Кіріспе
Жауынгерлік өнерде және ұрыста қолданылатын соққы түрі. Айнала соққы (кейде дөңгелек соққы немесе бұрылу соққы деп те аталады) – орындаушының тізесін көтеріп, тірек аяғы мен денесін жартылай шеңбер қозғалыспен бұрып, соққы беру үшін тізеден төменгі жағымен немесе аяқ үстімен (аяқтың жоғарғы бөлігімен) аяғын созатын соққы. Нысанаға соққы беру үшін аяқ басы да қолданылуы мүмкін, әсіресе қалың тақтайшаларды сындыру кезінде тиімді. Бұл соққының көптеген түрлері әртүрлі жауынгерлік өнерде қолданылады және контактісіз және толық контактілі жарыстарда кең таралған. Соққының түрлері тұру қалыбына, аяқ қозғалысына, соққы беретін бетіне және соққының биіктігіне қарай өзгереді.
A roundhouse kick (also known as round kick or turning kick) is a kick in which the practitioner lifts the knee while turning the supporting foot and body in a semicircular motion, extending the leg striking with the lower part of the shin and/or the instep (top of the foot). The ball of the foot can also be used to strike the target and is preferable when power breaking thick boards. This type of kick is utilized in many different martial arts and is popular in both non contact and full contact martial arts competitions. The kick has many variations based on stance, leg movement, striking surface, and the height of the kick.
Жартылай шеңберлі соққы
Жартылай дөңгелек соққы – бұл 45 градус бұрылыспен орындалатын дөңгелек соққы (немесе "диагональді соққы"). Кикбоксинг, летвей және муай-тайда ең көп қолданылатын бұл соққыны кез келген жағдайда пайдалануға болады. Осы соққымен қарсыластың дененің кез келген бөлігіне шабуыл жасауға және кез келген шабуылды тойтаруға болады.
Каратэ әдістері
Каратэде дөңгелек соққыны (маваши гери) берудің әртүрлі әдістері бар. Алғашқы әдіс тізе көтеріп, содан кейін жамбасты жылдам бұрып, тізеден аяқты сыртқа қарай домалатып, аяқ басымен соққы беруді қамтыды. Аяқ басының басқа әдістерге қарағанда тиімдірек және қауіпсіздігіне сенді. Уақыт өте келе, кейбір каратэ мектептері де тіземен дөңгелек соққыны орындауды үйретеді, ал басқа түйісу нүктесі – табан (қауіпсіздік үшін). Қазір "қию дөңгелек соққы" жасайтын каратэкалардың саны артып келеді; мұнда каратэка шабуылдайтын аяғын мақсаттан жоғары көтеріп, содан кейін соққыны төмен қарай қию қозғалысымен орындайды. Осы әдіс жамбасқа қарсы тиімді деп есептеледі. Кейін Масатацу Ояманың Кёкусин каратэсінде де ұқсас техника қолданылды, мұнда табан және жамбастың күшті бұрылуы пайдаланылды, сондай-ақ соққыны орындайтын адамның салмағын мақсатқа түсіріп, күшті соққы беруге қол жеткізілді. Осы соққының негізгі мақсаты – мойын. Ояма жамбас пен қабырғаға дөңгелек соққыларды орындауды да үйретті, мұнда тізе де пайдаланылды. Қазіргі заманғы жекпе-жек өнерінің ерекшеліктерінің жоғалуына байланысты, дәстүрлі каратэ мектептерінде дөңгелек соққының көптеген басқа түрлері де қолданылады. Дәстүрлі толық дөңгелек соққыдан және спорттық кішкентай дөңгелек соққыдан басқа, соққыны кейде өкшемен де орындауға болады (өкшелі дөңгелек соққы). Адимир де Коста сияқты бразилиялық Кёкусин каратэкаларының және Глаубе Фейтоса, Франсиско Фильо сияқты белгілі шәкірттерінің ықпалымен "бразилиялық соққы" (төменге қарай дөңгелек соққы) деп аталатын дөңгелек соққы көбінесе жоғарыдан төмен қарай еңкейіп орындалады. Муай тай және кикбоксингтің ықпалымен бұл соққы тік аяқпен "төмен соққы" ретінде жиі орындалады (тік аяқты дөңгелек соққы). Таэквондоның ықпалымен толық айналымнан кейін соққыны әртүрлі тәсілдермен орындауға болады (айналмалы дөңгелек соққы және 360 градус айналмалы дөңгелек соққы). Капоэйраның ықпалымен денедің жоғарғы бөлігінің күшті қимылымен (дене бүгілген дөңгелек соққы және қолды еденге тигізетін дөңгелек соққы) орындалады.
Муай тай әдісі
Муай тайдың көптеген техникалары сияқты, дөңгелек соққы да кең танымал болды. Оның қарсыласқа тиімді зиян келтіру қабілеті K-1 кикбоксинг және аралас жекпе-жек (MMA) жарыстарында оны жиі қолдануға себеп болды. Көптеген жекпе-жекшілер муай тайдың дөңгелек соққысын бейсбол таяғымен соққандай сезінеді деп айтады. Батыстық муай тай клубтары мен жаттығушылары көбінесе "дөңгелек соққы" терминін қолданбайды, оның орнына "бұрышты соққы" (немесе бүйірлік бұрышты соққы, кейде "көтерілген соққы") терминін пайдаланады. Муай тайдың дөңгелек (немесе бұрышты) соққысы қарсыластың денесінің әртүрлі бөліктеріне (төмен, орта, жоғары) зақым келтіру үшін қолданылады. Төменгі (немесе төменгі нүктедегі) соққылар көбінесе тізе буынынан жоғары жамбасқа бағытталады, мақсаты – аяқты әлсірету, қарсыластың қозғалысын шектеу, күшті соққылар жасау мүмкіндігін азайту немесе оны аяғына тұрудан мүлдем айыру. Соңғы кезде ММА жауынгерлері, мысалы Джастин Гетжи, Эдсон Барбоза, Бенсон Хендерсон және Джереми Стивенс тиімді төменгі соққыларды жиі қолданады. Бұл соққы тік жүйкеге тиіп, аяқты сал қылып, сезімсіздендіруі мүмкін. Муай тай жаттығушыларына жамбастың бір жеріне қайталап соққы беру үйретіледі, бұл жекпе-жек барысында төменгі соққылардың күмүлативтік әсерін арттырады. Кейбір тай лагерьлері жамбас артериясын қысу және қарсыластың күресу қабілетін әлсірету үшін жамбастың ішкі жағын нысанаға алуға баса мән береді. Ортаңғы (орталық нүктедегі) соққылар жамбас сүйегінің үстіндегі аймаққа бағытталады және қарсыластың қабырғалары мен бауырына зақым келтіруі мүмкін. Жоғары (немесе жоғарғы нүктедегі) соққылар қарсыластың басын немесе мойнын нысанаға алады және көбінесе жарыста нокаутқа себеп болады. Кейбір тай лагерьлері қарсыластың мойнының жағын нысанаға алуды ұсынады, соққыны жоғары нүктеден төменге бағыттап, қарын артериясын қысып, қарсыластың күресу қабілетін әлсіретуге немесе оны нокаутқа жіберуге тырысады. Муай тайдың дөңгелек соққысын ерекшелейтін бірнеше ерекшелік бар. Басты методологиялық айырмашылық – соққыға көбірек инерцияны беру үшін жамбастың бұрылуы және айналу кезінде іш бұлшықеттерінің күшті жұмысы. Бұл аяқ пен жамбастың біріктірілген әрекетінен туындайтын, импульсына толы соққыны құрайды. Соққыны орындаушы аяғының басымен көтеріледі, бұл бұрылу жылдамдығын арттыруға және күшін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Муай тайдың дөңгелек соққылары нысанаға тию үшін табанның немесе аяқтың ұшының орнына жамбас сүйегін пайдаланады. Бұл соққының құрылымын нығайтады, өйткені жамбас сүйегі аяқтан мықтырақ. Жамбас сүйегін пайдалану соққының жете алатын қашықтығын азайтады, бірақ оны соққылау қашықтығында орындауға мүмкіндік береді. Көптеген муай тай лагерьлері дөңгелек немесе бұрышты соққыны соққылайтын аяқтың пассивті болуын (көбінесе аяқты сәл бүгіп беруге рұқсат етіледі, бірақ кейбір лагерьлер тізені жабық ұстауды талап етеді, жақын аралықтан соққы беруден басқа) және басқа жекпе-жек түрлеріндегідей, төменгі соққылайтын аяқтың тізесін айналдыруды қолданбайды. Күш тірек аяқ пен жамбастың айналуы арқылы толығымен құрылады, бейсбол таяғын соғу сияқты. Практикалық айырмашылық – соққының мақсатында. Стандартты каратэ немесе таэквондодағы дөңгелек соққыда табанның ұшы мақсатқа бір соққымен жетеді, ал муай тайдың дөңгелек соққысы аяқ пен жамбаспен бірге туындаған импульсті пайдаланады.
Тэквондо әдісі
Таэквондодағы дөңгелек үй тебу, доллио чаги деп аталады, ол алдымен тізелерді "камера" күйінде тік тартып орындалады. Бұл камера, Таэквондоның көптеген соққыларының (алдыңғы соққы, бүйір соққы және т.б.) камерасына ұқсас, қарсыластың қай соққыны таңдайтынын болжау мүмкін болмауы үшін қолданылады. Бұл оны муай тай және басқа дөңгелек үй тепкіштерінен ерекшелендіреді, оларда тізе көтерілуі алдында немесе оның кезінде айналу болады. Содан кейін тізе жер бетіне жуық параллель бұрылады (оң аяқ үшін дөңгелек үй тебуде сағат тіліне қарсы) және тебушің бүйірі бір мезгілде қарсыласқа қарай айналады. Жамбастың айналуы мен аяқтың жылдам қозғалысының үйлесімі соққыға күш береді. Соққының тиетін жері – табандың көтеріңкі бөлігі немесе аяқ тысы. Осы тұрғыдан Таэквондо қытайлық саншоудан ерекшеленеді, онда соққы тиетін жері – жамбас сүйегі. Бұл соққы "сызықтан тыс" немесе "артқы аяқпен" дөңгелек үй тебу деп те аталады. Дөңгелек үй тебуді артқы аяқтан нысанаға қарай орындап, төменгі жамбас немесе табанмен соққы беруге болады. Бұл әдіс қарсыласқа көрінуге үлкермес бұрын жылдам соққы беруге мүмкіндік береді. Соққыны жасау үшін аяқ икемделіп, содан кейін тебушінің алдынан жылдам қозғалып, күш пен жылдамдыққа ие болады. Таэквондодағы тебу әдісі өзіндік ерекшеліктерімен көзге түседі. Бұл Таэквондо нұсқасын муай тай нұсқасынан әлдеқайда жылдам етеді. Осыған ұқсас соққы – алдыңғы аяқпен дөңгелек үй тебу, немесе "жедел соққы". Алдыңғы аяқпен дөңгелек үй тебуді бастау үшін жетекші аяқ "камера" күйіне келтіріліп, содан кейін жоғарыда сипатталғандай, қарсыласқа қарай айналдырылып, жылдам қозғалады. Жедел соққы нұсқасы артқы аяқпен алға қарай секіріп, тебушіні қарсыласқа жақындатып, бір мезгілде алдыңғы аяқпен дөңгелек үй тебуді орындайды. Бұл әдісті американдық толық контактілі каратэші Билл Уоллес, Таэквондо мен каратэнің шәкірті, табысқа жетіп қолданды. Алдыңғы аяқпен соққы, әдетте, артқы аяқпен дөңгелек үй тебуден әлсіз болады, себебі жамбас толық айналмайды; алайда, ол көбінесе жылдам болады, өйткені аяқ қарсыласты соққыға ұшырату алдында қысқа қашықтықты жүреді.
Басқа спорт түрлерінде
Дөңгелектеп тепкілер пуроресу жарыстарында жиі қолданылады; яғни жапон кәсіби күресінде кең таралған. Көптеген спортшылар соққылы спорт түрлерін жақсы біледі және олардың күрес стилінде дөңгелектеп тебу жиі кездеседі. Тошиаки Кавада өте күшті дөңгелектеп тебуімен танымал. КЕНТА қарсыластарының басына және кеудесіне берілетін қуатты дөңгелектеп тебуімен белгілі. Такаши Сугиура көбінесе қарсыласының арқасына төменнен дөңгелектеп тебуді қолданады. Бұл көбінесе "shoot style" күрес жарыстарында қолданылады, соның нәтижесінде оның түрлері "shoot kick" деп аталады.