Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даму театры (TfD) – азаматтық диалогты және қоғамдық қатысуды ынталандыруға бағытталған, қауымдастыққа негізделген немесе интерактивті театр тәжірибесінің бір түрі. Даму театры – көрермендерге өнер көрсетуде рөлдерге қатысуға мүмкіндік беретін, импровизацияны қолдаушы қатысу театрының түрі болуы мүмкін, немесе толыққанды сценарий бойынша қойылып, көрермендердің бақылауымен өтеді. Көптеген қойылымдар осы екі тәсілдің аралас нұсқасы болып табылады. 1970 жылдары Аугусто Боал жасаған, ықпалды театрлық формалар жинағы – "Қысымға ұшырағандар театры" әлеуметтік және саяси өзгерістерді қолдау құралы ретінде көрермен мен актер арасындағы диалог пен өзара әрекеттестікті құруға бағытталған. Жүздеген, тіпті мыңдаған ұйымдар мен жобалар театрды дамыту құралы ретінде пайдаланған: білім беру немесе насихаттау үшін, емдеу ретінде, қатысу құралы ретінде немесе дамуды зерттеу құралы ретінде.
Theatre for development (TfD) is a type of community based or interactive theatre practice that aims to promote civic dialogue and engagement. Theatre for development can be a kind of participatory theatre that encourages improvisation and allows audience members to take roles in the performance, or it can be fully scripted and staged, with the audience simply observing. Many productions are a blend of the two. The Theatre of the Oppressed, an influential collection of theatrical forms developed by Augusto Boal in the 1970s, aims to create dialogue and interaction between audience and performer as a means of promoting social and political change. Hundreds, if not thousands, of organizations and initiatives have used theatre as a development tool: for education or propaganda, as therapy, as a participatory tool, or as an exploratory tool in development.
Мақсаты
Даму театры көбінесе саяси немесе әлеуметтік даму аясындағы маңызды мәселелер туралы хабардарлықты арттыруға тырысады, көбінесе агитпроп стилін пайдаланады. Әсіресе, қатыгез режимдерде, ашық саяси қойылымдарды көрсету қауіпті немесе мүмкін болмауы мүмкін. Саяси мәселелерден өзге, жиі кездесетін тақырыптар: бейресми білім беру, гигиена, канализация тастау, қоршаған орта, әйелдер құқықтары, балаларға зорлық-зомбылық, проституция, көшеде қалған балалар, денсаулық сақтау, ЖИТС/ҚАЙЫРШАҢ, сауаттылық және т.б.
Theatre for development typically endeavors to build awareness about critical topics within a political or developmental context, often using an agitprop style. Especially in oppressive regimes, it may not be safe or possible to perform overtly political plays. Apart from political issues, common topics are non formal education, hygiene, disposal of sewage, environment, women's rights, child abuse, prostitution, street children, health education, HIV/AIDS, literacy, etc.
Техникалар
Даму театры келесі техникалардың немесе формалардың бірін немесе бірнешеуін қолдануға болады.
Developmental theatre can utilize one or more of the following techniques or forms.
Форум театры
Форум театры – Аугусто Боалдың «Жәбірленушілер театры» атты туындысының бір бөлігі ретінде дамыған, интерактивті театр формаларының бірі. Көбінесе, бұл кейіпкердің қандай да бір құсымға ұшыраған көрінісі болады (мысалы, әдеттегідей әйелдерге қатысты жамандық жасайтын шовинист ер адам немесе қызметкерге жамандық жасайтын фабрика иесі). Көрермендер енді құсымды өзгертуді ғана емес, сонымен қатар сахнаға «көрнекі актер» ретінде шығып, басты кейіпкердің орнын басып, «құсымды жою» үшін араласуға шақырылады. Осы процесте қатысушылар өздері ұсынған жақсартуларға жетудің қиындықтарын түсіне де, сезіне де алады. Сахнаға өз еркімен келген көрерменге қарсы актерлер, көрерменнің оқиғаға араласып, өзгертуге тырысуына қарсы тұрып, кез келген өзгеріс жасаудың қиындықтарын көрсетеді. Сахнаның бір бөлігі болу арқылы қатысушылар орындалған жағдайға толыққанды еніп, тақырыпты жағдайды өзгертуге келген адам үшін шынайырақ сезіндіреді. Бұл техника проблеманы шешудің баламалы жолын ұсынады, онда шығармашылық ізделеді және түрлі тәсілдер қолданылады. Форум театры, Аугусто Боал айтқандай, «шындыққа дайындық» ретінде жұмыс істейді.
Forum theatre, one of the interactive theatrical forms developed by Augusto Boal as part of his Theatre of the Oppressed, begins with the performance of a short scene. Often times, it is a scene in which a character is being oppressed in some way (for example, a typically chauvinist man mistreating a woman or a factory owner mistreating an employee). Audience members are now encouraged to not only imagine changing the situation of oppression but to actually practice that change, by coming on stage as "spect actors" to replace the protagonist and act out an intervention to "break the oppression". Through this process, the participant is also able to realize and experience the challenges of achieving the improvements they suggested. The actors who welcome the spectator volunteering onto the stage play against the spectator's attempts to intervene and change the story, offering a strong resistance so that the difficulties in making any change are also acknowledged. By becoming part of the scene, participants dive into the situation performed, which makes the whole topic feel more real for the person who came in to change the situation. The technique provides an alternative process of problem solving, where creativity is asked for and different approaches are tried. Forum theatre functions as "a rehearsal for reality", as Augusto Boal called it.
Көше театры
Көрінбейтін театр немесе бейне театр сияқты театрлық формалар қоғамдық орындарда орындалуы мүмкін, оларды көшеден өтетін адамдар бақылайды. Көрінбейтін театрдың мақсаты – нақты өмірдегі, сахналаусыз жағдайлардан ажыратуға болмайтындай етіп, ойландыруға немесе жағдайды түсінуге көмектесу. Көшедегі көрінбейтін театрдың артықшылығы – семинарға немесе қойылымға ешқашан бармайтын адамдарға да жету мүмкіндігі бар.
Theatrical forms such as invisible theatre or image theatre can be performed in public spaces to be witnessed by passersby. Invisible theatre is intended to be indistinguishable from real life, unstaged situations, so as to provoke thought or raise awareness among observing members of the public. Invisible theatre in the streets has the advantage of potentially reaching audiences who would never attend a workshop or watch a play.
Қоғам мүшелерімен ынтымақтастық
Актерлер мен қойылым немесе Дамыту театры жобасының (ТДЖ жобасы) ұйымдастырушылары үшін қауымдастық пен оның халқының кездесетін мәселелермен танысу өте маңызды. Сондықтан, қойылатын және жұмыс істелетін пьеса қауымдастықтың мәдени ерекшеліктерін және әлеуметтік проблемаларын білетін жергілікті тұрғындармен бірге жасалуы керек. Сонымен қатар, ТДЖ жобасының құрамында қауымдастықтың тыңдайтын және сенетін жергілікті билік өкілдері мен ықпалды адамдардың болуы өте пайдалы. Осылайша, қойылымдарды өткізуге ең қолайлы уақыт туралы жергілікті тұрғындардың білімін пайдалануға, тіпті ағымдағы ТДЖ қойылымдарын жарнамалауға да мүмкіндік туады.
It is very important for actors and organisers of the performance or TfD project (Theatre for Development Project) to get to know the community and the problems its people face. Therefore, the play that is going to be performed and worked with has to be developed with local people who know the cultural behaviors and social problems of the community. Moreover, it is very helpful to have local authority persons and opinion leaders in the team of a TfD project, whom the community listens to and trusts. In this way it is even possible to take advantage of the knowledge that locals have about best dates for performances or even to advertise for the ongoing TfD performance.
Құжаттық театр
Құжаттамалық театр нақты оқиғалар мен тарихындағы қозғалыстарды көрсету үшін мақалалар, сұхбаттар және жария транскрипттер сияқты деректі материалдардан алынған мәліметтерді пайдаланып қойылымдар құрайды. Осы театр түрі көрермендерді аталған мәселелермен таныстыруға және әлеуетті түрде күрделі немесе бұқаралық ақпарат құралдарында және танымал мәдениетте кеңінен жарияланбаған тақырыптарды талқылауға мүмкіндік береді.
Documentary Theatre uses accounts from documentary material such as articles, interviews, and public transcripts in order to create a performance that reflects upon specific events or movements in history. This type of theatre can be used to educate the audience on the subject matter and it is often used to prompt conversation about potentially sensitive topics or topics that do not receive extensive media coverage or coverage in popular culture.
Құжаттық театр үлгілері
Ларами жобасы: Драматургтар Ларами қаласының тұрғындарымен сұхбаттасып, жаңалықтардан алынған материалдарды және қала тұрғындарының күнделік жазбаларын жинады, оларды пьесаның сценарийіне енгізу үшін. Глория өмірі: Пьесаның продюсерлері Глория Штайнемнің мұрағаттағы сұхбаттары мен телеарнадағы сұхбаттарын қайта жаңғыртып, оларды Штайнем рөлін сомдаған актер арқылы сахнада жандандырды. One Third of a Nation: Бұл пьесада «Тірі газет» әдісін қолданып, Нью-Йорк тұрғын үй департаменті төңірегіндегі дағдарысқа қатысты оқиғалар мен куәліктер келтірілген.
The Laramie Project: Playwrights conducted interviews on the people of the town of Laramie, took news clippings, and also journals entries of the townspeople in order to implement them in the script. Gloria a Life: The producers of the play recreated archival interviews and TV appearances of Gloria Steinem and brought them to life on stage through the actor playing Steinem. One Third of a Nation: This play incorporates accounts from the crisis surrounding The New York Housing Department using the technique of the Living Newspaper.
Қайталаулар
Талқылау кезінде қойылымнан кейін актерлік құрамның, түсірілім тобының және/немесе шығармашылық топтың мүшелері көрермендермен сұхбаттасу үшін қалады. Талқылаулар көбінесе жоғарыда аталған өзге де тәсілдермен бірге қолданылады. Олардың мақсаты – көрермендерге ғана емес, өнер мен авторлармен байланысуға, сонымен қатар орындалған туынды туралы өз пікірлерін білдіруге мүмкіндік беру.
In a talkback, members of the cast, crew, and/or the creative team of a production remain after a production to host conversation. Talkbacks are most often utilized in conjunction with any of the other techniques listed above. They exist so not only the audience can ask questions and engage with the art and artists, but also so that the audience can share their perspective on the work that was performed.
Жастар үшін театр
Сонымен қатар, жас көрермендерге күшті әсер ететін әлеуметтік және дамытушылық театрды жасауға күш жұмсалуда. Жастарға олардың өмірінде жиі кездеспейтін немесе әдетте оқымайтын тақырыптарды үйрету мақсатында пьесалар, мюзиклдер және басқа да қойылымдар жасалуы мүмкін. Мысалы, Childsplay ұйымының өндірген "Сары қайық" спектакліне мұғалімдерге ВИЧ/ЖИТС және гемофилия туралы әңгімелер ашуға көмектесетін оқу құралы қоса берілген. Көрермендердің арасында сұрақ-жауап сессиялары ұйымдастырылып, жастарды спектакль немесе онда көтерілген мәселелер туралы өз сұрақтарын қоюға және белсенділік танытуға шақырылады. Бұл оларға тақырыптарды өздері талдап, оқытылған мәселелерді жан-жақты зерттеуге мүмкіндік береді. Осылайша, жастар өз қоғамдастығының дамуына үлес қосып, мәселелерді шешуге қатысады.
Efforts are also made to create impactful social and developmental theatre for younger audiences. Plays, musicals, and other performances can be created to specifically show to younger age demographics in order to teach them about topics they do not usually learn about or that may not be prevalent in their lives. The Yellow Boat, produced by Childsplay, comes with a learning guide for educators to open up conversations about HIV/AIDS and hemophilia. Talkbacks are also utilized in order to get younger audiences to engage and come up with their own questions about any performance or the themes and issues that were mentioned in the show. They allow the audience to analyze the topics themselves and explore the real world topics that are being taught. This invites the younger demographic to become part of the solution and development in their community.