Кіріспе

1531 жылы жарық көрген polemical трактаты "Егіншінің Християға дұғасы мен шағымы": Құдайдың М. және үш жүз жылдарынан кейін жазылған. Бұл қысқа (14 беттік), авторсыз ағылшын христиан мәтіні, шамамен 14-шы ғасырдың соңында немесе 15-шы ғасырдың басында жазылып, алғаш рет 1531 жылы басылған. Онда лоллардтардың көзқарастары мен діни реформаның қажеттілігі туралы айтылады. Кітапта қарапайым егінші, "Иемнің қарапайым шындықтары мен заңдарын білетін, қуатты және тұңғыш консервативті шіркеуге қарсы" қарапайым халық атынан сөйлейді. Шебушілер мен қойлардың рухани метафорасы кеңінен қолданылады, себебі мойындау, индульгенциялар, тазарту орны, ондық және бойдақ болу сияқты мәселелерге қатысты сын айтылады. Бұл дұға 16-шы ғасырда маңызға ие болды, оның тақырыптарын протестанттық реформацияның жақтаушылары қолға алды.

Дұғаның тарихы

Бұл дұға, бәлкім, он төртінші ғасырдың соңында немесе он бесінші ғасырдың басында қолжазба түрінде жазылған, бірақ қолжазба көшірмелері сақталған жоқ. Оны алғаш рет 1531 жылы Антверпенде протестант баспагері Мартинус де Кейзер басып шығарды, содан кейін 1532 жылы Лондонда тағы бір протестант баспагері Томас Годфрей басып шығарды, бірақ Годфрейдің аты басылымда көрсетілмеген. Екі басылымның да алғы сөзі "Оқырманға" деп аталып, 1531 жылдың 28 ақпанымен күндізделген және дұғаның "Мың бес жүзден үш жүз жыл өткен соң" жазылғанын (күдіріксіз қателікпен) мәлімдейді. Джон Бейл өзінің библиографиялық еңбегінде "Scriptorum Illustrium maioris Brytannie" каталогында (Базель, 1557–59) дұғаны "Agricolae Praecatione" деген ерекше латынша атаумен енгізді. Джон Фокс "Істер мен ескерткіштер" кітабының екінші (1570) басылымына Тиндейлді редакторы деп атап, дұғаның мәтінін қосты, бірақ үшінші (1576) басылымнан алып тастады, ал төртінші (1583) және одан кейінгі басылымдарда қайтадан енгізді. Фокс 1570 жылғы кіріспесінде дұғаның жазылған мерзімін он төртінші ғасырдың ортасына жатқызып, ежелгі тілдің оған "сенімділік" және оның "куәлігін" бергендіктен, оны өзгертпегенін айтады. Жазбалардағы түсіндірмелер ең қиын сөздерді, сондай-ақ протестанттардың рим-католик дініне жасаған шабуылдарымен сәйкес келетін мәселелерді ашады. 1997 жылы Торонто университетінің баспасынан басылып, қайта басылды.

Дұғаның авторы

1662 жылы Томас Фуллер дұғаны «Роберт Лэнгландқа» жатқызды, ал Роберт Кроули мен Бейл оны «Пирс Плоуман» поэмасының авторы деп есептеген (алайда, қазіргі кезде осы поэманың авторы Уильям Лэнгланд деп саналады). Фуллер «Пирс Плоуманмен» және бірнеше бөлек басылымдармен таныс еді, олардың Тиндаль мен Фокс басып шығарғанына сенген. Басылған нұсқасының кіріспесінде «W. T.» деген қолтаңба бар. Паркер және басқалар мұны Уильям Тиндаль жазғанын білдіреді; Антеа Юм оған келіспейді және Джордж Джойді автор деп ұсынады. Годфри, мүмкін, Тиндальдің рұқсатымен немесе оның қатысуымен (Джон Фокс көрсеткендей) 1532 жылы Лондон қаласында немесе 1531 жылы Антверпенде дұғаны басып шығарған болуы мүмкін. Тиндаль сол жылы Антверпенде болғандықтан, ал Годфри Тиндальмен және Антверпенмен баспа байланыстарында болғандықтан, алғашқы басылымға қатысқан болуы мүмкін.

Даулы мазмұны

Бұл дұға Рим-католик шіркеуінің кейбір негіздеріне күмән келтіргендіктен, қатты дау тудырды. Томас Мор (1478–1535) өзінің «Тиндейлдің жауабын жоққа шығару» алғы сөзінде (Мордың немере інісі Уильям Растелл 1532 жылы жариялаған) «Шаруаның дұғасына» шабуыл жасағанда, осы дұғаны ойда болған болуы мүмкін. Роберт Стилдің мәліметінше, 1546 жылы бұл дұға Джон Фрит, Уильям Тиндал, Джон Уиклиф, Джон Бейл, Роберт Барнс, Майлс Ковердейл және басқалардың еңбектерімен бірге Англияда аты-жөнімен тыйым салынған кітаптардың қатарына енді. Басылған нұсқасының алғы сөзінде («W. T.») кейбір даулы мәселелер, мысалы, протестант реформаторларын Мәсіхпен салыстыру айтылады. Екеуі де «жаңашылдар» деп айыпталды, бірақ алғы сөз бойынша, олар тек нағыз және ежелгі ілімдерді үйреткен. Осылайша, дұға протестанттық ілімдердің шындығын және дәстүрлі негізін көрсететін ежелгі протестанттық ағылшын мәтіні ретінде ұсынылады. Дұғаның мәтіні «Rede Me» және «Be Nott Wrothe» сияқты басқа реформаторлық мәтіндермен де үйлеседі. «W. T.» алғы сөзінде байлық пен билік иелерінің жеке мүддеге құмарланып бұзылып кеткенін, тек кедей халық ғана Киелі кітаптың шындығын көре алатынын айтады. Бұл сынның бір бөлігі патшаға және басқа билеушілерге бағытталған; «W. T.» 1535 жылы патшаның Жоғарғылық сертіне бас мойын бұрмағандықтан архиепископ Джон Фишерді өлтіргенін ашық айыптады. Хелен Уайт бұл дұғада «мүліктің табиғаты туралы өте радикалды теория» бар екенін айтады.