Кіріспе

1966 жылы Мелвилл Шавелсонның түсірген фильмі

"Анақты көлеңке тастаңыз" – 1966 жылы түсірілген американдық әрекет фильм. Ол полковник Микки Маркустың өміріне негізделген және Кирк Дуглас, Сента Бергер, Юл Бриннер, Джон Уэйн, Франк Синатра және Энджи Дикинсон актерлары ойнаған. Мелвилл Шавелсон фильмді өңдеп, продюсерлік етіп, режиссерлік жасаған. Фильм 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Израиль қорғаныс күштерінің жаңа құрылған бөлімдеріне басшылық еткен нағыз еврей-американдық әскери офицер, полковник Дэвид "Микки" Маркустың оқиғаларын көркемдеп баяндайды.

Сюжет

Маркус – армия резервіндегі Әскери-заңгерлік корпустың полковнигі, жақында активтік қызметтен босатылып, қазір Нью-Йорк қаласында жұмыс істейді. Оған Хагананың адамы, майор Сафир келіп, жаңадан жарияланған мемлекетті араб көршілерінің басып кіруінен қорғау үшін ізраилдік әскерлерді дайындауға көмектесуді сұрайды. Маркусқа Пентагон рұқсат бермейді, егер ол азамат ретінде саяхаттамаса. Хагана оған «Майкл Стоун» деген жалған паспорт береді. «Майкл Стоун» ретінде ол Израильге келеді, оны Хагана мүшесі Магда Симон күтеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оккупацияланған Францияға парашютпен түсіп, американдық әскерлер азат еткен алғашқы нацилік концлагерьтердің біріне көмек көрсету миссиясын ұйымдастыруға көмектескен Маркусқа кейбір Хагана сарбаздары бастапқыда күдікпен қарайды. Бірақ ол арабтардың қару-жарақ қоймасына шабуыл ұйымдастырғаннан және заңсыз көшпелерді орналастыруға көмектескеннен кейін, оны жақсы қабылдады. Әскерлерге оқулықтар дайындағаннан кейін ол Нью-Йоркке оралады, онда оның әйелі түсік тастайды. Әйелінің өтініштеріне қарамастан, ол Израильге қайта оралады және Иерусалим майданының басшысы болып тағайындалады, «Алуф» (генерал) шенімен, бұл шен Киелі кітап заманынан бері қолданылмаған. Ол өз бағынындағылардың тиісті дайындықтары, қарулары және тіпті шендері жоқ екенін, бірақ олардың рухы мен нығайып тұрғанын мойындайды және жұмысты бастайды. Ол қамаудағы Иерусалимге жеткізілген конвойлерге мүмкіндік беру үшін Латрун айналып өтетін «Бирма жолын» салуды ұйымдастырады, онда халық аштыққа ұшырап, өлімге бет қарайды. Оның бағынындағы сарбаздардың көпшілігі Израильге жаңадан келген, ынталы және белсенді, бірақ оқытылмаған. Оларды «шнук» деп атап, Маркус олардың арқасында еврей екеніне мақтан тұтады. Бірақ Иерусалимге баратын жүк көліктерінің колоннасы жолға шығар алдында, ол ағылшын тілін білмейтін жалғыз күзетшінің қолынан атылып өлтіріледі – Біріккен Ұлттар Ұйымы бейбітшілік орнатуға бұрынғы соңғы құрбан. Оның денесі салынған табытты оқытып, жігерлендірген сарбаздардың құрмет сақшылары «Бирма жолымен» алып жүреді.

Өндіріс

Мел Шавелсон алғаш рет 1948 жылы Микки Маркус туралы сценарий жазды, бірақ киноиндустрия еврей тақырыптарына қатысты тартынғандықтан және Мысырдағы кинотеатрлардың экспроприациялануы мүмкін деген қорқыныштан ешбір студия қызығушылық танытпады. Шавелсон сондай-ақ «Нью-Йорк Таймс» газетіне берген сұхбатында, еврей тегіне назар аударуды қаламаған кейбір еврей басшылары арасында «погромдық сана» сақталғанын айтты. Шавелсон Беркманның «Ұлы көлеңке таста» романына кино құқығын Metro Goldwyn Mayer бас тартып, фильмді ұсынбағаннан кейін 12 500 долларға сатып алды. Шавелсон Джон Уэйннің қолдауын алды, оның көмегімен фильм United Artists компаниясымен қаржыландырылып, көрсетілді. Алғашқы жоспар бойынша Джордж Сегал Микки Маркус рөлінде, Диана Хайланд Эмма Маркус рөлінде, ал Клаудия Кардинале немесе Далиа Лави Магда Симон рөлінде ойнауға тиіс болған. Кэролин Джонс пен Ричард Харрис та фильмдегі рөлдерге үміткер болды. Фильмде Гарри С. Трумэн, Джордж С. Паттон, Максвелл Д. Тейлор және Давид Бен-Гурион сияқты тұлғалардың бейнесі де көрсетілуі керек еді. Бастапқыда жас Майкл Дуглас фильмнің соңында Маркусты атып өлтіретін сақшы рөліне қарастырылған, бірақ ол басты рөлдегі актердің ұлы болғандықтан бұл идея ыңғайсыз деп танылды. Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде фильм жағымсыз қабылданып, сыншылар оны «техникалық жағынан нашар соғыс фильмі» деп атады. «Луисвилл курьер журналының» бір рецензенты оны «жалған әрі шулы, көңілсіз фильм» деп сипаттап, «фильмдегі ең қайғылы клишелер мен мәндісіз романтикалық көріністерге» толы екенін айтты. «Нью-Йорк Daily News» газеті фильмге төрт жұлдыз беріп, оны «керемет оқиғалық фильм» және «тарихи маңызы бар, адамды қызықтыратын драма» деп бағалады. 2006 жылы «Нью-Йорк Сан» газетінің Эндрю Вольф фильмнің еврейшілдік көзқарасын мақтап, қазіргі Голливудта мұндай фильмді жасау мүмкін емес деп мәлімдеді. Бірақ ол оны техникалық тұрғыдан «жаман фильм» деп атап, құрастырылған махаббат сюжетіне қатты сын айтты. Фильм 2000-жылдардың басында DVD форматында шығарылды, бірақ көп ұзамай сатылымнан алынды. Кейіннен DVD форматында қайта шығарылып, 2014 жылдың 26 тамызында алғаш рет Blu-ray форматында ұсынылды. DVD Talk сайты фильм туралы «актерлерге берілген сценарийден жақсы рөлдерді сомдауға мүмкіндік берген» деген баға берді.