Кіріспе

Тауға өрмелеу кезінде пайдаланылатын, өрмелеушіні немесе арқанды бекітілген нүктеге қосуға арналған жабдық. Тауға өрмелеуде, тірек – бұл өрмелеуші, арқан немесе жүктерді өрмелеу бетіне (әдетте тас, мұз, тік беткейлі топырақ немесе ғимарат) тұрақты немесе уақытша бекітуге арналған кез келген құрылғы немесе әдіс. Тіректің мақсаты жағдайға қарай өзгереді, бірақ көбінесе құлаудан қорғау үшін, ең алдымен құлауды тоқтату және құлауды шектеу үшін қолданылады. Өрмелеу тіректері арқанды көтеру, статикалық жүктемені ұстау немесе оны қайта бағыттау (бұрылыс жасау деп те аталады) үшін де пайдаланылады.

Түрлері

Көтеріліп жатқан бетке байланысты, нығайту үшін табиғи қорғаныс – мысалы, үлкен тастар мен ағаштар, немесе жасанды қорғаныс – мысалы, клиндер, гайкалар, анкерлер немесе тіректер қолданылуы мүмкін.

Табиғи

Табиғи зәкір – шнур, петля немесе корделетті және карабинерді бекіту арқылы шағылысу нүктесі ретінде қолданылатын қауіпсіз табиғи нысан. Табиғи зәкірлердің мысалдары: ағаштар, тас блоктары, ішке кіріп қалған тастар, мүйіздер, мұз сарқындары және тік шығыңқылар.

Жасанды

Жасанды зәкір – тау жынысына орнатылған, адам жасаған альпинистік жабдық. Мұндай жабдыққа серіппелі каминг құрылғылары, тасқа тіреуге арналған алюминий гайкалар, болаттан жасалған кеңейтілмелі бұрандалар және питондар кіреді. Жасанды зәкірлер тұрақты немесе алынып тасталатын болуы мүмкін.

Белай

Беляйлық зәкір беткейге жалғыз тіреу ретінде, беляй жасау немесе жоғарғы арқанды қолдау үшін пайдаланылады. Идеалды жағдайда, ол бірнеше қосымша компоненттерден (табиғи және/немесе жасалған) тұруы керек, олардың ешқайсысының істен шығуы ықтимал емес, және егер біреуі істен шықса, бүкіл зәкірдің де істен шығуына себеп болмайды. Жақсы зәкірдің кез келген бөлігі жүйенің барлық салмағын өздігінен көтере алуы тиіс.

Жүгіру беля

Алға басқан кезде құлау жағдайында сақтандыру үшін жүйтіп тұрған сақтандырғыш тіреуіш қолданылады. Жолбасшы мен одан кейін келе жатқан адам араларына қорғаныш құралдарын орнатып, бірдей уақытта көтеріледі. Екі альпинист жүйтіп тұрған сақтандырғышты пайдаланғанда, ол сақтандырғыш құрылғы мен тіреуіштерді пайдаланудай қауіпсіз болады, себебі жолбасшы құласа, арқандағы барлық бос кеңістік жоғалып, одан кейін келе жатқан адам құлауды тоқтату үшін қарсы салмақ ретінде әрекет етеді. Жүйтіп тұрған сақтандырғыш – жолбасшының құлау тәуекелі, салдары және ықтималдығы қанағаттанарлық деп есептелген жағдайларда, биікке көтерілудің жылдам баламасы ретінде қолданылады.

Мұз

Қар пикеті альпинизмде бекіткіш ретінде қолданылады. Ол қарға қадалып, құлауды тоқтату үшін пайдаланылады. Қар пикеттерін қарға көлденең орналастырып, "өлген адам" ретінде қолдануға болады, бұл раппел үшін сенімді бекіткішті қамтамасыз етеді. Мұз бұрандаларын қатты мұзға қолмен бұрап орнатуға болады, және олар мұзға өрмелеу кезінде камаларға немесе гайкаларға балама болып табылады. Мұзды Абалаков өрімі немесе V өрімі арқылы да қорғауға болады. Мұздық бекіткіштердің сенімділігі шектеулі болғандықтан, кейде олар құлау кезінде жүктемені азайту үшін арналған жүктемен сіңіретін ілмек немесе жылдам ілгіш арқылы арқанға бекітіледі.

Тікелей емес

Арқан альпинисттен қамаушыға дейін созылады. Көбінесе қабырғаларда бақыланатын жағдайларда немесе төменнен арқанмен көтерілгенде, қамаушыға қарағанда альпинисттің салмағы аз болғанда қолданылады. Бұл жүйеден қашып шығу мүмкін емес.

Жартылай тікелей

Арқан альпинисттен сақтандырушыға келгенде, сақтандырушы якорьге жеке бекітіледі. Бұл көбінесе көп қабатты өрмелеу кезінде және сақтандырушы тұрақтанғанда қолданылады. Сонымен қатар, жоғарғы сақтандыру кезінде альпинист құласа, сақтандырушыны альпинисттің үстіндегі тұрақтан тартып алып кетуі мүмкін. Сақтандырушы қажет болған жағдайда, аз күш жұмсап, жүйеден өзін босата алады. Сақтандырушының қауіпсіздік белдеуінің алдыңғы бөлігіндегі сақтандыру ілмегі арқылы якорьге бекітілуі өте маңызды. Сақтандырушының қауіпсіздік белдеуін якорьге артқы жағынан бекіту, жүктеме кезінде белдеудің ішке қарай жирылып, алдыңғы және артқы жаққа қарай созылуына әкелуі мүмкін, бүйірлерге емес. Бұл сақтандырушының жамбас сүйегінің сынуына және ауыр дене жарақаттарына себеп болуы мүмкін.

Тікелей

Таушының арқаны зәкірге жеткенде. Ілмелі беля құрылғысын қолдануға болады, бірақ көбінесе осы жағдайда итальяндық тіркеме ғана қолданылады. Қамқоршы жүйеден толығымен еркін.

Жүктемені бөлу

Жүктемені бөлісу (немесе жүктемені тарату) зәкірі – негізгі зәкір нүктесінде бірігіп, зәкірлеу жүйесін құрайтын екі немесе одан көп жеке зәкірден тұратын жүйе. Бұл конфигурация артықшылықты қамтамасыз ету және әдетте, қорғаныш зәкірі үшін күштілікті арттыру тәсілі болып табылады. Дұрыс құрастырылған жағдайда, жүктеме әрбір жеке зәкірге таратылады, емес, барлық жүктеме бір ғана зәкір нүктесіне салынады. Бұл кез келген зәкір нүктесінің бұзылу қаупін азайтады, және егер бір нүкте бұзылса, қалғандары оны ұстап тұруы керек.

Үздік тәжірибелер

Жүкті бөлісуде дұрыс резервтік көшірмелік пен тиімділікті қамтамасыз ету үшін, әдетте бірнеше ең жақсы тәжірибелер сақталады.

Артықшылық

Анкерлер қосымша болуы керек, яғни егер жеке анкерлердің біреуі бұзылса да, жалпы анкер жеткілікті күшті болып қалуы тиіс. Жеке анкерлерді тәуелсіз жерлерге орналастыру анкерді қосымша етеді. Бұл әрбір анкерді орналастыру үшін әртүрлі тастарды, жарық жүйелерін немесе нысандарды пайдалануды білдіруі мүмкін. Алайда, барлық альпинистік анкерлерде қосымшалық қажет емес. Кез келген бағытта кем дегенде бірнеше килоньютон күшті ұстап тұра алатын, диаметрі жеткілікті тірі ағаш, кез келген альпинистік анкер үшін жалғыз анкер ретінде жеткілікті.

Теңестіру

Жүктеме бөлісуде әрбір жеке зәкір басты зәкір нүктесіне қосылады. Жүктеме бөлісу зәкірі, егер жүктеме күші әрбір жеке зәкірге тең бөлінсе, теңестірілген деп есептеледі. Бұл негізгі зәкірді жүктеменің күтілетін бағытында тартқанда, әрбір байланыстырушы элементтің (негізгі зәкір нүктесі мен жеке зәкір арасындағы) ұзындығын реттеу арқылы қол жеткізіледі. Зәкірлер алдын ала теңестірілген болуы мүмкін, яғни орнату кезінде зәкір нүктелері арасында статикалық теңестіру жүзеге асырылады, немесе өздігінен теңестірілген, онда зәкір жүйесі пайдалану барысында зәкір нүктелері арасындағы кернеуді динамикалық түрде реттейді.

Ұзартудың болмауы

Жүктемені бөлісетін бекіткіш, жеке бекіткіш бұзылған жағдайда созылмаса, созылмау қасиетіне ие. Бұл маңызды ерекшелік, бұзылған кезде қалған жеке бекіткіштерге соққы жүктеме түсу мүмкіндігін азайтады. Созылмауға өзара байланыстыратын шнуршаға тиісті түйін байлау арқылы немесе теңестіру үшін жеке шнуршаларды қолдану арқылы қол жеткізуге болады. Созылмау принципі материалдардың артқан жүктеме кезіндегі созылуына емес, соққы жүктемені азайтуға қатысты. Минималды қозғалыс принципі созылмаумен байланысты. Жақсы құрылған жүктемені бөлісетін бекіткіштің негізгі бекіткіш нүктесі, жеке бекіткіш бұзылған жағдайда созылмайды немесе қозғалмайды. Қозғалысты азайту жеке бекіткіштер арасындағы ішкі бұрышты азайту және жеке бекіткіштердің санын арттыру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Тағы бір әдіс – негізгі бекіткіш нүктесінен қысқа қашықтықта бағытталған бекіткіш орнату.