Кіріспе

Даму театры (TfD) – азаматтық диалогты және қоғамдық қатысуды ынталандыруға бағытталған, қауымдастыққа негізделген немесе интерактивті театр тәжірибесінің бір түрі. Даму театры – көрермендерге өнер көрсетуде рөлдерге қатысуға мүмкіндік беретін, импровизацияны қолдаушы қатысу театрының түрі болуы мүмкін, немесе толыққанды сценарий бойынша қойылып, көрермендердің бақылауымен өтеді. Көптеген қойылымдар осы екі тәсілдің аралас нұсқасы болып табылады. 1970 жылдары Аугусто Боал жасаған, ықпалды театрлық формалар жинағы – "Қысымға ұшырағандар театры" әлеуметтік және саяси өзгерістерді қолдау құралы ретінде көрермен мен актер арасындағы диалог пен өзара әрекеттестікті құруға бағытталған. Жүздеген, тіпті мыңдаған ұйымдар мен жобалар театрды дамыту құралы ретінде пайдаланған: білім беру немесе насихаттау үшін, емдеу ретінде, қатысу құралы ретінде немесе дамуды зерттеу құралы ретінде.

Мақсаты

Даму театры көбінесе саяси немесе әлеуметтік даму аясындағы маңызды мәселелер туралы хабардарлықты арттыруға тырысады, көбінесе агитпроп стилін пайдаланады. Әсіресе, қатыгез режимдерде, ашық саяси қойылымдарды көрсету қауіпті немесе мүмкін болмауы мүмкін. Саяси мәселелерден өзге, жиі кездесетін тақырыптар: бейресми білім беру, гигиена, канализация тастау, қоршаған орта, әйелдер құқықтары, балаларға зорлық-зомбылық, проституция, көшеде қалған балалар, денсаулық сақтау, ЖИТС/ҚАЙЫРШАҢ, сауаттылық және т.б.

Техникалар

Даму театры келесі техникалардың немесе формалардың бірін немесе бірнешеуін қолдануға болады.

Форум театры

Форум театры – Аугусто Боалдың «Жәбірленушілер театры» атты туындысының бір бөлігі ретінде дамыған, интерактивті театр формаларының бірі. Көбінесе, бұл кейіпкердің қандай да бір құсымға ұшыраған көрінісі болады (мысалы, әдеттегідей әйелдерге қатысты жамандық жасайтын шовинист ер адам немесе қызметкерге жамандық жасайтын фабрика иесі). Көрермендер енді құсымды өзгертуді ғана емес, сонымен қатар сахнаға «көрнекі актер» ретінде шығып, басты кейіпкердің орнын басып, «құсымды жою» үшін араласуға шақырылады. Осы процесте қатысушылар өздері ұсынған жақсартуларға жетудің қиындықтарын түсіне де, сезіне де алады. Сахнаға өз еркімен келген көрерменге қарсы актерлер, көрерменнің оқиғаға араласып, өзгертуге тырысуына қарсы тұрып, кез келген өзгеріс жасаудың қиындықтарын көрсетеді. Сахнаның бір бөлігі болу арқылы қатысушылар орындалған жағдайға толыққанды еніп, тақырыпты жағдайды өзгертуге келген адам үшін шынайырақ сезіндіреді. Бұл техника проблеманы шешудің баламалы жолын ұсынады, онда шығармашылық ізделеді және түрлі тәсілдер қолданылады. Форум театры, Аугусто Боал айтқандай, «шындыққа дайындық» ретінде жұмыс істейді.

Көше театры

Көрінбейтін театр немесе бейне театр сияқты театрлық формалар қоғамдық орындарда орындалуы мүмкін, оларды көшеден өтетін адамдар бақылайды. Көрінбейтін театрдың мақсаты – нақты өмірдегі, сахналаусыз жағдайлардан ажыратуға болмайтындай етіп, ойландыруға немесе жағдайды түсінуге көмектесу. Көшедегі көрінбейтін театрдың артықшылығы – семинарға немесе қойылымға ешқашан бармайтын адамдарға да жету мүмкіндігі бар.

Қоғам мүшелерімен ынтымақтастық

Актерлер мен қойылым немесе Дамыту театры жобасының (ТДЖ жобасы) ұйымдастырушылары үшін қауымдастық пен оның халқының кездесетін мәселелермен танысу өте маңызды. Сондықтан, қойылатын және жұмыс істелетін пьеса қауымдастықтың мәдени ерекшеліктерін және әлеуметтік проблемаларын білетін жергілікті тұрғындармен бірге жасалуы керек. Сонымен қатар, ТДЖ жобасының құрамында қауымдастықтың тыңдайтын және сенетін жергілікті билік өкілдері мен ықпалды адамдардың болуы өте пайдалы. Осылайша, қойылымдарды өткізуге ең қолайлы уақыт туралы жергілікті тұрғындардың білімін пайдалануға, тіпті ағымдағы ТДЖ қойылымдарын жарнамалауға да мүмкіндік туады.

Құжаттық театр

Құжаттамалық театр нақты оқиғалар мен тарихындағы қозғалыстарды көрсету үшін мақалалар, сұхбаттар және жария транскрипттер сияқты деректі материалдардан алынған мәліметтерді пайдаланып қойылымдар құрайды. Осы театр түрі көрермендерді аталған мәселелермен таныстыруға және әлеуетті түрде күрделі немесе бұқаралық ақпарат құралдарында және танымал мәдениетте кеңінен жарияланбаған тақырыптарды талқылауға мүмкіндік береді.

Құжаттық театр үлгілері

Ларами жобасы: Драматургтар Ларами қаласының тұрғындарымен сұхбаттасып, жаңалықтардан алынған материалдарды және қала тұрғындарының күнделік жазбаларын жинады, оларды пьесаның сценарийіне енгізу үшін. Глория өмірі: Пьесаның продюсерлері Глория Штайнемнің мұрағаттағы сұхбаттары мен телеарнадағы сұхбаттарын қайта жаңғыртып, оларды Штайнем рөлін сомдаған актер арқылы сахнада жандандырды. One Third of a Nation: Бұл пьесада «Тірі газет» әдісін қолданып, Нью-Йорк тұрғын үй департаменті төңірегіндегі дағдарысқа қатысты оқиғалар мен куәліктер келтірілген.

Қайталаулар

Талқылау кезінде қойылымнан кейін актерлік құрамның, түсірілім тобының және/немесе шығармашылық топтың мүшелері көрермендермен сұхбаттасу үшін қалады. Талқылаулар көбінесе жоғарыда аталған өзге де тәсілдермен бірге қолданылады. Олардың мақсаты – көрермендерге ғана емес, өнер мен авторлармен байланысуға, сонымен қатар орындалған туынды туралы өз пікірлерін білдіруге мүмкіндік беру.

Жастар үшін театр

Сонымен қатар, жас көрермендерге күшті әсер ететін әлеуметтік және дамытушылық театрды жасауға күш жұмсалуда. Жастарға олардың өмірінде жиі кездеспейтін немесе әдетте оқымайтын тақырыптарды үйрету мақсатында пьесалар, мюзиклдер және басқа да қойылымдар жасалуы мүмкін. Мысалы, Childsplay ұйымының өндірген "Сары қайық" спектакліне мұғалімдерге ВИЧ/ЖИТС және гемофилия туралы әңгімелер ашуға көмектесетін оқу құралы қоса берілген. Көрермендердің арасында сұрақ-жауап сессиялары ұйымдастырылып, жастарды спектакль немесе онда көтерілген мәселелер туралы өз сұрақтарын қоюға және белсенділік танытуға шақырылады. Бұл оларға тақырыптарды өздері талдап, оқытылған мәселелерді жан-жақты зерттеуге мүмкіндік береді. Осылайша, жастар өз қоғамдастығының дамуына үлес қосып, мәселелерді шешуге қатысады.