Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гомердің кім екендігі және "Илиада" мен "Одиссея" авторлығы туралы пікірталас
Debate about the identity of Homer and the authorship of the Iliad and Odyssey
Гомерлік мәселе – Гомердің кім екендігі, "Илиада" мен "Одиссея" кім жазғандығы және олардың тарихи негізділігі (әсіресе "Илиадаға" қатысты) туралы күмән тудырып, одан кейін пайда болған пікірталас. Бұл мәселе классикалық антикалық дәуірде және эллинистік кезеңдегі зерттеулерде бастау алған, бірақ 19, 20 және 21 ғасырларда Гомерді зерттеуші ғалымдар арасында кеңінен талқыланды. Гомерлік мәселенің негізгі тақырыптары:
The Homeric Question concerns the doubts and consequent debate over the identity of Homer, the authorship of the Iliad and Odyssey, and their historicity (especially concerning the Iliad). The subject has its roots in classical antiquity and the scholarship of the Hellenistic period, but has flourished among Homeric scholars of the 19th, 20th, and 21st centuries. The main subtopics of the Homeric Question are:
"Гомер кім?" "«Илиада» мен «Одиссея» бір автордың туындысы ма, әлде бірнеше автордың бірлескен еңбегі ме?" "Өлеңдер кім, қашан, қайда және қандай жағдайларда жазылған?" Қазіргі заманғы мәтіндік талдау мен археологиялық зерттеулер осы сұрақтарға мынадай сұрақтарды қосты:
"Who is Homer?" "Are the Iliad and the Odyssey of multiple or single authorship?" "By whom, when, where, and under what circumstances were the poems composed?" To these questions the possibilities of modern textual criticism and archaeological answers have added a few more:
"Гомерлік өлеңдерде сақталған дәстүрлердің қаншалықты сенімділігін анықтауға болады?" "Гомер поэзиясындағы ең көне элементтердің жасы қанша екенін нақты анықтауға болады?"
"How reliable is the tradition embodied in the Homeric poems?" "How old are the oldest elements in Homeric poetry which can be dated with certainty?"
Ауызша дәстүр
Текст сынының алғашқы негізін қалаушылар, оның ішінде Исаак Казоубон (1559–1614), Ричард Бентли (1662–1742) және Фридрих Август Вольф (1759–1824) Гомерлік канонның сұйық, ауызша табиғатын осыдан бұрын-ақ атап көрсеткен. Алайда, бұл көзқарас Милман Пэрридің маңызды еңбегінен кейін ғана кең танылды. Қазір көптеген классиктер Гомер сияқты композитор болған-болмағандығына қарамастан, оған жатқызылатын жырлар ауызша дәстүрге тәуелді екеніне, көптеген әнші-ақындардың (немесе Aoidos, aoidoi) ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан мұрасы болған әдіске байланысты екенімен келіседі. "Илиада" мен "Одиссея" жырларының құрылымын және сөздік қорын талдау олардың көптеген тұрақты және қайталамалы тіркестерді, тіпті толық тармақтарды қамтитынын көрсетеді. Осылайша, теория бойынша, "Илиада" мен "Одиссея" ауызша формулалық композицияның өнімдері болуы мүмкін, ақын жатталған дәстүрлі өлеңдер мен тіркестер жинағын қолданып, сол жерде оларды құрастырған. Милман Пэрри мен Альберт Лорд мұндай күрделі ауызша дәстүрдің, қазіргі сауатты мәдениеттерге жат екенін, тек ауызша мәдениеттегі эпикалық поэзияға тән екенін атап өтті. Мұндағы маңызды сөздер – "ауызша" және "дәстүрлі". Пэрри біріншісінен бастайды: тілдің қайталамалы бөліктерін әнші-ақын өзінің алдыңғыларынан мұра еткен және оларды композиция жасау кезінде пайдалы тапқан дейді. Пэрри осы қайталамалы тіл бөліктерін "формулалар" деп атайды. Көптеген ғалымдар "Илиада" мен "Одиссея" б.з.д. 8 ғасырынан бастап, көне материалдардан стандарттану және жетілдіру процесінен өткенін келіседі. 1960 жылы Лордтың кітабы жарық көрді, ол "Илиада", "Одиссея" және тіпті "Беовульф" сияқты мәтіндерге ауызша формулалық теорияны қолданумен байланысты туындаған мәселелер мен сұрақтарға назар аударды. Бұл Гомер және ауызша формулалық композиция бойынша барлық келесі жұмыстарға әсер етті. Оның маңызды еңбегіне жауап ретінде Джеффри Кирк "Гомердің әндері" атты кітап жариялады, онда ол Лордтың Сербия эпостық поэзиясының ауызша формулалық сипатын Босния мен Герцеговинада (теория алғаш рет дамыған аймақ) Гомер эпосына дейін кеңейтуіне күмәнді қарады. Ол Гомердің жырлары сол дәстүрлерден "өлшемдік қатаңдығы", "формулалық жүйелері" және шығармашылығымен ерекшеленеді деп санайды. Кирк Гомердің жырлары тек "көшіруші" болған серб ақынына қарағанда, бірдей мақсатқа жету үшін сөздер мен үзінділерді таңдауға көбірек еркіндік берген жүйемен оқылғанын дәлелдеді. Содан кейін Эрик А. Хавелоктың 1963 жылы жарық көрген "Платонға кіріспе" атты кітабы Гомер эпосына ғалымдардың қарауын өзгертті, оның тек ауызша дәстүрдің өнімі ғана емес, сонымен қатар ондағы ауызша формулалар ежелгі гректердің мәдени білімді ұрпақтар бойы сақтау құралы болғанын дәлелдеді. 1966 жылы жазған "Бізде Гомердің Илиадасы бар ма?" еңбегінде Адам Пэрри өзінің заманындағы ең толық дамыған ауызша ақынның бар екенін теориялады, ол қабылданған дәстүрлі оқиға аясында нюанстармен толы кейіпкерлерді шығармашылық және интеллектуалдық тұрғыдан қалыптастыра алатын адам еді; шын мәнінде, Пэрри серб дәстүрін "нашар" деп мүлдем жоққа шығарды, грек ауызша дәстүр үлгісін барлық басқалардан жоғары қоюды таңдады. Лорд 1968 жылы жарық көрген Гомерді ауызша ақын ретінде қарастырған Кирк пен Пэрридің пікірлеріне жауап ретінде "Гомер ретінде ауызша ақын" кітабын жариялады, ол серб эпостық поэзиясының маңыздылығына және оның Гомерге ұқсастығына деген сенімін қайталады, сонымен қатар Гомер эпосын оқып шығушылардың интеллектуалды және әдеби рөлін азайтады. Гомердің шын мәнінде ауызша айтылған сөз тізбегінің аты немесе Шекспирге қатысты "Бард" дегенге тең деген теорияны одан әрі қолдап, грек аты Гомерос этимологиялық тұрғыдан қызықты. Бұл сөз грекше "қонақ" деген сөзбен бірдей. Оның аты "Гомерейлер" деп аталатын ақындар қоғамының атынан алынған деген болжам бар, бұл сөзбе-сөз "қонақтардың ұлдары", яғни соғыс тұтқындарының ұрпақтары дегенді білдіреді. Бұл адамдар соғысқа жіберілмеген, себебі олардың майданға адалдығы күмәнді болғандықтан, олар қақтығыстарда өлтірілмеді, сондықтан оларға аймақтың эпикалық поэзиясының қорын есте сақтау, өткен оқиғаларды есте сақтау міндеті жүктелді, аймаққа сауаттылық келгенге дейін. Сонымен қатар, "Гомер" сөзі Жерорта теңізіндегі теңізшілердің сөздік қорындағы семит тіліндегі MR сөзінің көшірмесі болуы мүмкін, бұл "айту" немесе "баян ету" дегенді білдіреді. "Гомер" сөзі "сага" сөзінің Жерорта теңізі нұсқасы болуы мүмкін. Псевдо Плутарх бұл есімнің "ілесу" деген мағынаны білдіретін сөзден және "соқыр" деген мағынаны білдіретін басқа сөзден шыққандығын айтады. Басқа дереккөздер Гомердің есімін Смирнамен бірнеше этимологиялық себептермен байланыстырады.
The very forefathers of text criticism, including Isaac Casaubon (1559–1614), Richard Bentley (1662–1742) and Friedrich August Wolf (1759–1824) already emphasized the fluid like, oral nature of the Homeric canon. This perspective, however, did not receive mainstream recognition until after the seminal work of Milman Parry. Now most classicists agree that, whether or not there was ever such a composer as Homer, the poems attributed to him are to some degree dependent on oral tradition, a generations old technique that was the collective inheritance of many singer poets (or [[Aoidos, aoidoi). An analysis of the structure and vocabulary of the Iliad and Odyssey shows that the poems contain many regular and repeated phrases; indeed, even entire verses are repeated. Thus according to the theory, the Iliad and Odyssey may have been products of oral formulaic composition, composed on the spot by the poet using a collection of memorized traditional verses and phrases. Milman Parry and Albert Lord have pointed out that such elaborate oral tradition, foreign to today's literate cultures, is typical of epic poetry in an exclusively oral culture. The crucial words here are "oral" and "traditional". Parry starts with the former: the repetitive chunks of language, he says, were inherited by the singer poet from his predecessors, and were useful to him in composition. Parry calls these chunks of repetitive language "formulas". Many scholars agree that the Iliad and Odyssey underwent a process of standardization and refinement out of older material, beginning in the 8th century BC. The 1960 publication of Lord's book, which focused on the problems and questions that arise in conjunction with applying oral formulaic theory to problematic texts such as the Iliad, the Odyssey and even Beowulf influenced nearly all subsequent work on Homer and oral formulaic composition. In response to his landmark effort, Geoffrey Kirk published a book entitled The Songs of Homer, in which he questions Lord's extension of the oral formulaic nature of Serbian epic poetry in Bosnia and Herzegovina (the area from which the theory was first developed) to Homeric epic. He holds that Homeric poems differ from those traditions in their "metrical strictness", "formular system[s]" and creativity. Kirk argued that Homeric poems were recited under a system that gave the reciter much more freedom to choose words and passages to achieve the same end than the Serbian poet, who was merely "reproductive". Shortly afterwards, Eric A. Havelock's 1963 book Preface to Plato revolutionized how scholars looked at Homeric epic by arguing not only that it was the product of an oral tradition but that the oral formulas contained therein served as a way for ancient Greeks to preserve cultural knowledge across many different generations. In his 1966 work Have we Homer's Iliad?, Adam Parry theorized the existence of the most fully developed oral poet up to his time, a person who could (at his discretion) creatively and intellectually form nuanced characters in the context of the accepted, traditional story; in fact, Parry altogether discounted the Serbian tradition to an "unfortunate" extent, choosing to elevate the Greek model of oral tradition above all others. Lord reacted to Kirk and Parry's respective contentions with Homer as Oral Poet, published in 1968, which reaffirmed his belief in the relevance of Serbian epic poetry and its similarities to Homer, and downplayed the intellectual and literary role of the reciters of Homeric epic. In further support of the theory that Homer is really the name of a series of oral formulas, or equivalent to "the Bard" as applied to Shakespeare, the Greek name Homēros is etymologically noteworthy. It is identical to the Greek word for "hostage". It has been hypothesized that his name was back extracted from the name of a society of poets called the Homeridae, which literally means "sons of hostages", i. e., descendants of prisoners of war. As these men were not sent to war because their loyalty on the battlefield was suspect, they would not be killed in conflicts, so they were entrusted with remembering the area's stock of epic poetry, to remember past events, from the time before literacy came to the area. In a similar vein, the word "Homer" may simply be a carryover from the Mediterranean seafarers' vocabulary adoption of the Semitic word base ’MR, which means "say" or "tell". "Homer" may simply be the Mediterranean version of "saga". Pseudo Plutarch suggests that the name comes from a word meaning "to follow" and another meaning "blind". Other sources connect Homer's name with Smyrna for several etymological reasons.
Уақыт аралығы
Бұл өлеңдердің нақты қашан жазу формасына ие болғаны пікірталас тудырады. Дәстүрлі шешім – "транскрипция гипотезасы", онда сауатсыз жыршы өлеңді б.з.б. 6 ғасырда немесе одан ертерек сауатты жазушыға айтады. Ежелгі дереккөздер бірауыздан Афина тираны Пеизистрат Гомердің өлеңдерін алғаш жазып, оларды біз қазір оқитын ретпен реттегенін мәлімдейді. Грегорий Нагги сияқты радикал гомеристер Гомер өлеңдерінің канондық мәтіні грек дәуірінде (б.з.б. 3-1 ғасырлар) Александрия редакторларымен орнатылғанға дейін болмағанын айтады. Қазіргі заманғы пікірталас Фридрих Август Вольфтың "Пролегомена" (1795) еңбегімен басталды. Вольфтың сөзіне қарағанда, жазылған мерзімі Гомердің мәтіндік талдауындағы ең алғашқы сұрақтардың бірі. Гомерге жазу белгісіз болғанын анықтаған Вольф, нағыз берілу жолын, яғни Ропсодистерді, олардың Гомеридтерден тараған ұрпақтарын қарастырады. Вольф сондай-ақ, Илиада мен Одиссея біз білетін түрінде жазусыз жазыла алмайтынына келді. Сондықтан, Бентли айтқандай, олар әндер мен рапсодиялардың тізбегі болуы керек, алғашқы жазылғаннан кейін 500 жылға дейін эпостық өлең түрінде жинақталмаған. Вольф бұл тұжырымын циклдық өлеңдерге тән сипаттамалармен (олардың біртілдігінің болмауы Илиада мен Одиссеяның құрылымы кейінірек жасалғанын көрсетеді), бір-екі байланыстың жетілмегендігі және ежелгі сыншылардың кейбір бөліктердің нақтылығына күмәндануымен негіздеді.
Exactly when these poems would have taken on a fixed written form is subject to debate. The traditional solution is the "transcription hypothesis", wherein a non literate singer dictates the poem to a literate scribe in the 6th century BC or earlier. Sources from antiquity are unanimous in declaring that Peisistratus, the tyrant of Athens, first committed the poems of Homer to writing and placed them in the order in which we now read them. More radical Homerists, such as Gregory Nagy, contend that a canonical text of the Homeric poems did not exist until established by Alexandrian editors in the Hellenistic period (3rd to 1st century BC). The modern debate began with the Prolegomena of Friedrich August Wolf (1795). According to Wolf, the date of writing is among the first questions in the textual criticism of Homer. Having satisfied himself that writing was unknown to Homer, Wolf considers the real mode of transmission, which he purports to find in the Rhapsodists, of whom the Homeridae were an hereditary school. Wolf reached the conclusion that the Iliad and Odyssey could not have been composed in the form in which we know them without the aid of writing. They must therefore have been, as Bentley has said, a sequel of songs and rhapsodies, loose songs not collected together in the form of an epic poem until about 500 years after their original composition. This conclusion Wolf supports by the character attributed to the Cyclic poems (whose want of unity showed that the structure of the Iliad and Odyssey must be the work of a later time), by one or two indications of imperfect connection, and by the doubts of ancient critics as to the authenticity of certain parts.
Гомердің кім екені
Вольфтың болжамдары сол кездегі идеялар мен көңіл-күйге сай келді, ал оның тарихи аргументтері, әсіресе Пеизистраттың еңбегіне қатысты көптеген куәліктері, көпке дейін күмәндалмады. Вольфтың "Пролегоменаларының" әсері өте зор болды және оның шешімі соншалықты қауқыпты болды, сол кездегі бірнеше қарсылықтарға қарамастан, нағыз Гомерлік дау 1824 жылы оның қайтысынан кейін ғана басталды. Екі жырдың бір автордың туындысы екендігі ашық мәселе болып қалды; осы ғалымдар тобының көзқарасы оларды бөліп қарауға бағытталды. Жазудың қолданылуына қатысты да олар бірауыздан келіспеді. Мысалы, Карл Отфрид Мюллер осы мәселеде Вольфтың пікірін ұстанып қалды, бірақ Вольфтың одан жасаған қорытындысына қарсы күресті. Бұл, әсіресе "Илиада" мен "Одиссеяның" ішкі тұтастығын көрсетеді. Әріптердің қайталануын ескере отырып, Стефан Вонфельттің жақындағы зерттеуі Гомердің шығармаларының Гесиодқа қарағандағы бірлігін көрсетеді. Қазіргі заманғы талдаушылардың тезисіне күмән туғандықтан, пікір-таластар жалғасуда.
Wolf's speculations were in harmony with the ideas and sentiment of the time, and his historical arguments, especially his long array of testimonies to the work of Peisistratus, were hardly challenged. The effect of Wolf's Prolegomena was so overwhelming, and its determination so decisive, that, although a few protests were made at the time, the true Homeric controversy did not begin until after his death in 1824. Whether the two epics were by the same author remained an open question; the tendency of this group of scholars was towards separation. Regarding the use of writing, too, they were not unanimous. Karl Otfried Müller, for instance, maintained the view of Wolf on this point, while strenuously combating the inference which Wolf drew from it. particularly shows the internal cohesion of the Iliad and the Odyssey. Taking into account the repetition of the letters, a recent study of Stephan Vonfelt highlights the unity of the works of Homer compared to Hesiod. The thesis of modern analysts being questioned, the debate remains open.
Гомер мәселесінің қазіргі жағдайы
Көптеген ғалымдар, поэмалардың пайда болуына қатысты басқа да мәселелерде пікір келіспесе де, "Илиада" мен "Одиссеяның" бір автордың туындысы емес екеніне келіседі, себебі "оқиға баяндалуының әртүрлілігі, теологиясы, этикасы, сөздік қоры, географиялық перспективасы және "Одиссеяның" кейбір бөлімдерінің "Илиадаға" қатысты айқын еліктеушілік сипаты". Көптеген ғалымдар "Илиада" мен "Одиссеяның" біртұтас поэмалар екеніне келіседі, яғни әр поэмада нақты жалпы жоспар бар және олар бір-бірімен байланыссыз әндерден құралған жоқ. Қазіргі ғалымдар поэмалардың жазылған мерзімін талқылауда. Дегенмен, көпшілік пікір бойынша, "Гомердің" "мерзімі" ауызша дәстүрдің жазба түріне айналған тарихи сәтпен байланысты болуы керек. Бір шекте Ричард Янко лингвистикалық талдау мен статистика негізінде екі поэманың да б.з.б. VIII ғасырда жазылғанын ұсынады. Ал екінші шекте Грегори Нагги сияқты ғалымдар "Гомерді" үздіксіз дамитын дәстүр ретінде қарастырады, ол дәстүрдің дамуымен біршама тұрақтанды, бірақ б.з.б. II ғасырының ортасына дейін өзгеріп, дамуын тоқтатпады. Ол сондай-ақ, "Илиададағы" кейбір үзінділердің б.з.б. VII ғасырдың ортасындағы Ежелгі Таяу Шығыста болған тарихи оқиғалар туралы білімді көрсететінін түсіндіреді, соның ішінде Сеннахиримнің б.з.б. 689 жылы Вавилонды қиратуы және Ашшурбанипалдың б.з.б. 663/4 жылы Фива қаласын тонауы.
Most scholars, although disagreeing on other questions about the genesis of the poems, agree that the Iliad and the Odyssey were not produced by the same author, based on "the many differences of narrative manner, theology, ethics, vocabulary, and geographical perspective, and by the apparently imitative character of certain passages of the Odyssey in relation to the Iliad." Nearly all scholars agree that the Iliad and the Odyssey are unified poems, in that each poem shows a clear overall design, and that they are not merely strung together from unrelated songs. Contemporary scholars continue to debate the date of the poems. It is generally agreed, however, that the "date" of "Homer" should refer to the moment in history when the oral tradition became a written text. At one extreme, Richard Janko has proposed a date for both poems to the eighth century BC based on linguistic analysis and statistics. At the other extreme, scholars such as Gregory Nagy see "Homer" as a continually evolving tradition, which grew much more stable as the tradition progressed, but which did not fully cease to continue changing and evolving until as late as the middle of the second century BC. He also interprets passages in the Iliad as showing knowledge of historical events that occurred in the ancient Near East during the middle of the seventh century BC, including the destruction of Babylon by Sennacherib in 689 BC and the Sack of Thebes by Ashurbanipal in 663/4 BC.