Кіріспе
Самарған Сутрадхара, кейде Самарангаңсутрадхара деп аталады, – 11 ғасырдағы санскрит тілінде жазылған классикалық үнді сәулет өнері (Васту Шастра) туралы поэтикалық трактат. Бұл трактаттың авторы – Дхар қаласының Парамара әулетінен шыққан Бходж патша. "Самарангаңсутрадхара" атауы сөзбе-сөз "адам тұратын үйлердің сәулетшісі" дегенді білдіреді, бірақ оны "жау алаңдарындағы қойылымдарды ұйымдастырушы" деп түсіндіруге де болады, бұл, мүмкін, патшалық мәртебесін еске түсіретін сөз тіркесі. Осы қолжазбада 83 адхьяяда (тарауда) жиналған 7430 шлока (гөй) бар. Әр адхьяяның ерекшелігі – ол анустуб ұйқасымен (хинду мәтіндеріндегі чанда) басталып, әдетте упаджати немесе васантатилака ұйқасымен аяқталады. "Самарангана Сутрадхара" – Үндістанның солтүстік, орталық және батыс аймақтарындағы индуист ғибадатханаларының архитектурасының теориясы мен тәжірибесі туралы сақталған маңызды мәтіндердің бірі (52–67 тараулар). Оның тарауларында қала құрылысы, үй сәулеті, иконография, сурет салу (читра) және мүсін өнері (шильпа) туралы талқылаулар бар. Адам Харди, индуист ғибадатханаларының архитектурасы және осымен байланысты тарихи мәтіндерді зерттеуші ғалым, "Самарангана Сутрадхара" бұрынғы үнді мәтіндерін, ғибадатхана архитектурасы және жалпы Васту туралы мәліметтерді мойындап, оларға сүйенеді деп мәлімдейді. Бұл мәтін 11 ғасырға дейін болған 64 үнді ғибадатханасының толық тізімі мен сипаттамасын ұсынады. Бұл трактат 12 ғасырғы "Апаражитапрчча" сияқты кейінгі үнді трактаттарына да әсер еткен. Мәтін Нагара, Дравида, Бхумиджа және басқа да индуист ғибадатханаларының әртүрлі стильдері туралы талқылауда маңызды рөл атқарады. Оның ерекшелігі – Бходжпурдегі (Мадхья-Прадеш) аяқталмаған 11 ғасырлық ғибадатханамен және оның айналасындағы тастарға қашалған ең ерте белгілі индуист ғибадатханасының архитектуралық суреттерімен сәйкес келетін бөлімдері. "Самарангана Сутрадхара" механикалық құрылғылар өнері, янтралар туралы тарауды қамтиды (31-тарау). "Самарангана Сутрадхара" сарайларды безендіру туралы тарауларды да қамтиды, онда механикалық құрылғылардың (автоматтардың) құрылысы, соның ішінде механикалық аралар мен құстар, адамдар мен жануарлар пішіндес фонтандар, май шамдарын толтыратын, билейтін, музыкалық аспаптарда ойнайтын және индуист мифологиясынан көріністерді қайта жасайтын еркек және әйел қуыршақтар сипатталады. Онда болашақты көре білуге қатысты өлеңдер де бар, мысалы, ұшатын машиналарды елестету. Алайда автор "білімнің жетіспеуінен емес, құпиялылық сақтау үшін мұндай машиналарды қалай жасау керектігін түсіндірмеймін" дейді.
Samarangana Sutradhara, sometimes referred to as Samarāṅgaṇasūtradhāra, is an 11th century poetic treatise on classical Indian architecture (Vastu Shastra) written in Sanskrit language attributed to Paramara King Bhoja of Dhar. The title Samarāṅgaṇasūtradhāra is a compound word that literally means "architect of human dwellings", but can also be decomposed to an alternate meaning as "stage manager for battlefields" – possibly a play of words to recognize its royal author. This manuscript has 7,430 shlokas (verses) set in 83 adhyayas (chapters). A notable aspect of each adhyaya is that it starts with a verse composed in anustubh meter (chanda in Hindu texts) and ends with a verse in a longer meter, typically upajati or vasantatilaka. The Samarangana Sutradhara is among the few important texts that have survived on the theory and practice of Hindu temple architecture in north, central and western Indian subcontinent (chapters 52–67). Its chapters also include discussions on town planning, house architecture, iconography, painting (chitra), and sculpture arts (shilpa). The Samarangana Sutradhara acknowledges and builds upon older Indian texts on temple architecture, and vastu in general, states Adam Hardy – a scholar of Hindu temple architecture and related historic texts. It provides one of the most complete list and descriptions of 64 designs of Indian temples as they existed by the 11th century. The text also influenced later Indian treatises such as the 12th century Aparajitaprccha. The text is significant in its discussion about Nagara, Dravida, Bhumija and other diversified styles of Hindu temples. It is particularly notable for the sections that match with the unfinished 11th century temple in Bhojpur (Madhya Pradesh) and the earliest known architectural drawings of a Hindu temple engraved on the surrounding rocks. The Samarangana Sutradhara has a chapter on the art of mechanical contrivances, the yantras (chapter 31). Samarangana Sutradhara includes chapters about the decoration of palaces, which describes the construction of mechanical contrivances (automata), including mechanical bees and birds, fountains shaped like humans and animals, and male and female dolls that refilled oil lamps, danced, played instruments, and re enacted scenes from Hindu mythology. It has some visionary verses as well, such as envisioning machines that could fly. However, the author states that he will "not explain how to construct such machines, for the sake of secrecy, and not due to lack of knowledge."
Басылымдар
Шастри, Т. Г. (1924) Кумар, Пушпендра, Бхожаның "Самарангана Сутрадхарасы": "Вастушастра". 2 томдық, Жаңа Үнді кітап корпорациясы (2004), .
Kumar, Pushpendra, Bhoja's Samarangana Sutradhara : Vastushastra. 2 Vols, New Bharatiya Book Corporation (2004), .