Кіріспе

Ламу аралы – Кения жағалауындағы Үнді мұхитында, Момбасадан шамамен 150 миль қашықтықта орналасқан порт, қала және арал. Бұл Шығыс Африка мемлекеті Кенияның бір бөлігі. Ламу 12 ғасырда негізделген. Ламу – Шығыс Африкадағы суахили мәдениетінің ең көне және ең жақсы сақталған елді мекендерінің бірі. Аралда жеті жүз жылдан бері үздірілмей адамдар тұрып келеді және ол Шығыс Африканың маңызды орталығы болып табылады.

Суахили мәдениеті

Ламу аралы – мәдениетке толы суахили халқының қонысы. Ислам пайғамбары Мұхаммед дүниеге келгенге дейін, Ламу аралына әртүрлі елдер мен аймақтардан адамдар көшіп келді. Арабия түбегінен, Қытайдан, Үндістаннан және Оңтүстік-Шығыс Азиядан келген саудагерлер мен теңізшілер Ламу аралына жету үшін Үнді мұхиты арқылы Шығыс Африка жағалауына сапар шекті. Ламу аралының жергілікті халқымен теңізшілер мен саудагерлердің әртүрлі араласуы нәтижесінде осы Африка аралында ерекше әлеуметтік топтар мен әртүрлі әлеуметтік құрылым қалыптасты. Суахили тілі – кисвахили деп аталады және аралдың әртүрлі бөліктерінде әртүрлі диалектілерде қолданылады. Ламу аралында тұратын адамдар бірнеше әлеуметтік топқа жатады. Бұл топтар: жергілікті халық (веньеджи), шетелдіктер (вагеньи), арабтар (уаарабу) және африкалықтар (ваафрика) деп бөлінеді. Бұл әртүрлі топтар әлеуметтік статусына қарай өзін әртүрлі таныстырады, сонымен қатар әр әлеуметтік статустың өзіндік диалектісі бар, бұл оларды ерекшелендіреді. Суахили мәдениеті – бір жақты мәдениет немесе өмір салты емес, ол еуропалық, африкалық, араб және азиялық дәстүрлер мен мәдениеттердің қосындысы. Ламу аралына ерте заманда көптеген теңізшілер мен саяхатшылар келіп қоныстанғандықтан, ол әртүрлі мәдениеттердің орталығына айналды. Суахили мәдениеті Ламу аралының барлық азаматтарын қамтитын бай тарихқа ие. Аралдағы жолдар тар және бұрылып-талғандықтан, тұрғындар көлік құралдарын пайдалана алмайды және баратын жерлеріне жаяу немесе есек арқылы жүруге мәжбүр. Аймақтың климаты әдетте жылы, температура 23-33°C аралығында болады. Желтоқсаннан сәуірге дейін ең жылы, мамырдан шілдеге дейін ең суық ауа райы бақыланады. Араб саудагерлері Ламу аралында порт құрған, ол 14 ғасырда Пвани мешітінің салынуымен қатар пайда болған. Арал құл саудасының арқасында гүлденді. 19 ғасырда Пате аралын жеңгеннен кейін арал жергілікті билікке ие болды, бірақ 1873 жылы британдықтар құл базарларын жапқаннан кейін құлдырады. 1890 жылы арал Занзибардың құрамына кірді және 1963 жылы Кения Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанға дейін ұмытылған күйде болды. 1970 жылдардан бастап туризм дами бастады, негізінен 18 ғасырға дейін салынған суахили сәулеті мен дәстүрлі мәдениетіне қызығушылық танылды. Ламу аралының оңтүстік жағалауындағы аумақ негізінен құмды төбелерден тұрады, олар аралдың негізгі су көзі болып табылатын Шела су қоймасын қамтиды. Кения, Оңтүстік Судан және Эфиопия Ламу аралының жанында порт, мұнай өңдеу зауыты және теміржол желісін салу үшін LAPSSET даму жобасын іске қосты, бұл Ламу порты және Ламу – Оңтүстік Судан – Эфиопия көлік дәлізі болып табылады.

Ламу ескі қаласы

Ламу ескі қаласы, аралдың негізгі тұрғын бөлігі, Шығыс Африкадағы ең көне және ең жақсы сақталған суахили елді мекендерінің бірі. Бұл қалада жеті жүз жылдан бері адамдар тұрып келеді, ал Шығыс Африка жағалауындағы көптеген басқа елді мекендерде тұрғындар жоқ. Ламудың алтын, дәмдеуіштер және құл саудасындағы тарихының арқасында Ламу – түрлі мәдениеттердің қосылатын ортасы, мұнда араб, парсы, үнді, еуропалық және суахили дәстүрлері Ламу сәулетінде айқын көрінеді. Ламу – Шығыс Африкадағы ең маңызды сауда орталығы болғандықтан, сауданың маңызды торабы болып табылады. Ламу портында сауда жасау үшін әртүрлі елдерден және мәдениеттерден келген адамдар көшіп келді, ал Ламу аралында сауда жасаған көптеген адамдардың болуы осы аралдың болашақ мәдениетіне әсер етті. Саудагерлер Ламу экономикасының өсуіне ғана көмектескен жоқ, сонымен қатар жергілікті халыққа әртүрлі әдет-ғұрыптарды қабылдауға мүмкіндік берді. Осы себепті Ламу Шығыс Африканың маңызды мәдени, технологиялық және діни орталығы болып табылады. Ламу 19 ғасырдан бері ірі мұсылман діни мерекелерін өткізіп келеді және ислам мен суахили мәдениетін зерттеудің маңызды орталығына айналды, мұнда осы екі дәстүрдің ғалымдары білім алады. Дегенмен, Ламуда ең көп кездесетін дәстүр – суахили мәдениеті. Суахили мәдениетіне сай, қаланың көп бөлігі маржан тастары мен мангр ағаштарынан салынған. Қаланың ерекшелігі – қарапайым құрылысы, ішкі аулалары, верандалары және әсем ойылған ағаш есіктері. Сонымен қатар, қала кеңістігі дұрыс жоспарланған және тар, ирек көшелерге толы, бұл оның ерекше суахили екенін көрсетеді.

Шела

Шела – Ламу қаласының оңтүстігінде орналасқан ауыл. Ауылдың пайда болуы белгісіз, бірақ дәстүр бойынша, оны жақын орналасқан Манда аралынан келген адамдар қоныстандырған. 1813 жылы Пате аралының элитасы Оманның Мазруи тайпасымен бірігіп, Шела шайқасында Ламуды бағындыруға тырысты. Бұл әрекет толығымен сәтсіз аяқталды, ал Патедің Шеладағы жеңілісі Ламудың архипелагтағы басты күш ретінде көтерілуін білдірді. Шеланың алтын ғасыры 1829 жылдан 1857 жылға дейін болды, осы кезеңде оның алты мешітінің бесеуі салынды. Ол әсіресе жұма мешітімен танымал. 2006 жылы Замани жобасы Шела мешітінің (Жұма мешіті) жер бетінен лазерлік сканерлеуге негізделген 3D құжаттамасын жасады. 3D модельді, панорамалық турды, жоспарларды және суреттерді мұнда қарауға болады. Шела қазір аралдағы туризмнің орталығы болып табылады, жағалауда бірнеше қонақ үйлер орналасқан. Шелада 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісінен туған цунами кезінде зақымдалған Ламу аралының ең әдемі жағалаулары бар. Аймақтың көрінісі, таза ақ құм, дәстүрлі доулар және таза атмосферасымен, Шығыс Африка жағалауының көрінісімен үлкен үйлесімде. Бұл Ламу қаласынан (Мандадағы әуежайдың тікелей қарсысында) өте өзгеше, онда жағажай жоқ және ол салыстырмалы түрде жұмысты порт ретінде танылады. Крис Хэнли және Сиенна Миллер Шелада үй иесі болып табылады.

Матондани

Матондани дуларды салу және жөндеуімен әйгілі. Бұл елді мекен аралдың солтүстік-батыс жағалауында, Ламу қаласының батысында орналасқан. Матондани ауылының тұрғындары ең алдымен дулар жасаумен танымал. Жылдам қайықтардың пайдалануы артып келе жатқандықтан, дулардың өндірісі төмендеп барады. Қазір кішкентай балық аулау үшін кішірек дулар жасалады. Матондани ауылында бірнеше жүз адам тұрады; жергілікті тұрғындар сабаннан үйлер салып, күнделікті тұрмыста сазды қолданады. Ауылда заманауи кемежай бар.

Кипунгани

Бұл аралдың оңтүстік-батыс жағалауындағы шағын ауыл. Ақ құмды жағажайларының арқасында бұл ауыл танымал туристік орынға айналған. Кипунгани ауылында қонақтарға суға түсу (сноркелинг), терең теңізде балық аулау және ауылды аралап көру сияқты әрекеттер ұсынылады. Жергілікті тұрғындар шөптен төсеніштер, себеттер, бас киімдер және кифумбу (тоқылған сүзуіш) жасайды, олар ұнтақталған кокос сүтін сығу үшін қолданылады.

Қазіргі күн

Майкл В. Смит 1986 жылы шыққан "The Big Picture" альбомында "Lamu" деп аталатын аралға саяхат туралы ән енгізді. 1987 жылы Смиттің "The Live Set" концерттік альбомында осы әннің басқа нұсқасы да бар. 2001 жылы Ламу Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы, яғни ЮНЕСКО тізіміне енгізілді. Ғасырлар бойы Ламу аралының экономикасы құлдыққа үлкен тәуелді болды. Құлдық жойылғаннан кейін арал экономикасына қайтадан кіріс әкелудің басқа жолдарын іздестірді. Ламудың мәдени әртүрлілігі мен жарқын дизайны Шығыс Африка жағалауына қызығушылық танытқан туристер үшін тартымды орын. Ламу аралының экономикасы жергілікті өмір салтын бастан кешіру және жергілікті мәдениетке қатысу үшін аралға келетін шетелдіктерге байланысты. Соңғы уақыттарда Ламу Шығыс Африкадағы танымал туристік бағытқа айналудың жаңа кезеңіне қадам басты.