Аурелий Валерий Валенс: Рим императорының қысқа өмір сүрген билеушісі

Кіріспе

316-317 жылдары Рим императоры болған Аврелий Валерий Валенс (317 жылдың 1 наурызынан кейін қайтыс болды), көбінесе Валенс I деп еске алынбайды, 316 жылдың соңынан 317 жылдың басына дейін қысқа мерзімге Рим императоры болды. Ол шығыс императоры Лициний, батыс императоры Константин I-ге қарсы соғысы кезінде император деп жарияланды.

Өмірбаян

316 жылы Валенс Дакияда *dux limitis* ("шекараның герцогы") лауазымын атқарды. 8 қазанда батысты басқаратын Константин I, Шығыстағы өзінің әріптес императоры Лицинийге қарсы Кибала шайқасында үлкен жеңіске жетті. Кейде бұл шайқас 314 жылы деп есептеледі, бірақ заманауи дереккөздер оның 317 жылы болғанын көрсетеді. Лициний Сирмиумға қашып, Валенстің көмегімен екінші әскер жинады. Ол Валенске, Константиннің батыстағы орнын алмастыру үшін, *август* (император) атағын берді. Әдеби дереккөздер Валенсті тек *цезар* (мұрагер) деп сипаттайды, бірақ нумизматикалық дәлелдер оның *август* болғанын нақты көрсетеді. Валенс, тетрархтар арасындағы дәстүрге сәйкес, "Валерий" есімін қабылдады. Петрус Патрицийдің сөзіне қарағанда, Константин Валенстің жоғарылатуы туралы хабарды естігенде ашуға іш толды: "Император өзінің ашуын бет-әлпетімен және денесінің қозғалысымен көрсетті. Сөйлей алмай қалғандай, былай деді: "Біз мұхиттан осы күнгі жағдайға дейін соғысып, жеңіске жетіп келдік, енді оның жеңілмес мінез-құлқы үшін інімізді бірге билеуші етпеуіміз керек, туыстығымызды жоққа шығарып, оның орнына сол қара құлды [яғни Валенсті] императорлық кеңеске қабылдауымыз керек пе?". 316 жылдың соңында немесе 317 жылдың басында Мардия шайқасында Лицинийдің шешілмейтін жеңілісінен кейін Константин үстемдік сақтап, Лицинийді өзін аға император ретінде мойындауға мәжбүр етті. *Ориго Константини Императорис* еңбегінде былай делінген: "Валенске бұрынғы лауазымына оралуға бұйрық берілді. Осыдан кейін екі император да бейбітшілік шартына келді, онда Лицинийге Шығыс, Азия, Фракия, Мёзия және Кіші Скифияны басқару тапсырылды". Бейбітшілік шарты 317 жылдың 1 наурызына дейін Сердикада жасалды, сол күні Константиннің ұлдары Константин II мен Констанс I, Лицинийдің ұлы Лициний II-ге қоса *цезар* атанды. Бұл келісімге енгені белгісіз, бірақ Лициний Валенсті де өлімге кестірді. Кейін Лициний басқа бір қолбасшы, Мартинийді де император етіп тағайындауға тырысты. Бірақ бұл да сәтті болмады, нәтижесінде Лициний жеңіліп, өлімге кесілді.

In 316 Valens held the position of dux limitis ("duke of the frontier") in Dacia. On October 8, Constantine I, who controlled the west, won a overwhelming victory at the Battle of Cibalae against Licinius, his co emperor in the East. The battle is sometimes dated to 314, but contemporary sources indicate that it occurred in 317. Licinius fled to Sirmium where, with the help of Valens, he gathered a second army. He gave Valens the rank of augustus (emperor), probably to replace Constantine in the West. Literary sources refer to Valens only as caesar (heir apparent), but numismatic evidence clearly indicates that he was augustus. Valens adopted the name "Valerius", as was customary among the Tetrarchs. According to Petrus Patricius, Constantine was infuriated by the news of Valens' promotion:"The emperor made clear the extent of his rage by his facial expression and by the contortion of his body. Almost unable to speak, he said, "We have not come to this present state of affairs, nor have we fought and triumphed from the ocean till where we have now arrived, just so that we should refuse to have our own brother in law as joint ruler because of his abominable behaviour, and so that we should deny his close kinship, but accept that vile slave [i. e. Valens] with him into imperial college". After Licinius's indecisive defeat at the Battle of Mardia in later 316 or early 317, Constantine was still in the dominant position; from which he was able to force Licinius to recognize him as the senior emperor. According to the Origo Constantini Imperatoris, "Valens was ordered to return again to his former private station; when that was done, peace was concluded by both emperors, with the stipulation that Licinius should hold the Orient, Asia, Thrace, Moesia, and Lesser Scythia." The peace treaty was finalized at Serdica shortly before 1 March 317, the date in which Constantine's sons Constantine II and Constans I were made caesares alongside Licinius' son Licinius II. Whether it was part of the agreement is unknown, but Licinius also had Valens executed. Much later, Licinius would try to elevate another general, Martinian, as co emperor. However, this had just as little success, resulting in Licinius' defeat and execution.