Кіріспе

Қоңыздың түрі

Pyrochroa coccinea, әдетте қара бас кардинал қоңызы деп аталады, Pyrochoidae тұқымдасына жататын кардинал қоңызының бір түрі. Ол негізінен Орталық Еуропаның орманды аймақтарында және жайылымдарында, соның ішінде Ұлыбританияның оңтүстігінде кездеседі. Амброзия қоңыздарының басқа түрлері сияқты, P. coccinea ерте сатыдағы ыдырау кезеңіндегі ағаш тікелерінде өмір сүріп, көбейеді.

Географиялық ауқым

Пирохора коккениясы Англияның оңтүстігінде кеңінен таралған, көбінесе оңтүстік-шығыс аймақтарында кездеседі. Ересек P. coccinea апосемалық түсқанауды дамытқан, ол қоңыздардың таралу кезінде қорғаныс механизмі ретінде қызмет етеді, себебі оның айқын қызыл түсінің жыртқыштарға улы екені белгілі. Бұл қоңыздардың ағаш пен қабықтың тар жарықтары арасына кіріп, мекен ету ортасын құруына мүмкіндік береді. Бұл түрдің әртүрлі ағаш түрлеріне ерекше бейімділігі жоқ, ал оның кездесуі диаметр, қабықтың жабынуы немесе саңырауқұлақтың болуы сияқты факторларға тәуелді емес. Бұл көптеген амброзия қоңыздарының түрлерінен өзгеше, олар орманды жерлерде саңырауқұлақтың көзімен симбиоздық қарым-қатынаста өмір сүреді. Кантаридин (КТД) – түрлердің байланыс үшін оған қаншалықты сене алатынына байланысты әртүрлі әрекеттерге ие семіохимиялық зат. КТД – өсімдіктердің эфир майларында кездесетін ұшқыш қанықпаған көмірсутектер тобына жататын терпеннің бір түрі. КТД табиғи түрде көпіршік қоңыздары мен жалған көпіршік қоңыздарымен өндіріледі және өте улы, сондықтан ол дамудың барлық кезеңінде жыртқыштар мен паразиттерді осы қоңыздармен қоректенуден күшті түрде тоқтатады. КТД өте улы болғанымен, ол кейбір буынтық аяқтыларды, қаңтарыфилді түрлерді тартады. Бұл түрлер көпіршік және жалған көпіршік қоңыздарының КТД өндіріп шығаратынын сезіне алады және осы қосылысты қорғаныс материалына айналдыру үшін пайдаланады. Pyrochroa туысының барлық түрлері әсіресе көпіршік қоңыздарына тартылады, ал P. coccinea бұрын Melo brevicollis, Meloe proscarabaeus және Melo violaceus түрлерімен қоректенгені байқалған.

Жыныстық анатомия

Нақты айтқанда, КТД тек еркек анатомиялық құрылымдарында ғана кездесетін арнайы бездермен өзара әрекеттеседі. Бұл бездік бас аппаратында CTD секрециясы еркектер ұрғашыларды ұсыну кезінде бөлінеді, бұл жыныстық қатынасқа итермелейді. Еркектерде бұл бас құрылымы алдыңғы бөлігінде орналасқан және көздерінің арасында шағын тереңдікке дейін созылатын бір ойыс бар. Дегенмен, Pyrochroinae тұқымдастарының әртүрлі түрлерінде бұл құрылым көздің арасындағы бір беткей ойыстан бастап, көздерінің артындағы екі симметриялы ойысқа дейін, тіпті алдыңғы-қылқанды аймақтағы дөңгелек алдыңғы жиекке дейін өзгеріп кетуі мүмкін. Бас сонымен қатар, секреторлық жасушалар өндіретін химиялық заттарды тасымалдауға қатысатын, құрылымның кутикулалық қабырғасына еніп, одан өтетін ерекше кутикулалық каналдарды қамтиды. Бұл екі түрлі канал эктодермалық бездердің екі түрін құрайды.

Жұптау

Еркек CTD жұтқаннан кейін, қысқа тоқталыс кезеңінен соң, бірте-бірте аналыққа жақындап, бетпе-бет тұрады. Еркек және аналық бір-біріне жақындасып, антенналарымен тиісіп әрекеттеседі, мұнда еркек антенналарын бүйірге бұрады. Бұл аналыққа бас құрылымын көрсетуге мүмкіндік береді, ал ол оны ауыз анатомиялық құрылымдарымен дереу сынап көреді. Еркек аналыққа мініп, денесін, қалқанша мен қанат жапқыштарының деңгейін берік ұстап, жыныстық қатынас бастайды және ашық жақ сүйегін қалқаншаға басады. Жыныстық қатынас аяқталғаннан кейін, еркек тағы да аналыққа бетпе-бет бұрылып, бас құрылымын қайталап көрсетеді, бұл аналыққа аппаратты қайтадан сынап көруге және секрецияларды жеуге мүмкіндік береді. Аппаратты қайталап сынау – жұптасудан кейінгі сирек кездесетін мінез-құлық. Өйткені, еркектер сыйлық бергенде, әдетте бұл жұптасу алдында немесе оның барысында болады, кейін емес.

Жұпталудың артықшылықтары және жұмыртқаның орналасуы

Бұл түрдің мекендейтін ағаш түрлеріне ерекше қалаушылығы болмаса да, жұптасу көбінесе кең жапырақты орман өсімдіктерінің, оның ішінде емен мен бук ағаштарының, сондай-ақ құлаған ағаштардың шіріген қабығында жиі кездеседі. Көбею ересек қоңыздардың белсенді маусымының басында (көбінесе көктемнің алғашқы айларында) жүзеге асады. Аналықтары жұмыртқаларын шағын топтарға бөліп, көбінесе ағаш астына, ал сирек тік бағаналарға салады, онда олар жақын жердегі жәндіктермен қоректенуге мүмкіндік алады.