Кіріспе

Глен-Дэвис – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Орталық үстірт аймағында орналасқан ауыл. Ауыл Литгоу қаласының жергілікті басқару аймағына қарасты. Ол Сиднейден солтүстік-батысқа қарай 250 км, ал Литгоудан солтүстікке қарай шамамен 80 км қашықтықта жатыр. Пошта және статистикалық мақсаттар үшін бұл атау төңіректегі аймаққа да қолданылады. 2016 жылы Глен-Дэвис ауылында 354 адам тұрды, бірақ 2016 жылғы халық санауы бойынша бұл көрсеткіш 115 адамға дейін азайды.

Орналасқан жері

Глен-Дэвис Каперти өзенінің ағып жатқан Каперти аңғарында орналасқан. Глен-Дэвис Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Литгоу қаласының солтүстігінде, Муджиге баратын жолдың жанында жатыр. Ол Ұлы Бөлу жотасының шығыс жағында орналасқан, себебі Каперти өзені Хоксбери-Непиан өзендер жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Ең жақын орналасқан басқа қала – Каперти, ол бұрын Глен-Дэвисті теміржол арқылы ең жақын байланысқа ие болған. Оның орналасуының себебі бастапқыда жақын жердегі мұнай кеніші мен көмірдің болуымен байланысты болды. Глен-Дэвистің орналасуының кемшіліктері – оның салыстырмалы түрде шалқай орналасуы, жауын-шашынның аз болуы және, кереметі, оның төменгі бөлігі ауыр жаңбыр кезінде су тасқынына ұшырайды.

Аборигендер мен ерте қоныстанушылар тарихы

Вираджури халқы Каперти аңғарының және қазіргі Глен-Дэвис деп аталатын жердің түпкі тұрғындары. Аңғар Вираджуридің дәстүрлі жерлерінің солтүстік-шығыс бөлігінде, Даркиньюнг жерлерімен шекараға жақын орналасқан. Еуропалық қоныс салушылар 1820 жылдардан бастап аңғардағы жерді отарлап алды және жайылым мен еуропалық егіншілік үшін аңғар төңірегін біртіндеп тазартты.

Ертедегі тау-кен өндірісі және Солтүстік Неунес

1865 жылы Каперти аңғарының солтүстік және оңтүстік беткейлерінде мұнайлы тақтатас табылған. Ол алғаш рет 1881 жылы өндірілді, соның ішінде аңғардың оңтүстік жағындағы «MP1» деп аталатын шахтадан, кейін жылдар өткен соң Глен-Дэвис тақташа кенішінің орнына айналған. 20 ғасырдың басында Каперти аңғарында Солтүстік Ньюнес деген шағын елді мекен болған, ол Волган аңғарындағы Ньюнес (содан кейін Оңтүстік Ньюнес деп те аталған) мұнайлы тақтатас өндірісімен байланысты туннельдің кіреберісіне жақын орналасқан. Екі елді мекен екі аңғардың арасындағы ат жолымен байланыстырылған. 1890 жылдары бастау алған «Лангс туннелі» кейінірек мұнайлы тақтатас кенішінің батысында жатқан, жұмыстары 1906 жылдың қыркүйегінде тоқтатылған кезде 1310,64 метрге дейін созылған. Кеншілер 1908 жылдың қарашасына дейін кен орнын тастап кеткен. Солтүстік Ньюнес елді мекені болашақ Глен-Дэвис қалашығынан жоғарырақ орналасқан. Ол Джордж Фрэнсис Дэвис есімімен аталуға тиіс болған. Глен-Дэвис ерекшелігі – Жаңа Оңтүстік Уэльсте қала құрылысы принциптеріне негізделген жаңа қаланы құруға жасалған алғашқы әрекет болды. Алғашқы жұмысшылар шатырларда тұруға немесе өздеріне қажетті үйлерді салуға мәжбүр болды. Олар көбінесе ақ түске боялған қаптанды және басқа да қолдағы арзан материалдарды пайдаланды, соның салдарынан бұл аймақ «Қаптамалы қала» деп аталды. Ол жоспарланған қаланың ішінде емес, Каперти өзенінің қарсы бетінде, су тасқынына бейім өзен жазығында орналасқан. Осылайша «Глен-Дэвис» елді мекені өзеннің оңтүстік жағындағы жоспарланған Глен-Дэвис қалашығынан, солтүстік жағындағы «Қаптамалы қаладан» және қала орталығы мен кеніш арасында, National Oil Proprietary Limited компаниясына тиесілі жердегі қызметкерлерге арналған үйлерден тұрды. Қала орталығынан солтүстік-батысқа қарай өнеркәсіптік аймақ жоспарланған. Глен-Дэвис мұнайлы тақтатас зауыты алғашқы мұнайын 1940 жылдың қаңтарында өндірді. Қала поштасы 1939 жылдың 1 наурызында ашылды. Мектеп 1940 жылдың қаңтарында есігін ашты. 1940 жылдың наурызында қалада жер сатылымы болды, бірақ тұрғын үй участақтарының ешқайсысы сол кезде сатылмады. Тұрғын үй участақтарын сату шарттары 1940 жылдың соңында жеңілдетілді. Кейіннен салынған үйлер кооперативтік құрылыс схемасы бойынша қаржыландырылып, салынды, онда аванс талап етілмейді, бірақ жалдау төлемдерінің құнына сәйкес үлес бөлінді. 1947 жылы Глен-Дэвисте шамамен 1600 адам тұрды, олар келесідей орналастырылды: қызметкерлерге арналған 11 мықты кірпіш үй; 30 кіші қызметкерді қабылдайтын кірпіштен жасалған жатақхана; 100 тұрақты және 50 «соғыс үлгісіндегі» жекеменшік үйлер; 300 еркекке арналған жатақханасы мен тамақтануы бар казармалар тобы; 25 бөлмелі коммерциялық қонақ үй; және көбінесе стандарттан төмен сападағы 250 тұрғын үйден тұратын «Қаптамалы қала». Мектепте 260 оқушы және 7 мұғалім болды. Пошта, банк және полиция бөлімі болды. Қалада дәрігер, дәріхана, үш шіркеу, қоғамдық орталық, гольф алаңы, боулинг алаңы, балалар ойын алаңы және теннис корты бар. Сауда орындары аз болды: екі дүкен, дәріхана, гараж, «салон» (қонақ үйден бөлек бар), шаштараз және қонақ үй. «Қаптамалы қалада» кинотеатр да болды. Өркендеген кезеңде халық саны шамамен 2000 адамға жетті. Қала тұрғындары қаржылаған екі жедел жәрдем машинасы бар жедел жәрдем станциясы болды. Сондай-ақ нан пісіретін дүкен де болды. Мюррей-Дарлинг су алабынан шыққан судың Ұлы бөлініс тау жотасының шығысына жеткізілуі сирек кездесетін жағдай.

Құлдырау

Жұмыс және оған байланысты шифер және көмір шахталары кіріссіздік себепті және жинақталған залалдар капитал мен аванстар сомасына жақындағандықтан 1952 жылдың мамырында жабылып, тасталды. 1952 жылдың соңына қарай қалада 50 бос үй болды. Үй иелері Ұлттық үкіметтен белгілі бір өтемақы алды. Зауыттағы жабдықтар 1953 жылдың басында аукционға сатылды, одан кейін жедел жәрдем станциясы жабылды, қала көңілсіз, күңгірттенген көрініс алды және халық саны 460 адамға дейін азайды. 1953 жылы шикі мұнай зауыттарының бөлшектеу жұмыстарына жұмыс істеуге мүмкіндік болды. 1954 жылдың ортасына қарай халық саны 320 адамға дейін төмендеді, 80 үй бос тұрды, тек үш дүкен – жалпы саудагер, ет дүкені және газет-журнал сатушы – ашық қалды, ал қала дәрігерін, полиция бөлімін және дін қызметкерлерін жоғалтты. 1954 жылдың соңына қарай халық саны 195 адамға дейін азайды. Қаланың негізгі бөлігі кейбір үйлер, қонақ үй, пошта бөлімі және ара-тұра жұмыс істейтін бір-екі дүкен түрінде сақталды. Қаланың көптеген үйлері мен басқа да ғимараттары көшірілді немесе бұзылды, ал кейбіреулері уақыт өте келе тозып кетті. Мектеп 1962 жылдың ақпанында жабылды. Ал бұрынғы инспектор мен бас менеджердің коттедждері, қазіргі ауыл мен зауыстың қираған орындары арасында орналасқан «Поплар» деген жерде сақталған. Ескі қала жоспарының орталық бөлігінде орналасқан саябақ қазір Глен-Дэвис кемпингі болып табылады. Шикі мұнай дәуірінің маңызды мұрасы – ауыл әлі де Оберрон тоғанынан бетон құбыр арқылы таза сумен қамтамасыз етілуде.

Ұлттық парктер

Уоллеми ұлттық паркі 492 976 гектар аумақты алып жатыр және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы екінші ірі ұлттық парк болып табылады. Оның құрамына Каперти аңғарының бір бөлігі, әсіресе Глен-Дэвис ағысының төменгі жағы кіреді. Ұлттық парктер мен жабайы табиғатты қорғау қызметі Глен-Дэвис пен Неунес арасындағы бағытты белгіледі, ол Волган аңғарында орналасқан және «Құбыр асуы» деп аталатын танымал жаяу серуенге айналды. Жаяу саяхатшылар Глен-Дэвисті ұлттық паркте кемпингке шығу үшін бастапқы нүкте ретінде пайдаланады, сондай-ақ қалада кемпинг алаңы да бар. Жақын маңда екі кішкентай парк орналасқан: Муги Мурум бан мемлекеттік табиғат қорғау аймағы – Вираджури халқы үшін ерекше маңызға ие аймақ және Каперти ұлттық паркі. Кейіннен «Тас бақтары» деп аталатын тағы бір ұлттық парк құрылды. Ол Каперти аңғарының айналасындағы кейбір аумақтарды, соның ішінде Пантонидің тәжі деп аталатын жазық үстіңгі тауды қамтиды. Бұл тауға алғашқы шаруалардың бірі, осы аймақты қой шаруашылығына ашқан адамның есімі берілген. Мельбурннан Куктаунға дейінгі ұзақ қашықтықты жаяу өтетін Ұлттық жол да Каперти аңғары арқылы өтеді.

Танымал мәдениет

Бұл қала 1981 жылы австралиялық режиссер Питер Батт түсірген "No Such Place" атты деректі фильмнің сюжеті болды, және бұл режиссердің алғашқы фильмі еді. Глен-Дэвис тақта майы зауыты және қазір Ұлттық саябаққа қосылған, осы орындардан төменгі ағыста орналасқан жер (Жәннат аңғары) 1980 жылғы австралиялық "Тізбекті реакция" фильмінің түсірілім алаңы болды. Фильмді Иан Барри режиссерлік етті, ал Мель Гибсон (аталымы көрсетілмеген), Стив Бисли, Хью Кийс-Бёрн, Роджер Уорд және Тим Бернс, сондай-ақ "Mad Max" фильмінің басқа актерлері мен түсіру тобы қатысты. Операторлық жұмысын Рассел Бойд жасады, ал Джордж Миллер бірінші режиссердің ассистенті болды. Көптеген жергілікті тұрғындар фильмде эпизодтық рөлдерде пайда болды.