Кіріспе

Т-60 – Кеңес Одағында 1941-1942 жылдары өндірілген жеңіл танк. Осы кезеңде 6 292 данасы жасалды. Танк, ескірген Т-38 шабуылдық танкын алмастыру мақсатында жобаланды және Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Румыния Корольдігі Т-60 шассиін өздері жобалаған бірнеше танк жойғыштарды құру үшін пайдаланды.

Дизайн

Николай Астров басқаратын Мәскеудегі №37 зауыттың жобалау тобына 1938 жылы қос мақсатты және қос мақсатты емес барлау танктерін жобалау міндеті жүктелді. Олар Т-30А және Т-30Б прототиптерін жасады. Біріншісі 1940 жылдан бастап Т-40 амфибиялық танк ретінде өндіріле бастады. Т-30Б прототипі, Т-40 шассиін бөліскенімен, құрылысы жайлырақ және бронясы ауыррақ болды, көбінесе Т-60 барлау танктері ретінде танымал болды, бірақ ол нақты Т-60-тан (көбінесе «Т-40» Т-60/Т-30 деп аталды) ерекшеленді. Т-60-ты әзірлеу неміс басқыншылығының алғашқы күндері басталды. Жаңа танк танк корпусының ауыр шығындарын толықтыру үшін уақытша шара ретінде қарастырылды, ал Т-34 немесе КВ-1 сияқты ауыр танктердің өндіріс желілері қажетті сенімділіктегі танктерді қажетті көлемде қамтамасыз ете алмады. Ауыр бауырларынан айырмашылығы, Т-60 танктері арнайы танк өндірісі үшін жабдығы жоқ зауыттарда, мысалы, Горькийдегі ГАЗ жүк машинасы зауытында немесе Сталинградтағы №264 кеме жасау зауытында өндірілуі үшін жобаланды. Т-40 шассиінің негізінде жасалған Т-60, алдыңғы моделінің амфибиялық қабілетін ауыр бронямен алмастырды. Сонымен қатар, танкты өндіруді жеңілдету үшін, барлау әлі де жаңа танктың мүмкін қолданылуларының бірі ретінде қарастырылса да, ол MS-1-ден кейін радиостанцияны ешқашан алмаған жалғыз совет танктеріне айналды (оның орнына арнайы бөлімше болғанымен). Танктің бастапқыда Т-40 сияқты 12,7 мм пулеметпен қаруландыру жоспарланған, бірақ танк өнеркәсібі халық комиссары Вячеслав Малышевтың ұсынысымен, ол автоматты 20 мм ТНШ зеңбірегімен жарақтандырылды, бұл совет авиациясында қолданылатын ШВАК зеңбірегінің танктық нұсқасы еді, себебі бұл қару ДШК-мен бәсекелесе алатын үлкен көлемде өндірілді. Жердегі көлік құралында авиациялық қаруды қолдану бірнеше мәселелерді тудырды: зеңбірек шаңға оңай беріліп, 500 м қашықтықта тек 15 мм тік броняны тесіп өте алатын, жаңадан қаруланған неміс танктеріне қарсы тиімсіз болып шықты, осылайша Т-60 жаяу әскерді қолдау рөліне бекітілді. Алғашқы тәжірибелік Т-60 танктері 1941 жылдың шілдесінде жасалды, бірақ сериялық өндіріс сол жылдың күзінде ғана басталды. Алайда, ГАЗ зауытында оған басымдық берілгеннен кейін, жүк машиналарын өндіру есебінен, ай сайын жүздеген танк жасау мүмкін болды, 1941 жылы жалпы өндіріс 1360-тан астам бірлікке жетті, оның 1177-сі Горький зауытында жасалды. Танктер 1941 жылғы Қазан төңкерілісінің парадына қатысты және Мәскеуді қорғауда кеңінен қолданылды. Бірнеше Т-60 танктері неміс әскеріне түсіп, Panzerkampfwagen T 60 743(r) ретінде пайдаланылды.

Дамыту

Т-60 танкысында қолданылған 20 мм автокөліктің кемшіліктері анық болды, сондықтан 1942 жылы танкты 37 мм ZIS-19 зеңбірегімен қайта қаруландыруға тырысты, бірақ Кеңес Одағының 37 мм оқ-дәрісінің жетіспеуіне байланысты бұл жоба тоқтатылды. Осыған байланысты, стандартты 45 мм танк зеңбірегін орналастыру үшін модификацияланған мұнарамен жаңа жоба басталды. Бұл мүмкін болды, және жаңа мұнара 1942 жылдың жазында жобаланып, сәтті сынақтан өтті. Жаңа мұнарада зеңбірек оң жаққа жылжытылды, бұл экипаж мүшесіне көбірек орын берді, сондай-ақ коаксиалды пулемет қосылды. Т-60 танкысын жетілдіру нәтижесінде Т-70 танкісі пайда болды, ол танктың жақсартылған бронясы және зеңбірегі бар нұсқасы болды, ал шассиі жаңа екі қозғалтқышты сыйдыру үшін ұзартылды. Ставка Т-70-ті Қызыл Армияның жаңа стандартты жеңіл танкысі ретінде қабылдады, және ол ақырында 1943 жылдың қарашасында танк полктерінде оны алмастырған Т-34 танкысінен кейін Қызыл Армияда ең көп өндірілген екінші танк болды. Т-70 барлау немесе артиллерияны буксирлеу үшін қолданыла берді, ал оның шассиі соғыстың ең көп өндірілген жеңіл өзі жүретін артиллериялық құралы SU-76, сондай-ақ жеңіл өзі жүретін зениттік құралдары T-90 және ZSU-37 құруға негіз болды. Осылайша, Т-60 және одан жасалған көліктердің тарихы соғыстың ең ұқсас неміс танкысі PzKpfw II-нің тағдырын шағылыстырды.

Жылжымалы резервуар

Бір Т-60 1942 жылы планерге айналдырылды және оны Петляков Пе-8 немесе Туполев ТБ-3 бомбалаушысымен буксирлеуге арналған, партизандық күштерді жеңіл бронетехникамен қамтамасыз ету мақсатында жасалған. Танк әуеге көтеру үшін қару-жарақ, оқ-дәрі, фаралар алынып, өте аз отын қалдырылды. Бірақ, жасалған өзгертулерге қарамастан, Т-60-тың нашар аэродинамикалық қасиеттеріне байланысты, ТБ-3 бомбалаушысы жалғыз ұшып келе жатқанда апаттан сақтау үшін планерді тастауға мәжбүр болды. Т-60 әуежайға жақын далаға қонды, содан кейін планер қанаттары мен құйрығын шешіп, базасына қайтып келді. Оны буксирлейтін жеткілікті қуатты ұшақ болмағандықтан жоба тоқтатылып, қайта жаңартылмады.

Румын нұсқалары

Румыниялықтар 1943 жылы 34 тұтқынға алынған Т-60 танкін TACAM T 60 танк жойғыштарына түрлендірді. Олар тұтқынға алынған советтік F-22 зеңбіректерімен қаруланды, олар неміс Marder II конфигурациясына ұқсас, жеңіл броньдалған құрылымға орналастырылған. "Марешал" танк жойғышының алғашқы екі прототипі Т-60 шассиіне негізделген. Кейінгі прототиптер мен сериялық өндірістегі көліктер жаңа румындық шассиді пайдаланды, бірақ Т-60 шассисі (өзгертілгенімен) бесінші прототипке дейін қолданылды.