Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Висайя этносы
Visayan ethnic group
Хилигайнондар, көбінесе Илонгго немесе Панай халқы деп аталады, Висайя этносының екінші ірі кіші тобы болып табылады. Олардың негізгі тілі – австронезия тілдер отбасының Висайя тармағына жататын хилигайнон тілі, ол Панай, Гвимарас және Негрос аралдарында кең таралған. Олар Батыс Висайя аймағындағы Панай аралындағы Илоило провинциясынан шыққан. Соңғы жылдары көші-қон және ішкі көші-қондар хилигайнондардың Филиппиннің әртүрлі аймақтарына таралуына әсер етті. Бүгінде хилигайнондар Илоило провинциясынан басқа, Гвимарас, Негрос Оксидентал, Капис, Оңтүстік Котабато, Сұлтан Кударат және Солтүстік Котабато провинцияларында да көпшілікті құрайды.
The Hiligaynon people , often referred to as Ilonggo people or Panayan people , are the second largest subgroup of the larger Visayan ethnic group, whose primary language is Hiligaynon, an Austronesian language of the Visayan branch native to Panay, Guimaras, and Negros. They originated in the province of Iloilo, on the island of Panay, in the region of Western Visayas. Over the years, inter migrations and intra migrations have contributed to the diaspora of the Hiligaynon to different parts of the Philippines. Today, the Hiligaynon, apart from the province of Iloilo, also form the majority in the provinces of Guimaras, Negros Occidental, Capiz, South Cotabato, Sultan Kudarat, and North Cotabato.
Хилигайнон мен Илонгоның этимологиясы
"Hiligaynon" атауы испан тіліндегі Hiligueinos (сонымен қатар Yliguenes, Yligueynes немесе Hiligueynos деп те жазылады), бұл "жағалаудағы халық" дегенді білдіретін "Илиган" немесе "Илиганон" ескі атауынан туындаған. Испан отаршылдығының алғашқы кезеңінде, конкистадор Мигель де Лоарка "Yliguenes" атауын Себу, Бохол және Батыс Негростағы басқа да жағалауда тұратын Висайя халықтарын атау үшін де қолданды. "Илонгго" термині Илоило қаласының (Панай) бұрынғы атауы болған "Илонг илонг" сөзінен шыққан. 1990 жылғы халық санауынан бері екі провинцияның халқы миллионнан асып түсті: Илоило (1 608 083 адам) және Негрос Оксидентал (1 821 206 адам), бұл сәйкесінше 97,6% және 80,7% құрайды, қалалық орталықтар ескерілген. Бұл көрсеткіштер Илоило және Негрос Оксидентал провинцияларындағы Хилигайнон халқының үлесіне және осы екі провинцияның жалпы санына (Илоило және Баколод қалалары ескеріле отырып) негізделген. Испан дәуірінде жергілікті Хилигайнон діндері көбінесе жойылды және халықтық католицизм түрінде сақталды.
The demonym "Hiligaynon" is from Spanish Hiligueinos (also spelled Yliguenes, Yligueynes, or Hiligueynos), which is derived from the older demonym "Iligan" or "Iliganon", meaning "people of the coast", During the early Spanish colonial period, the conquistador Miguel de Loarca also used the name "Yliguenes" for other coastal dwelling Visayan peoples in Cebu, Bohol, and Western Negros. The term "Ilonggo" is derived from "Ilong ilong", the old name for Iloilo City, Panay. Two provinces have populations above one million since a 1990 census: Iloilo (1,608,083) and Negros Occidental (1,821,206), comprising 97.6% and 80.7%, respectively, with urban centers taken into account. efn|The percentages here were based on a fraction of the population of Hiligaynon in Iloilo and Negros Occidental and the total population in both respective provinces (with the cities of Iloilo and Bacolod taken into account). The Indigenous Hiligaynon faiths were largely eliminated during the Spanish era and survived as Folk Catholicism.
Тіл
Хилигайнон тілі – Филиппиннің орталық аралдарындағы Висая (Бисая) тілдер отбасының бір бөлігі және бұл тіл Хилигайнон халқына тән. Негізінде, бұл Малайя-Полинезия тілі, филиппин этностарының көптеген тілдері сияқты, сондай-ақ Индонезия және Малайзия сияқты көршілес мемлекеттердегі тілдер де осы топқа жатады. Бұл тіл сөйлеуде әнмен ұқсас интонациямен ерекшеленеді, сонымен қатар "r" дыбысынан гөрі "l" дыбысы жиірек кездеседі. Панай аралындағы туыс тіл – Кинарайа, Хилигайнонға ұқсас, бірақ көне. Ел бойынша, әсіресе Батыс Висаядан тыс аймақтарда, Хилигайнон халқы тагалог және ағылшын тілдерін екінші тіл ретінде қолданады. Минданаода тұратын көптеген Хилигайнондар мен олардың ұрпақтары өз ана тілдерімен қатар, илонгго акцентімен себуано тілін де сөйлей және түсіне алады, себебі екі тіл де Висая тілдерімен байланысты және олардың лексикасы өте жақын, сонымен қатар Себу, Бохол, Лейте, Сикихор және Минданаодағы басқа да себуано тілді аймақтардан келген адамдардың көптеп қоныс аударуының нәтижесінде, әсіресе Сокссарген аймағындағы қалаларда Себуано тілді аймақтарда тұратын Хилигайнондардың болуы да осыған себеп. Кейбіреулері тіпті Илокано (Соцсксарген аймағында Хилигайнондармен бірге тұратын Лусон этносының ана тілі) және аралдың жергілікті тілдерін де біледі, себебі аймақтағы жергілікті және көшіп келген этностардың араласуы мен бірге өмір сүруінің нәтижесінде, 20-шы ғасырдан бері Лусон және Висаядан оңтүстікке көші-қон болған. Минданао, әсіресе Сокссарген – мәдениеттердің қайнар көзі. Сол сияқты, шығыс Негрос-Оксидентальдегі Хилигайнондар да себуано тілінде илонгго акцентімен сөйлей және түсіне алады (Минданаодағы Хилигайнондардан сәл өзгеше), себебі олардың географиялық жағдайы себуано тілінде сөйлейтін Негрос-Ориентальмен байланысты. Сагай және Ілоило мен Себуға қараған көршілес қалалар мен муниципалитеттерде себуано және Хилигайнон тілдерінің қосылған түрі қолданылады. Висая тілдері арасында лексикалық жағынан да, Хилигайнондардың тілдерді білу деңгейінде де үйлесімділіктер бар. Мысалы, Капистің кейбір қалалары Хилигайнон тілін қолдануда Акланон сөздерін пайдаланады, ал Кинарайа және Хилигайнон тілдерін Гвимара тұрғындары, сондай-ақ Илоилоның оңтүстік бөлігінің кейбір тұрғындары сөйлейді.
The Hiligaynon language is part of the Visaya (Bisaya) family of languages in the central islands of the Philippines, and is particular to the Hiligaynon people. Ultimately, it is a Malayo Polynesian language like many other languages spoken by Filipino ethnic groups, as well as languages in neighboring states such as Indonesia and Malaysia. This language is marked by its song like intonation in speech, while also having a more prevalent "l" sound than "r" sound. Its related language on Panay, Kinaray a, is similar to Hiligaynon but older. Throughout the nation, the Hiligaynon speak Tagalog and English as second languages, especially outside of Western Visayas. Many Hiligaynon residents in Mindanao and their descendants can speak and understand Cebuano with Ilonggo accent in addition to their own native language since these both languages are related to Visayan languages and many vocabularies of both are very mutually intelligible to each other, both due to the huge influx of Cebuano speaking individuals from Cebu, Bohol, Leyte, Siquijor and other Cebuano speaking majority areas in Mindanao residing in Soccsksargen, and Hiligaynons residing in Cebuano speaking areas in the island especially in cities. Some even speak Ilocano (a native language of the Luzon ethnic group of the same name sharing residency with Hiligaynons in Soccsksargen area) as well as the island's Indigenous languages because of intermingling and coexistence between the Indigenous and migrant ethnicities in the area, resulting from southward migration from Luzon and Visayas since the 20th century since Mindanao, particularly in Soccsksargen, is a melting pot of cultures. Likewise, Hiligaynons in eastern Negros Occidental can also speak and understand Cebuano with Ilonggo accent (slightly different from Hiligaynons in Mindanao) due to its geographical contact with the Cebuano speaking Negros Oriental. A mixture of Cebuano and Hiligaynon is spoken in Sagay and neighboring cities and municipalities facing both Iloilo and Cebu. There has also been overlap between the Visayan languages in terms of vocabulary and the knowledge of the languages by the Hiligaynon. For example, some towns in Capiz use Aklanon words in their competency of Hiligaynon, while Kinaray a and Hiligaynon are spoken by the residents of Guimaras, as well as residents in some parts of southern Iloilo.
Экономика
Хилигайнон халқының жергілікті экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығы мен балық аулауға, сондай-ақ тоқыма маталар мен қолөнер бұйымдарын өндіруге негізделген. Илойло қаласында илонгголардың ауыл шаруашылығы мен балық аулауға қосқан үлесін құрметтейтін мүсін орнатылды. "Анг Линай Сан Илойло" ("Илойло әйелі") күріш егу, қант қамышы және балық аулау туралы айтады, бұл Илойлоның экономикалық маңыздылығын және илонгго халқының жалпы маңыздылығын көрсету үшін тұрғызылған.
The local economy of the Hiligaynon is mostly based on agriculture and fishing, as well as the production of woven cloths and crafts. A statue that celebrates the contributions of the Ilonggo in agriculture and fishing was erected in Iloilo City. "Ang Linay Sang Iloilo" (The Lady of Iloilo) makes references to rice growing, sugarcane, and fishing, standing to emphasize the economic importance of Iloilo and the importance of the Ilonggo in general.
Ауыл шаруашылығы
Күріш пен қант қамысы – ірі көлемде өндірілетін маңызды ауыл шаруашылығы өнімдері. Испандықтардың келгеніне дейін күріш пен қант қамысын өсіру тәжірибесі ертедегі хилигайнондардың арасында жақсы қалыптасқан еді, олар осы дақылдардың шырынынан шарап дайындауға қабілетті болған. Испандықтар Панайды энкомендаларға бөліп, Панайдың жергілікті халқын, соның ішінде хилигайнондарды хасиендаларда жұмыс істеуге тартты, осылайша ауыл шаруашылығы өндірісін кеңейтті. Илоилодағы британдық вице-консулы Николас Лони, технологиялық және қаржылық ресурстарды қолдану арқылы қазіргі қант өндіруші элитасына көмектесті. Суматрадан жақсы қант қамысының тұқымдары әкелінді, ал Лони центрифугалық темір диірмендерін сатып алып, плантаторларға несиелер берді. Бұл, қантқа деген сұраныспен бірге, қант қамысын өсірушілердің Негросқа қоныс аударуына және ондағы хасиенда жүйесін кеңейтуге ықпал етті. Хасиенда жүйесінде жұмыс істеген көптеген жұмысшылар (көпшілігі Панайда туған) – «думаан» аталды, олар хасиендалардың «қант барондарының» төменгі тапқа жатты, ал олардың арасында қалалық дүкендер мен банктерді ұстаған орта тап болды. Бұл таптық құрылым 1930-1931 жылдардағы еңбек даулынан кейін қант өнеркәсібі Панайдан Негросқа назарын аударғанға дейін жалғасты. Орталық Панайдың таулы аймақтарындағы шаруалар «кайингин» деп аталатын кесіп-жағу жүйесін пайдаланады, ағаштарды кесу үшін «боло» пышақтарын, ал тұқым себу үшін ағаш дибберлерді қолданады. Аң аулау да шаруалардың күнкөрісіне көмектесетін, бірақ 1970 жылдардан бері орманның азаюына байланысты азайды. Бүгінде жергілікті тоқымашылар жюси мен пинья талшықтарынан тоқылған қымбат мата, мысалы, «хаблонға» сұраныс табады. «Хаблон» тоқу өнеркәсібі дәстүрлі түрде тоқу кооперативтерінде, әсіресе Илоилодағы Миагао қаласында жұмыс істейтін білікті әйелдердің басымдығын көрсетеді. Тоқу өнері анадан қызға мұрагерлік болып табылады. Қыздар үлкейген сайын отбасыларына осы саудаға қатысуға көмектесулері күтіледі. Олар «хаблонды» 35% таза пайдамен өндіреді, орташа есеппен бір метріне 45 песо төленеді. Олардың өнімдері «баронгтарда» (дәстүрлі ерлер киімі), үйдің декоративті төсеніштерінде және жергілікті және халықаралық саудада сатылатын басқа да аксессуарларда қолданылады.
Rice and sugarcane are significant agricultural products that are produced in great volume. Cultivation practices for rice and sugarcane were well established among the early Hiligaynon before the arrival of the Spanish, who were also able to produce wine from the juice of these crops. The Spanish became the catalysts for large scale agricultural production, dividing Panay into encomienda and enlisting the natives of Panay, including the Hiligaynon, into labor for the haciendas. The British vice consul in Iloilo, Nicholas Loney, was instrumental in introducing technological and financial resources to the existing sugar elites. Better sugarcane seeds were introduced from Sumatra, and Loney undertook the purchasing of centrifugal iron mills, as well as the provision of loans to planters. These, accompanied by the demand for sugar, helped to encourage the movement of the sugarcane planters to Negros, expanding the hacienda system to there. Many of the workers (many native to Panay) who were part of the hacienda system, the "dumaan", became the underclass beneath the "sugar barons" of the haciendas, with a middle class existing between who maintained urban stores and banks. This class structure was to persist into the Commonwealth era and as the sugar industry shifted its focus from Panay to Negros following a labor strike in 1930–1931. The slash and burn system known as kaingin was and continues to be used by farmers in the mountainous interior of central Panay, using bolo knives to cut trees and wooden dibbers to plant seeds. Hunting has also supplemented the farmers' livelihood but has decreased with the decline of the forests since the 1970s. Today, local weavers have found a niche market in specialty fabrics such as hablon, an expensive cloth woven out of jusi and piña fibers. The hablon weaving industry has traditionally been dominated by skilled women working in weaving cooperatives, notably in the town of Miagao in Iloilo. Knowledge of weaving is passed down from mother to daughter. The daughters are expected to help their families in becoming involved with the trade as they get older. They produce hablon at a net profit of 35%, being paid at an average of 45 pesos per meter. Their hablon is used in barongs — a traditional men's formalwear — decorative linens for the home, and other accessories sold locally and internationally.
Тарих
Борнеолық көшбасшы 10 Датуды қысымға алды. 1212 жылы Висайялар Сабадан келген 10 Датуды қабылдады. (Илоило қаласы)
A Bornean leader was oppressing the 10 Datus. In 1212 the Visayas received the Sabahan 10 Datus. (Iloilo City)
Батыс Висаяның түпкі тұрғындары – Негритостар, әсіресе Панайдағы Ати халқы болды. Малай тілінде сөйлейтін халықтар 13 ғасырда аралға қоныстанды, бірақ осы қоныстанудың кейбір фактілері Хилигайнондар арасындағы халықтық мифологиямен жасырынып қалған. Белгілісі – 13 ғасырда Борнеодан он Дату (басшы) Индонезияның орталық империясының құлауынан қашып келгені. Ати халқы аралды сатып алған жаңа келгендерге қоныстануға рұқсат берді, ал арал Мадья деп аталды. Осыдан бастап Малайдан келген жаңа қоныс жайлаушылар кезінде Панайға саяси ұйым енгізілді. 1569 жылы испандықтар келген кезде Панай тұрғындары жақсы ұйымдастырылған еді, бірақ испан отаршылдығының бір бөлігіне айналды. 19 ғасырда Хилигайнондар Панайдан Негросқа көшіп кетті. Олардың көшіп кетуі 19 ғасырдың соңында қант құмырсының өндірісінің өсуіне байланысты болды. Бұл сонымен қатар тоқыма өнеркәсібінің құлдырауына байланысты болды, бұл өнеркәсіптің төмендеуінен Панайдағы қант қамысы үшін еңбек ресурстарының артуына әкелді. Испан отаршылары көші-қонды белсенді түрде қолдады, әсіресе көрнекті арал тұрғындары мен метистер. 1822-1876 жылдар аралығында Негрос халқының саны 1822 жылғы санақтағы 49 369 адамнан Панай халқының санымен (756 000) теңесті.
The original inhabitants of Western Visayas were the Negritos, particularly the Ati people in Panay. Malay speaking peoples settled in the island in the 13th century, but some of the facts of this settlements are clouded by folk mythology among the Hiligaynon. What is known is that in the 13th century, ten datu (chieftains) arrived from Borneo, fleeing the collapse of a central Indonesian empire. The Ati agreed to allow the newcomers to settle, who had purchased the island from them, and the island was named Madya as. Since then, political organization was introduced to Panay under the Malay newcomers. By the arrival of the Spanish in 1569, the inhabitants of Panay were well organized, yet became part of Spanish colonial rule. The 19th century was marked by the migration of the Hiligaynon from Panay to Negros. Their migration was due to the growth of sugarcane production in the later 19th century. This was also caused by the wane of the textile industry, increasing the labor pool for sugarcane in Panay through the industry's losses. Spanish colonials actively sponsored the migration, especially by prominent peninsulares and mestizos. It was such that between 1822 and 1876, the population in Negros increased so that it matched the population of Panay (756,000) from the 1822 count of 49,369.
Мәдениет
Негізінен австронезиялық болғанымен, бүгінгі күні Хилигайнон мәдениеті Негрито, Индик, Хань қытай және Кастилия мәдениеттерінің элементтерін де қамтиды. Минданаодағы Хилигайнон қоныс салушылары Ламад және Моро дәстүрлерін әртүрлі деңгейде қабылдаған болуы мүмкін, сондай-ақ керісінше де болуы мүмкін (мысалы, Хилигайнон емес адамдардың Тото тілін лақап есім ретінде қолдануы). Көптеген мәдени фестивальдар ұйымдастырылады, олар Филиппин мәдениетінің біртектілігіне қарсы тұрып, мәдениетті сақтау және мерекелеу мақсатында өткізіледі. Калибо, Аклан қаласындағы Ати-Атихан фестивалі үлгісімен ұйымдастырылған Динагянг Санто-Ниньоға құрмет көрсетеді және 10 Борнеолық датустың (басшылардың) Панай аралын жергілікті Ати тайпасынан сатып алуын еске алады. Илонго өнер фестивалі сияқты өнер фестивальдері қоғамдық өнер көрсетілімдерімен қатар, кино және радио сияқты заманауи медиа құралдарын пайдаланды, сондай-ақ мәдениетті сақтау мәселелері бойынша диалогты ынталандырды. «Өнершілер жергілікті радиода дәстүрлі өлеңдер оқыды, жүзден астам заманауи суреттер мен инсталляциялардың фондық түсіне ырымды билер орындалды, ал іс-шараның негізгі конференциясы жаһандану мен ақпараттық технологияның жергілікті мәдениетке тигізетін әсерін зерттеді». Хилигайнон өкілдері ұлттық және аймақтық спорт түрлерінде, әсіресе футболда ерекше көзге түседі. Ұлттық футбол құрамасының танымал ойыншылары Фил мен Джеймс Янгтың анасы Илонго. Футбол Батыс Висаяда өте танымал, ал Илоило облысының Баротак Нуэво қаласы ұлттық құрамаға көптеген футболшыларды тәрбиелегенімен белгілі. Сондай-ақ, ұлттық жеңіл атлетика құрамасында да Хилигайнон спортшылары бар.
Largely Austronesian at its core, Hiligaynon culture today nevertheless carries with it elements of Negrito, Indic, Hàn Chinese and Castilian culture. Hiligaynon settlers in Mindanao may have also assimilated Lumad and Moro traditions to varying degrees, and vice versa (e. g., the use of the Hiligaynon language Toto as a nickname by non Hiligaynons). Many cultural festivals are organized, serving a purpose of cultural preservation and celebration against the "homogenizing of the Philippine culture." Modeled after Ati atihan in Kalibo, Aklan, Dinagyang venerates the Santo Niño, and specifically commemorates the purchase of Panay Island from the Indigenous Ati by 10 fleeing Bornean datus (chiefs). Arts festivals, such as the Ilonggo Arts Festival, have used contemporary media such as film and radio, in addition to public performances, and they have also sponsored engagement in dialogue over cultural preservation. efn|"Performers recited traditional poems on local radio, ritual dances were performed to a backdrop of more than one hundred modern paintings and installations, and the event's key conference explored the impact of globalisation and information technology on indigenous cultures." A prominent Hiligaynon profile exists in national and regional sports, notably in football. The popular national football team players Phil and James Younghusband have a mother who is Ilonggo. Football is very popular in Western Visayas, and the Iloilo town of Barotac Nuevo has been known to contribute many football players to the national team. Also of note are Hiligaynon athletes on the national track team.
Тағам
Жалпы, тағамдардың негізгі бөлігі балық және басқа да теңіз өнімдері болып табылады. Олар көбінесе жергілікті жасыл өсімдіктер мен түрлі дәмдеуіштермен пісіріледі. Еліміздің қалған бөліктеріндегідей, күріш те тағамның бір бөлігі ретінде беріледі. Кадьос, бабой, каг ланка (KBL), Ласва және Канси – бұл гилигайнондарға тән басқа да сорпа тағамдары.
Common meals have fish and other seafood as a main component. They are often cooked with local green produce and other spices. Rice is also served as part of the meal, as in the rest of the country. Kadyos, baboy, kag lanka (KBL), Laswa, and Kansi are some of the other soup dishes originating from the Hiligaynon people.