Кіріспе

Ирандағы армян монастыры (Иранның армян монастыры) Қасиетті Таддеус монастыры (Сурб Тадеоси ванк; کلیسای تادئوس مقدس, Kelisā ye Tādeus moghadas) – Иранның Батыс Әзірбайжан провинциясының таулы аймағындағы ежелгі армян монастыры. Ол әлемдегі ең көне шіркеу ғимараттарының бірі саналады. "Қара шіркеу" (Қара Килизе) (قره کلیسا, Qare Kelisā) деп те белгілі, ол Чалдиран қаласынан шамамен 20 километр қашықтықта орналасқан. Монастырь және оның ерекше армяндық конус тәрізді шатырлары алыстан жақсы көрінеді. Монастырь – Қасиетті Таддеусқа қажылық сапарының орны, ол 2020 жылы ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізілді.

Тарих және сәулет

Армян апостол шіркеуінің дәстүріне сәйкес, Қасиетті Таддей, сондай-ақ Қасиетті Иуда деп те аталады (Иуда Искариотпен шатаспау керек), Армения және Парсы аймақтарында жақсы хабар таратып, уағыз айтқан. 5 ғасырдағы армян тарихшысы Моисей Хоренацидің мәлімдемесіне қарағанда, Таддей Арменияда Санатрук патша тұсында шейіт болды және Армян шіркеуінің апостолы ретінде құрметтеледі. Тағы бір дерек бойынша, 239 жылы жарықшыл Григорий оның негізін қалады. 19 ғасырда салынған қосымша бөлімдері құмтастан қаланған. Ең көне бөлімдері қара және ақ тастан тұрғызылған. 2008 жылдың шілде айында Киелі Таддей монастыры ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді, сонымен қатар осы провинциядағы тағы екі армян ескерткіші – Киелі Степанос монастыры және Дзордзор шапкішы да тізімге қосылды.

Елшілер Таддей мен Барталмай

Армян шіркеуінің дәстүріне сәйкес, елшілер Таддей мен Бартоломей 45 жылы Армения арқылы Құдай сөзін уағыздау үшін сапар шекті, сол арқылы көптеген адамдар дінге өтіп, көптеген құпия христиан қауымдары құрылды. Ежелгі христиан тарихшысы Мосе Хоринский мына оқиғаны баяндады, көптеген қазіргі тарихшылар оны аңыз санайды. Таддей Эдесса патшасы V Абгарды дінге көндірді. Оның қайтысынан кейін Армения патшалығы екіге бөлінді. Оның ұлы Ананнан Эдессада өзін патша деп жариялады, ал оның жүрегі туысы Санатрук Арменияда билік етті. 66 жылы Ананнан Эдессада Әулие Таддейді өлтіруге бұйрық берді. Патшаның қызы Сандокт, дінге өткен соң, Таддеймен бірге шейіт болды. Оның қабірі монастырьға жақын жерде орналасқан делінеді.

Оқиғалар

Жыл сайынғы рәсім мен қажылық сапары 2016 жылдың 14-16 шілдесі аралығында Әулие Таддеус монастырында өтті. Оны Атрапатакан армян дін басқармасы ұйымдастырды. 2020 жылдың желтоқсан айында ЮНЕСКО осы қажылықты Материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізді.