 1922-1925 жылдары Жендржеевич Польша Бас штабының "Шығыс" бөлімін басқарды. 1925 жылы подполковник болып тағайындалды. 1925-1928 жылдары Токиода әскери атташе және уәкілдік міндетін атқарды. Польшаға оралғаннан кейін ол Сыртқы істер министрлігінің консулдық департаментінің директоры (1928-1933 жж.) және қазынашылық вице-министрі (1933-1934 жж.) болып қызмет етті. 1934 жылдың 22 қаңтарында ол ағасы, премьер-министр Януш Йендржеевичтің (1885-1951) үкіметінде діни конфессиялар және білім министрі болып тағайындалды. Ол Польшада дау тудырған, бірақ халықаралық деңгейде мақұлдауға ие болған және үлгі алған білім беру реформаларын енгізді. Маршал Юзеф Пилсудский қайтыс болғаннан кейін (1935), Жендржеевич министрлік лауазымдарды атқармады. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Жендржеевич Ұлттық қорғаныс қорының қазынасын эвакуациялауға көмектесті, ол 1940 жылдың ақпанында генерал Владислав Сикорскийдің Польша үкіметіне Парижде табысталды. Генерал Сикорскийдің Пилсудскийге қарсы саясатының салдарынан (соғысқа дейінгі мансабы Пилсудскиймен келіспеушіліктерге байланысты тоқтап қалған), Жендржевичтің эмиграциядағы Польша қарулы күштерінде қызмет етуіне рұқсат берілмеді. 1941 жылдың наурыз айында ол Нью-Йоркке эмиграциялады. 1943 жылдың 4 шілдесінде Жендржеевич Польша тарихын зерттеуге арналған Американың Юзеф Пилсудский институтын құрды және оның алғашқы директоры болды (5 шілде 1943 - 28 қыркүйек 1948). 1948 жылы Жендржеевич Велсли колледжінде орыс тілі мен әдебиетінің профессоры болды. 1958-1963 жылдары Висконсин штатындағы Рипон колледжінде славян зерттеулерінің директоры болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Нью-Йоркке оралды, 1964 жылы ол қайтадан Юзеф Пилсудский институтының директоры болды. Жендржеевич 1993 жылдың 30 қарашасында 100 жасында Коннектикут штатының Чешир қаласында қайтыс болды. Ол маршал Пилсудскийдің үкімет министрлерінің соңғысы және Американың Юзеф Пилсудский институтының соңғы негізін қалаушысы болды. 1994 жылдың 4 маусымында Польшаның Варшава қаласындағы Повузки зиратында жерленді.

Jędrzejewicz was born in Spiczyńce, Russian Empire (prior to 1795 in Poland) to Polish parents. As a student at the Jagiellonian University in Kraków (1913–14), Jędrzejewicz joined Józef Piłsudski's Riflemen's Association (Związek Strzelecki). In 1915 he was one of the founders and leaders of the Polish Military Organisation (Polska Organizacja Wojskowa, or P. O. W.). In August 1915 he brought his "Warsaw Battalion" into the Polish Legions' First Brigade, then fighting in Volhynia. In July 1917, during the Legions' "Oath Crisis" (precipitated by a demand from Germany and Austro Hungary that the Polish Legionnaires swear loyalty to them), Jędrzejewicz was imprisoned by the Germans. When Poland regained independence in November 1918, Jędrzejewicz began work at the Polish Army's Section II (Oddział II, or Intelligence). On 24 April 1920, Jędrzejewicz, now a captain, signed a military convention with Ukraine's Ataman Semen Petlura which paved the way for the Polish Army's 1920 Kiev Expedition. Next he served as Section II chief successively to Generals Kazimierz Sosnkowski and Gustaw Zygadłowicz. In September–November 1920, as a major, he was the Polish Army's liaison officer to allied Belarusian forces. At the conclusion of the Polish–Soviet War of 1919–21, Jędrzejewicz was a military expert with the Polish delegation at the Riga Peace Conference. In 1922–25 Jędrzejewicz directed the Polish General Staff's "East" Department. In 1925 he was promoted to lieutenant colonel. In 1925–28, he was military attaché and effective chargé d'affaires in Tokyo, Japan. Returning to Poland, he served as director of the Foreign Ministry's Consular Department (1928 1933) and as Treasury Vice Minister (1933 1934). On 22 January 1934, he was appointed Minister of Religious Denominations and Public Education in the government of his brother, Premier Janusz Jędrzejewicz (1885 1951), serving on as well in the premierships of Leon Kozłowski and Walery Sławek. He introduced educational reforms that sparked controversy in Poland but won international approval and emulation. After Marshal Józef Piłsudski died (1935), Jędrzejewicz held no more ministerial offices. When World War II broke out in September 1939, Jędrzejewicz helped evacuate the treasury of the Fund for National Defense, which in February 1940 was delivered to General Władysław Sikorski's Polish government in exile in Paris. Due to the anti Piłsudskiite policies of General Sikorski (whose prewar career had been derailed by differences with Piłsudski), Jędrzejewicz was prevented from serving now with the Polish Armed Forces in exile. Consequently, in March 1941 he emigrated to New York City. On 4 July 1943, Jędrzejewicz co founded the Józef Piłsudski Institute of America, dedicated to studying recent Polish history, and was its first director (5 July 1943 — 28 September 1948). In 1948 Jędrzejewicz became professor of Russian language and literature at Wellesley College. In 1958 1963 he was director of Slavic studies at Ripon College in Wisconsin. On retiring, he returned to New York, where in 1964 he again became director of the Józef Piłsudski Institute. Jędrzejewicz died at the age of 100 on 30 November 1993, in Cheshire, Connecticut, the last of Marshal Piłsudski's government ministers and the last co founder of the Józef Piłsudski Institute of America. He was interred on 4 June 1994 at Powązki Cemetery in Warsaw, Poland.

Шығармалары

Еңджейевич тарих саласында 300-ге жуық ғылыми мақала және бірнеше маңызды кітап жариялады, оның ішінде "Польша Британ Парламентінде, 1939-45" және екі томдық "Жозеф Пилсудский өмірінің хроникасы" (Kronika życia Józefa Piłsudskiego). Оның ағылшын тіліндегі жариялымдарының қатарында "Пилсудский: Польша үшін өмір", Нью-Йорк, Hippocrene Books, 1982 жылғы кітабы да бар.

Тану

Ендржейевичке Virtuti Militari күміс кресі (11 қараша 1921 жылы маршал Йозеф Пилсудскийдің жеке тапсыруымен), Тәуелсіздік кресі қылышпен, Батырлық кресі (Krzyż Walecznych) төрт рет, сондай-ақ Polonia Restituta орденінің І (Ұлы крест, 1993) және IV дәрежелері табысталды. Ол сонымен қатар 13 елдің марапаттарын, оның ішінде француз Құрмет Легионының орденін алды. 1993 жылы Ендржейевич Краков қаласының құрметті азаматы атанды. 1992 жылы Польша президенті Лех Валенса оны бригадир-генерал шеніне көтерді.