Кіріспе

Джон Таннер (шамамен 1780 - 1846), сонымен қатар Оджибве тіліндегі аты Shaw shaw wa ne ba se ("Қыран", қазіргі жазуда Zhaashaawanibiisi) арқылы да белгілі, бала кезінде Одава үнділерімен тұтқынға алынған. Оның отбасы қазіргі Кентукки штатындағы Огайо өзені бойында қоныс тепкен соң осы оқиға болды. Ол Одава және Оджибве тайпаларының арасында өсіп, толыққанды қалыптасып, Саульто тілін үйренді. Ол үнді әйеліне үйленді, еуропалық тері саудагерлеріне жетекші болды және аудармашы ретінде жұмыс істеді. Оның американдық үндістермен бірге өткен өмірі туралы әңгімесі 1830 жылы жарияланды. "Джон Таннердің тұтқынға алынуы және бастан кешкендері" деген атпен шыққан бұл кітап үлкен сәттілікке ие болды және маңызды тарихи құжат болып саналады.

Ерте өмір

Джон Таннер шамамен 1780 жылы дүниеге келген. Оның әкесі, Джон Таннер да, Вирджиниядан келген бұрынғы уағызшы еді. Баланың анасы оның екі жасында қайтыс болды, ал 1789 жылы отбасы Кентуккидегі Огайо өзені мен Ұлы Майами өзенінің қосылған жеріне жақын қоныстанды. Бұл жер қауіпті деп есептелді, себебі қоныс аударушылар жергілікті шоуни тайпасымен аумақ үшін күресті, ал шоуни тайпасы өз жерлерін қорғауға тырысты. 1789 жылы, тоғыз жасында Таннерді екі одава адамы ұрлап алып, Мичиган аймағына солтүстікке алып кетті. Ол тұтқындықтан өткен алғашқы екі жылы қатты қиындыққа тап болды, бірақ кейін Нетнокваға, одава әйеліне сатылды. Нетноква Таннерді асырап алды және оған мейірімділікпен қарады. Ол оған өмір сүруге қажетті дағдыларды үйренуге көмектесті және аю аулау, алғашқы соғысқа қатысу сияқты дәстүрлі қадамдарға итермеледі. 1790 жылдан 1820 жылға дейін Таннер Оджибве және Саултео тайпаларымен бірге Ұлы көлдер мен Қызыл өзен аймақтарында өмір сүрді. Таннер Оджибве және Саултео тайпаларының арасында өмір сүрген кезде, олардың солтүстік орманды аймақтағы аңшы және теріші ретіндегі дәстүрлі өмір салты өзгеріске ұшырады. Тери саудасы тайпаларды күнкөріс үшін аң аулаудан алшақтатты және пайда табу үшін тері аулауға ынталандырды. Алдамшы саудагерлер, аңның азаюы, оттық қарулар мен алкогольдің пайда болуы аймақтағы тайпаларға жағымсыз әсер етті. 1800 жылы, 20 жасында Таннер Мичиган штатының тери саудагері Магдалин Лафрамбуаздың қызына үйленді. 1801 жылы ол тери саудагері Дэниел Хармонмен кездесті, ол күнделігінде Таннердің тек Саултео тілінде сөйлейтінін, оның тайпасы оны басшы деп есептейтінін және "түсінен басқа барлық жағынан Саултеоға ұқсайтынын" жазды. 1807 жылы оның бірінші әйелі оны тастап кетті, ал 1810 жылы ол Тхерзия есімді үнді әйеліне қайта үйленді. Екі некеде де ол қайын жұртымен дауласып, зорлық-зомбылықпен қорқытылды. 1812 жылы ол Кентуккидегі отбасына оралуды жоспарлады, бірақ 1812 жылғы соғыс саяхатты мүмкін емес етті.

Қалпы сауда және отбасылық қайта қосылу

1812 жылы Селкирктің 5-ші графы Томас Дуглас Гудзон шығанағы компаниясынан сатып алынған жерлерде аймақта колония құрды. Танер колонияға азық-түлік тапшы болған алғашқы қыста бизондарды аулау арқылы көмектесті. 1817 жылы Селкирк Таннерді жетекші ретінде жұмысқа алды, және олар ағылшын тері саудасымен айналысатын Солтүстік-Батыс компаниясынан Форт-Дугласты қайтарып алуға аттанды. Сәттілікке жеткеннен кейін Лорд Селкирк Таннерге қызығушылық танытты. Таннердің бала кезінен шамалы естеліктерін пайдаланып, Селкирк оның отбасын АҚШ-та тауып, оларды қайта қосуға көмектесті. Екінші әйелі мен балаларымен бірге саяхаттап, Таннер 1818-1822 жылдары отбасын іздеумен болды. Оның әйелі Макинак аралына қоныстанды, ал балалары миссионерлік мектепке барып білім алды. Бірақ, мәдени айырмашылықтар тым үлкен екенін түсініп, Таннер бұрынғы өміріне оралу үмітінен бас тартты. Таннер Канада аумақтарына қайтып келді, онда ол Рейн көліндегі Американдық тері компаниясында саудагер болып жұмыс істеді. 1823 жылы ол бірінші некесінен болған балаларын қайтарып алуға тырысты, бірақ бұрынғы әйелі оларды беруден бас тартып, оны өлтіру үшін жалдамалы кісіні шақырды. Ауыр жарақат алғанмен, ол шабуылдан аман қалды, бірақ балалары мен анасы оның жазылып жатқан кезінде із-түзсіз жоғалып кетті.

Таннердің баяндауы

1827 жылы ұзақ сауығудан кейін ол екінші әйелімен бірге Маккинак аралына қайтып, АҚШ әскерінің бекінісінде аудармашы болып жұмыс істеді. Осы жерде ол зерттеуші, ботаник және дәрігер Эдвин Джеймспен танысты. Джеймс Таннердің ожибве тайпасының арасындағы өмірінің қызықты оқиғасын жазды. 1830 жылы жарық көрген «Джон Таннердің тұтқынға түсуі мен бастан кешкендері» кітабы үлкен сәттілікке жетіп, ожибве халқының маңызды және толыққанды тарихи құжаты болды. Кейін ол неміс және француз тілдеріне аударылды. 1831 жылдың 19 шілдесінде кітабының басылу мәселесін шешіп, Саулт-Сен-Мариге қайтып келе жатқанда, Таннер Детройттан келген кемеде саяси ғалым және философ Алексис де Токвильмен кездесіп, оған кітабының бір данасын сыйлады. Бұл маңызды кездесу болды, себебі Таннердің кітабы Токвильдің Солтүстік Американың шөлейттеріндегі жергілікті халықтарды түсінуіне негіз болды және оның «Америка демократиясы» еңбегінде сілтеме жасалды. Сондай-ақ, Таннер Эдвин Джеймспен бірлесіп, Жаңа Өсиетті ожибве тіліне аударды.

Аудармашы ретінде өмір

Таннер 1828 жылы Саулт-Сте. Мари қаласына көшіп келді және Генри Роу Скулкрафт атты үнді агентіне аудармашы болып жұмыс істей бастады. Таннер Скулкрафт пен баптист миссионері Абель Бингемнің жергілікті миссионерлік мектепті бақылау үшін таласқа түсуіне қатысты. Көзі ашылғанда, Скулкрафт пен Бингем екеуі де Таннерді бірінің жағына шығып, сенімін сатқаны үшін айыптады. 1833 жылға қарай Таннер жұмыссыз қалды және өмірінің соңына дейін қала сыртында, шетте тіршілік етті. 1846 жылы оның үйі толығымен өртеніп кетті, ал бірнеше күннен кейін ол да жоғалып кетті, дәл сол кезде Скулкрафттың інісі Джеймс Скулкрафт өлтірілген болатын. Қала тұрғындары Таннерді Скулкрафтты өлтірген деп күдіктенді, бірақ оны ешқашан ұстамады және оның кінәсі толыққанды дәлелденбеді. Бірнеше жыл өткен соң Таннердің денесі қаладан алыс емес батпақтан табылды. Оның немересі, Джон Таннер есімді де, Кіші Саскачеван өзені бойында жер телімін алып, қайық өткізумен айналысты. Осы елді мекен "Таннердің өткелі" деп аталды. Қазіргі күні бұл Мэннедоса қаласы, Манитоба штаты.