Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Филиппиннің ең үлкен провинциясы Палаван, Кагаянен, Тагбанва, Палавано, Таавт Бато, Молбог және Батак тайпалары сияқты бірнеше түпкілікті этнолингвистикалық топтарға мекендейді. 1962 жылы Ұлттық музейден доктор Роберт Фокс басқарған антропологтар тобы Кесон қаласындағы Липуун нүктесінде (қазір Табон үңгір кешені деп белгілі) 22 000 - 24 000 жыл бұрынғы деп саналатын Homo sapiens-ке жататын қазбаларды тапты. Табон адамының және аймақтағы басқа да маңызды жаңалықтардың табылуы Палаванға "Филиппин өркениетінің алғашқы ошағы" деген атақ әкелді. Зерттеулер Тагбанва және Палавано тайпалары Табон үңгірінің тұрғындарының ұрпақтары болуы мүмкін екенін көрсетті. Олардың тілі мен жазу жүйесі, шаруашылық әдістері және рухтық байланысқа сенуі – олардың мәдени ұқсастықтарының бір бөлігі.
Palawan, the largest province in the Philippines, is home to several Indigenous ethnolinguistic groups namely, the Kagayanen, Tagbanwa, Palawano, Taaw't Bato, Molbog, and Batak tribes. In 1962, a team of anthropologists from the National Museum led by Dr. Robert Fox unearthed fossils at Lipuun Point (now known as the Tabon Cave Complex) in Quezon town that were classified as those of Homo sapiens and believed to be 22,000 to 24,000 years old. The recovery of the Tabon Man and other significant findings in the area earned for Palawan the title, "the Cradle of Philippine Civilization." Research has shown that the Tagbanwa and Palawano are possible descendants of the Tabon Caves' inhabitants. Their language and alphabet, farming methods, and common belief in soul relatives are some of their cultural similarities.
Батак тілі
Батактар, Куйонон тілінде «тау халқы» деген мағынаны білдіреді, Палаванның солтүстік-шығыс бөлігінде тұратын ежелгі халықтың бір тобы. Олар Палаванның солтүстік-шығысының қиын-қысталаң аймақтарында өмір сүреді. Табиғатқа жақын өмір сүретін олар бейбіт және ұялшақ адамдар. Олар табиғат рухтарына сенеді және олармен бабайлан немесе медиум арқылы байланысады. Палавано халқы Тагбануа халқына өте ұқсас, және бұрын олар бір халық болған деуге болады. Палаванның Таусуг тұрғындары Палавано халқын «шашыраңқы жерлердегі адамдар» деген мағына беретін «Траан» деп атайды. Базиланның Якан халқы сияқты, Палавано халқы да бір-бірінен алыс орналасқан үйлерде, өздерінің егістік жерлерінің арасында шашырап тұрады. Олардың негізгі кәсібі – көбінесе жоталы жерлерде күріш өсіру арқылы күнкөріс табу. Таау'т Бато өнері, себет тоқудан басқа, басқа Палавандық топтарға қарағанда қарапайым. Мысалы, үңгірлердің маңында олар жас бұтақтардан жасалған, бір-біріне байланған, жеңіл және берік торлар құрылыс жасайды, оларды үңгірге кіру үшін қабырғадағы жарықтарға бекітеді. Бұл құрылыс қабырғаға тіреу үшін негізгі қаңқаға тәуелді емес. Тіреу барлық құрылым бойынша таратылған, сондықтан бір бөлігінің бұзылуы құрылыстың қалған бөлігімен толықтырылуы мүмкін. Үңгірлердің жағдайлары әртүрлі болғандықтан, негізгі датаг немесе ұйықтау платформалары мен лагкау немесе астық қоймасы бойынша өзгерістер мен толықтырулар бар. Алайда, соңғы кезде руда өндіруге рұқсат берілгендіктен, тайпа қауіпке ұшырады. Әсіресе, Маунт-Гангтонг және Мантилингахан тауларының маңындағы қауымдар никель өндіру үшін олардың жерлеріне қойылған талаптардан зардап шекті. Бұл, осыған ұқсас оқиғалардың алдын алу үшін қабылданған шараларға қарамастан, өйткені бұрынғы кен өндіру талаптары әлі де күшінде. Таау'т Бато халқының құрметіне «Cyrtodactylus tautbatorum» деп аталатын кесіртке түріне ат қойылған.
The Batak, which means "mountain people" in Cuyonon, are a group of Indigenous people that reside in the northeast portion of Palawan. They live in the rugged interiors of northeastern Palawan. Living close to nature, they are a peaceful and shy people. These people believe in nature spirits, with whom they communicate through a babaylan or medium. The Palawano closely resemble the Tagbanwa, and in the past, they were doubtless the same people. Some Tausug residents in Palawan call the Palawano Traan, which means "people in scattered places". Like the Yakan of Basilan, the Palawano live in houses out of sight of each other, scattered among their plots of farm lands. Their main occupation is subsistence farming, cultivating mainly upland rice. Taaw't Bato artistry is cruder compared to other Palawan groups, except in exceptional cases involving basketry. Around cave dwellings, for example, they construct a light and sturdy lattice work made of saplings lashed together and anchored fast to crevices in the walls to provide access to the caves. The construction does not depend on any major framework to hold the unit against the walls. The anchorage is distributed all along the framework such that the breakdown of one section can be compensated for by the rest of the construction. With conditions varying in different caves, there are modifications and elaboration on the basic datag or sleeping platforms, and lagkaw or granary. However, the tribe have recently come under threat from mining concessions that have been granted. In particular the communities living around the Mt. Gangtong and Mantalingahan range have been affected by claims upon their land for nickel mining. This is despite measures that were taken to prevent events like this from happening as prior claims for mining are still valid. A species of lizard, Cyrtodactylus tautbatorum, is named in honor of the Taaw't Bato peoples.
Тагбануа
Тагбануа (немесе Тагбануа) тайпалары, немесе "дүние халқы", Палаванның орталық және солтүстік бөліктерінде қоныстанған. Олар биік жерлерде алма-кезек күріш егіп, оны құдайдың сыйы деп санайды және пагдивата деп аталатын күріштен ашытылған шарапқа байланысты ырымдарымен белгілі. Орталық Тагбануа тайпалары орталық Палаванның батыс және шығыс жағалау аймақтарында кездеседі. Олар Аборлан, Кесон және Пуэрто-Принсеса муниципалитеттерінде шоғырланған. Ал Каламиан Тагбануалары Барас жағалауында, Бусуанга аралында, Корон аралында, Линипакан Калибанбанбан, Мәдени сақтау аймағында (шетелдіктерге кіруге тыйым салынған және ең ірі біртұтас топтама) және Эль Нидоның кейбір аймақтарында таралған. Биік жерлердегі күріш егісі олардың мәдени және экономикалық тұрмысының бір бөлігі. Күріш құдайдың сыйы саналады және одан ашытылған шарап жасалып, Пагдивата, яғни күріш шарабына арналған ырым-жоралғыларда қолданылады. Тагбануа тайпасының діни жүйесінде өлгендерге сенім басты орынды иеленеді. Олар табиғаттағы әр түрлі құдайларға сенеді. Олардың тілі мен әліпбиі, кейинг тәжірибесі және рухты туыстарға деген жалпы сенім олардың мәдениетінің құрамдас бөліктері болып табылады.
The Tagbanwa (or Tagbanua) tribes, or "people of the world", are found in central and northern Palawan. They practice shifting cultivation of upland rice, which is considered a divine gift, and are known for their rice wine ritual called pagdiwata. Central Tagbanwas are found in the western and eastern coastal areas of central Palawan. They are concentrated in the municipalities of Aborlan, Quezon, and Puerto Princesa. Calamian Tagbanwa, on the other hand, are found in Baras coast, Busuanga Island, Coron Island, Linipacan Calibangbangan, a Cultural Preservation area (off limits to foreigners and the largest Contiguous grouping), and in some parts of El Nido. Shifting cultivation of upland rice is part of their cultural and economic practices. Rice is considered a divine gift and is fermented to make rice wine, which they use in Pagdiwata, or rice wine ritual. The cult of the dead is the key to the religious system of the Tagbanwa. They believe in several deities found in the natural environment. Their language and alphabet, practice of kaingin and common belief in soul relatives are part of their culture.
Мольбог
Мольбог халқы Палаванның оңтүстігіндегі Балабак және Батараза муниципалитеттерінде үстемдік құрады. Олар Палаванның халқының көпшілігі мұсылман болған жалғыз түпкілікті халық. Бұл аймақ испан отарлауына дейінгі классикалық дәуірден бері Мольбог халқының отаны болып табылады. Мольбогтардың табиғатпен, әсіресе тек Балабак аралдарында ғана кездесетін қасиетті пиландокпен (Филиппин мысық бұғысы) тығыз байланысы бар екені мәлім. Мұсылман ертегілерінде филиппин мысық бұғысы бірде ханзаданы алтын қалтасынан айырып, ашулы аралардың қуына салғандығы айтылады. Тағы бір ертегіде ол ақылды қоршаған ортаны қорғаушы ретінде бейнеленген, орманды, теңізді және жануарлар дүниесін жойғандарға қарсы өз даналығын пайдаланады. Кокос Мольбог мәдениетінде ерекше маңызға ие, себебі ол олардың ең бағалы ауыл шаруашылығы өнімі болып табылады.
The Molbog people dominate the municipalities of Balabac and Bataraza in southern Palawan. They are the only indigenous people in Palawan where the majority of its people are Muslims. The area constitutes the homeland of the Molbog people since the classical era prior to Spanish colonization. The Molbog are known to have a strong connection with the natural world, especially with the sacred pilandok (Philippine mouse deer), which can only be found in the Balabac islands. A Muslim tale tells the Philippine mouse deer once tricked a prince into giving up his bag of gold and facing a hive of angry bees. Another tale depicts him as a clever guardian of the environment, using his wisdom as an advantage against those who destroy forests, seas, and wildlife. The coconut is especially important in Molbog culture at it is their most prized agricultural crop.