Кіріспе

VI ғасырдың соңында жазылған соғыс туралы нұсқаулық, VI-IX ғасырлардағы кітап, Мористің «Стратегиконы».

«Стратегикон» (Στρατηγικόν) – бұл соғыс нұсқаулығы, ол кейінгі антик дәуірде (VI ғасыр) жазылған деп есептеледі және көбінесе Византия императоры Мористің еңбегі саналады.

Шолу

Бұл еңбек практикалық нұсқаулық болып табылады және автордың айтуынша, "өздерін генералдыққа арнағандар үшін біршама қарапайым элементарлық нұсқаулық", ол Византия соғыс өнеріне арналған жалпы нұсқаулық немесе анықтамалық ретінде қызмет етуі тиіс еді. Джордж Деннис 1984 жылғы аудармасының кіріспесінде "Стратегикон өте түзу және көбінесе күрделі емес грек тілінде жазылған" деп атап өтті. "Стратегикон" әскери император Маврикий жасаған әскери реформаларды жүйелеу мақсатымен жазылған болуы мүмкін. "Стратегиконның" нақты авторлығы әлі де ғалымдар арасында даулы мәселе. Маврикий оны жасауды тапсырған болса, мүмкін, оның інісі Петр немесе, көбірек болжам бойынша, басқа бір генерал нақты автор болған. Жазылған мерзімі де әлі де талқыланып отыр. Егер ол 6 ғасырда жазылған болса, "Стратегикон" Балқан және Парсы жорықтарының тәжірибесін талдау және зерделеу үшін жасалған болуы мүмкін, немесе жорықтар осы нұсқаулыққа сәйкес жүргізілген болуы мүмкін. Алайда, 19 ғасырдың соңынан бастап, бірқатар тарихшылар филологиялық және технологиялық қайшылықтарға байланысты, оның 8 немесе 9 ғасырларда жарияланғанын айтты. Дегенмен, бұл еңбек Византияның орта ғасырлық кезеңіндегі ең маңызды әскери мәтіндердің бірі саналады, Византия императорлары Лев VI-ның ("Тактика") және Никефор Фоканың ("De velitatione" және "Praecepta Militaria") трактаттарымен бірге. Әсіресе Левтің "Тактикасы" "Стратегиконнан" үлкен ықпал алды. Мәтін Византия армиясының 6-7 ғасырларда қолданған стратегиясы мен тактикасының әртүрлі аспектілерін қамтитын 12 тараудан немесе "кітаптан" тұрады. Оның мазмұны негізінен атты әскер тактикасы мен құрамына, ал бірнеше тараулары жаяу әскер, қамалға шабуыл, логистика, білім беру және оқу, сондай-ақ әскердің қозғалысы туралы мәселелерді қарастырады. Автор ежелгі грек әскери трактаттарымен, әсіресе Онасандер мен Элианмен таныс болған, оларды мазмұн көзі ретінде емес, тұжырымдамалық үлгілер ретінде пайдаланған. Әр кітап белгілі бір тақырыпқа арналған. Кіші бөлімдердің бірнеше деңгейлері одан әрі егжей-тегжейлі ақпарат береді және карталарды қамтиды. Бұл карталар негізінен әскер орналасқан жерлердің негізгі белгілерін көрсету және Византия армиясының сол дәуірдегі стандартты құрылымдары мен маневрлерін көрсету үшін жасалған эскиздер мен суреттер болып табылады. Жетінші және сегізінші кітаптарда қолбасшыға нұсқаулар мен әскери нақыл сөздер түрінде кеңес беріледі. Он бірінші кітап этнографтар үшін қызығушылық тудырады, өйткені онда франктар, ломбардтар, аварлар, түріктер және славяндар сияқты Византия империясының түрлі жаулары бейнеленген. "Стратегикон" сонымен қатар әскери әділеттілік пен Византия құқығы туралы мәліметтерді де ұсынады және оларға сілтеме жасайды, өйткені онда әскери құқық бұзушылықтар мен оларға тағайындалған жазалардың тізімі бар.

І кітап Кіріспе

Бұл кітап Византия әскерінің пайда болу тарихы туралы толық мәліметтерді, сондай-ақ іріктеу, ұйымдастыру, қылмыстар және жазалар туралы нақты ақпаратты қамтиды. Византия әскерінің негізгі тақырыптары бойынша қандай да түсініксіздіктер болмауы үшін төмендегі мәселелерге егжей-тегжейлі тоқталады. Кітапта мына тақырыптар қарастырылады: жеке сарбаздардың дайындығы мен жаттығулары, атты әскердің қару-жарағы және негізгі жабдықтары, офицерлер мен сарбаздардың түрлі шендері, әскердің құрылымы және офицерлерді тағайындау тәртібі, тагматик командирлердің бағынышты офицерлерін және жауынгерлік жетекшілерді қалай таңдауы және тагманы бөлімдерге қалай бөлуі керек, әскерге арналған әскери қылмыстар туралы ережелер, тагматик командирлерге арналған әскери қылмыстар туралы ережелер, әскери жазалар және жау әрекеті болмаған кезде әскердің өз жерімен реттелген тәртіппен жүруі.