Кіріспе

Британ армиясының генералы (1862–1945)

Генерал сэр Ричард Сирил Бёрн Хакинг (24 қаңтар 1862 – 9 маусым 1945) – Ұлыбритания армиясының жоғары шенді офицері, Бірінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде XI корпусының қолбасшысы ретінде танымал. 1915 жылғы қыркүйекте Лоос шайқасының бірінші күні Хакинг корпусының кешіккеніне байланысты туған дау-дамайлар Ұлыбритания экспедициялық күштерінің (БЭК) Бас қолбасшысы фельдмаршал сэр Джон Френчтің отставкаға кетуіне ықпал етті. Хакинг ең көп еске алынатыны – оның әскерлерінің (оның ішінде көптеген австралиялық сарбаздар) Сомма шайқасы оңтүстікке қарай 80 км қашықтықта жүріп жатқанда басталған екінші Фромэль шайқасындағы ауыр шығындары. Дегенмен, кем дегенде бір британдық тарихшы оның беделін қорғауға тырысып, оны соғыстың халық арасындағы мифологиясында әділетсіз жамандалған "ақылды және қабілетті адам" деп санайды. Одан әрі қызметке жол берілмесе де, ол XI корпусын басқаруын жалғастырды – 1917–1918 жылдардың қысында Италияда және 1918 жылғы сәуірде Фландрияда, соғыс 1918 жылдың қарашасында аяқталғанға дейін. 1920 жылдардың басында ол Даңгыз еркін қаласының Ұлттар Лигасының жоғарғы комиссары болды.

Ерте мансап

Хэйкинг, мүмкін, Батыс Йоркширдегі Галифакста туған, ол дін қызметкері, пастор Ричард Хэйкингтің ұлы. Ол Сэндхерстке оқуға түсіп, кейін 1881 жылдың 22 қаңтарында 67-ші (Оңтүстік Гэмпшир) жаяу полкіне (сол жылы Гэмпшир полкінің 2-ші батальонына айналған, ал одан көп уақыт өткен соң Корольдік Гэмпшир полкіне айналған) офицер болып тағайындалды. Бұл кітап "керемет" деп есептелді және Гордон Корриган пікірінше, "қазіргі күнде де жаңалыққа толы, адамгершілік қасиеттерге терең түсінік береді, бұл қазіргі заманғы әскери еңбектерде де орын алуға лайық".

Батыс майдан: бригада және дивизия командирі

1911 жылдың қыркүйегінде Хакингке 5-ші жаяу әскер бригадасының басқаруы тапсырылды. Ол Марна шайқасында Petit Morin өзенін күшпен өтуге көмектесті. Марнадан кейінгі шабуыл кезінде Хакинг бригадасы Айн шайқасында алдыңғы қатарда болды, ал 14 қыркүйекте Айн өзенін кесіп өткеннен кейін Chemin des Dames-ке жол ашу үшін күрескен азазды бірліктердің бірі болды. Хейг Хакингтің 5-ші бригадасы Боулн қыраттарының шығыс беткейлерінде сәтті ілгерілеп, Тилл де Куртакон қыратына жеткенін, бірақ қарсылыққа тап болғаннан кейін кері шегінуге мәжбүр болғанын жазды. Алайда, сол күні ол үш айлық емдеуді қажет еткен бас жарақатын алды. Қараша айында ол қайтадан майданға оралды. 1914 жылдың 21 желтоқсанында 1-ші дивизияның қолбасшысы болып тағайындалды. Оның шабуылдық бригадалары бір сағаттан аспайтын уақытта өздерінің жауынгерлік қабілеттерінің 50% -ден астамын жоғалтты. Ол Симпсон сипаттаған "кемшікті артиллерия жоспары және артиллерия қолдауының жетіспеушілігі" үшін кінәланбады. BEF-тің үлкен өсіммен кеңеюіне байланысты, Хакинг дивизиялық қолбасшылардың бірі болды (Томас Морланд, Генри Хорн және Хьюберт Гофтан кейін төртінші орында болды), оны Хейг 1915 жылдың 8 шілдесінде премьер-министр Х.Х. Асквитке корпустар мен армияларды басқаруға лайықты деп ұсынды, бірақ тек Хорн мен Гоф ғана осы деңгейдегі басқаруға қол жеткізді.

Батыс майдан: Лос

1 қыркүйекте Хейг, белгілі "әрекетке дайын" командир Хакингті Бірінші армияның XI корпусына басшылыққа ұсынды. Сэр Джон Френч, BEF бас қолбасшысы ауырғандықтан, тағайындама 4 қыркүйекте ғана бекітілді. Хакинг соғыстың соңына дейін осы лауазымды атқаратын болды. Шабуылға дейін Хакинг 2-гвардиялық бригада сарбаздарымен сөйлесті. Көзі куәгер болғандардың бірі, ол "неміс шебін пирогтың қабығымен салыстырғанын, оны бұзғаннан кейін көп қарсылық күтпеу керектігін" айтқандығын жазды. Соңында ол: "Мен мұны сіздерді көтеріңкі көңілде ету үшін айтпаймын. Мен мұны сіздерге, өйткені шынымен солай деп ойлаймын, айтамын" деді. Ол командирлеріне олардың шебі бұзылғаннан кейін немістердің қарсылығы болмайтынына сендірді (лейтенант-полковник Роуланд Фелидингтің 16 қыркүйек 1915 жылы әйеліне жазған хаты). "Барлығы тым оптимистік болғанымен", Хакингтің полк офицерлеріне "қарсылық өте аз болады" деген уәделері "толыққанды түрде жаңылыстыратын" және "шын мәніндегі жағдайдың өте өкінішті бұрмалануы" болды (1920 жылдардың ортасында түрлі полковниктердің Ресми тарихшыға берген куәліктері). XI корпус (21-ші және 24-ші дивизиялар, екеуі де Жаңа армия құрамалары, бірақ бастапқыда тоқтатылып қойылған Гвардия дивизиясы емес) 25 қыркүйекте, шайқастың бірінші күні, сағат 14.30-да, жаудан өздерінің орналасқан жерін жасыру үшін түнгі уақытта жасаған марштан кейін шаршап, аш болған күйі шайқасқа кірісті.

Екінші күн

GHQ 26 қыркүйекте сағат 13.45-те гвардиялық дивизияны Бірінші армияның бақылауына берді, және ол күні бойы майданға қарай жорық жасады. Хакингке (сағат 23.30-да) келесі күні шабуыл жоспарларын ұсыну бұйырылды. Келесі күні Хейг шабуылды тоқтатуды қалады, бірақ Хакинг мұны уақтылы істеу мүмкін емес деп ойлады. Хакинг сондай-ақ, шабуыл басталмас бұрын сағат 3-те неміс алдыңғы қатарларына жасалған артиллериялық шабуылды тоқтатып, алыс мақсаттарды бомбалауға бұйрық берді. Раулинсон оны таңғы 10-да кездестірді, бұл жаман идея деп ойлады, бірақ күмәнін өзінде сақтады. Хейгтің қысымымен XI корпус 3-гвардиялық бригадаға 2-гвардиялық бригада сәтті шабуыл жасағанша шабуылдамауға бұйрық берді, бірақ бұл бұйрықтар олардың окоптарынан шыққаннан кейін ғана берілді. Екінші күні XI корпус тағы 8000 адамнан шығын көрді. Ллойд Приор мен Уилсонмен келіседі, екінші күні шабуылды жалғастыру туралы шешімге Хейг кінәлі, бірақ Хакинг өзінің әскерін қандай да күмәнсіз алға жылжытқанын атап көрсетеді. Ллойд Хакингтің XI корпусты жауынгерлік құрамаға біріктіру "табысқа жетпегенін" айтады. Штаб қызметкерлері арасындағы жағдай "оның басқару дағдыларына жағымсыз әсер етеді". Хакинг 25 және 26 қыркүйектегі шабуылдарға тікелей жауапты болмаса да, Хейгтің жоспарларына қарсылық көрсетпеді, ал оның келесі жоспарлары Хейгтің жауды дұрыс бағаламауымен және артиллерияға қатысты "дәстүрлі" көзқарасын бөлісті (яғни, артиллерия жаяу әскер шабуылына көмекші күш ретінде қарастырылды, шоғырланған артиллериялық атыстың мұндай шабуылды мүмкін ететінінің маңыздылығын түсінбеді).

Сэр Джон Френчті құлату

Бірінші күні Хакингтің XI корпусының кешіккен түсуі – бұл прорық пен шешуші жеңіске қол жеткізу мүмкіндігін жоғалтқандық деп есептелді. Френч бірінші армия штабының нашар жұмысын және көлік жүйесін кінәлады, ал Хейг Френчтің резервті тым кеш жібергенін айтты. Сол күні Раулинсон Хакингке сағат 12:20-да қосалқы күштерді жылдам жеткізуге шақырып, телефон тіркемесіне Хакингтің «көлік қиындықтары» туралы хабарлағанын жазды. 10 қазандағы хатында Хакинг өз дивизияларының I және IV корпус әкімшілік аймақтарынан өту кезіндегі қиындықтарды кінәлады. Бірақ, Хейгпен болған кездесуден кейін Хакинг бұл 25 қыркүйек күні 21-ші және 24-ші дивизиялардың командирлерінен алған «сөзді хабарламаларының естелігіне» негізделгенін мәлімдеді. Ол «Бірінші армия жолдардың таза болуын қамтамасыз ету үшін барлық қажетті шараларды қабылдады» деп жазды. Содан кейін ол «әскерлердің нашар тәртібін» кінәлады (Хейг та кешігуді «нашар тәртіп» деп бағалады – бұл сөз тіркесі дерлік бірдей). Есебінің соңғы абзацында ол «кінәлі ешкім жоқ, тек Бас штаб ғана кінәлі, және олар оны біледі» деп жазды. Ллойд «Хакингтің Хейгке ұнату үшін куәліктерін қасақана бұрмалағаны немесе «жасағандығы» туралы қорытынды жасаудан қашқан қиын» деп жазады. 1920 жылдары Хейг пен Хакингтің айыптауларына бірқатар офицерлер наразылық білдіріп, әскери полицияның нашар бағыттауы мен жолдардағы тығырындар туралы ресми тарихшыға куәлік берді. 10 және 12 қазанда дивизиялық артиллерия сымдарды кесуге, ал ауыр артиллерия жаудың бекіністерін жоюға шоғырланды. Хакинг өзін-өзі жаудың «дүркіреп, дезориентацияға түскеніне» («Ллойдтың пікірінше, тек қана тілектер») және шешуші жеңіске жету үшін жеткілікті артиллерия мен газ бар екеніне көндірді (бірақ бомбалау неміс позициясына көп зиян келтірмеді). Хакинг тағы да шабуылға дайындалып жатқан бригадаларға өте оптимистік сөздер айтты. Бірақ шабуыл күні, және көрінеді, Хакингтің талабы бойынша, ауыр артиллерия тағы да сағат 14:00-де шабуылдан бір сағат бұрын неміс майдан шебінен «көтерілді», оларды тек шрапнельмен бомбалауға қалдырды – бұл ұрыстың басында гвардия бригадасы қолданған тактика. Хакинг Хейгтің кеңесін (28 қыркүйекте телефон арқылы) елемеді, бұл жаман идея болды деп ойлады, бірақ сол кездегі армия доктринасына сәйкес Хейг шешімді тағы да Хакингке «жергілікті білуші» ретінде тапсырды. Хакингке жоғары жарылғыш снарядтар британдық газды таратуы мүмкін деп ойлады (бірақ газ бұл жолы шабуылдың шешуші құралы емес, көмекші құрал ретінде қолданылды), бірақ ол немістерге «қашуға мүмкіндік беруді» қалады. Стюарт Вортли, 46-дивизия командирі, шабуыл кезінде Хакингтің бағынысында болды. Кейінірек ол өзінің және әскерлерінің «траншеяларға асығысқандарын» айтып, «жағдаймен танысуға» уақыт жетпегенін шағымдады. Хейг оған «Фосс 8-ге бір оқ атпастан жетесің» деп айтып, қадамдық шабуылды бастау туралы тілегін қабылдамады. Ллойдтың сипаттамасында Хакинг «өзінің қол астындағы әскерлерді қасақана жаңылыстырды» немесе «надан» болды. Шабуыл нашар өтті, сондықтан лейтенант-полковник Дж.С. Уэдгвуд, парламент депутаты, премьер-министрге есеп жіберді.

Лос қаласынан кейін

Болашақтағы әуе вице-маршалы Филипп Гейм, сол кезде 46-шы дивизияда GSO1 қызметін атқаратын, әйеліне жазған хаттарында (10, 11, 24 қараша, 8, 10, 20 желтоқсан 1915 ж.) Хэйкингтің оның жоспарларына жиі араласатыны туралы жиі айтқан. Гейм Хэйкингті "екі есе қайта жазатын, зорлық көрсетуші" және "шын мәнісінде мүмкін емес, жалғаншы, зорлық көрсетуші және сенімсіз" деп сипаттаған (1915 жылдың желтоқсаны мен 1916 жылдың сәуіріндегі хаттар). 1916 жылдың мамыр айында Хэйкинг бір бөлімнің киімдері "ластанулы" екеніне шағымданды – шындығында олар траншеядан жаңа ғана шыққан еді. 1916 жылдың мамыр айында Хэйкинг, дивизия сәтті траншея шабуылын жүргізбесе, оны жауынгерлік бөлім деп санауға болмайды деп мәлімдеді. Джон Борнның пікірінше, "Хэйкинг ертеден-ақ өзіне сенбеуші, тәуелсіз адам ретінде таныла бастады – ол BEF-тегі барлық адамдардан гөрі траншея шабуылдарын және "байонет рухын" ынталандыру үшін көп жұмыс істеді". Хэйкинг Джон Борн "қажетсіз және сәтсіз шабуыл" деп сипаттаған неміс позициясы – "Доңыздың басы" деп аталатын орынға қарсы шабуыл жасады (19–30 маусым 1916 ж.).

Жоспарлау

Хэйкинг бастапқыда жоспарланған Лиллге емес, Фромеллге қарай Бірінші армияның шабуылын ұсынды. Борн былай деп жазады: «(Фромель) оқиғасының орын алуы Хэйкиннің оны жүзеге асырудағы құштарлығы мен дайындығына, сондай-ақ оның сәтті аяқталады деген сеніміне байланысты болды. Фромельс шабуыл үшін, тіпті демонстративтік шабуыл үшін де қиын жағдай еді, себебі ол тегіс жер, су тосқауылдарымен бөлінген және Оберс қырқасынан бақыланатын жер болатын». Корпус командирлерінің кеңесінде (8 шілде) Монро (Бірінші армия қолбасшысы) Сомма шайқасы «жақсы» бағытта жүріп жатқанын айтты, бірақ Хэйкингке Екінші армия дивизиясы мен қосымша артиллерия көмегімен көмек көрсету мүмкіндігін ескере отырып, жоспар дайындауды тапсырды (сол күні 4-австралиялық дивизияға Соммаға оңтүстікке жылжу бұйырылды, бірақ артиллериясын қалдыру керектігі ескерілді). Хэйкинг (9 шілде) Монроға 4200 метрлік фронт бойынша екі дивизиядан шабуыл жоспарын ұсынды, мақсаты – неміс желісінен шамамен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан Оберс-Фромельс қырқасының бір бөлігін басып алу. Монро бастапқыда бұл жоспарды Вими қырқасындағы канадалық шабуылға қарағанда нашар деп санады, бірақ GHQ-ның (Бас штаб) қысымынан кейін – неміс резервтерінің Лилльден Сомма секторына жылжуына байланысты – Хэйкингке (13 шілде) оның мақұлданғанын хабарлады. Сол күні Хэйкингтің жоспары Шокеде өткен кеңесте, BEF штабының бас орынбасары генерал-майор Батлер, майор Говард, Бірінші армия штабының бастығы генерал-майор Барроу және Екінші армия штабының бастығы генерал-майор Харингтон қатысуымен бекітілді. Плюмер (Екінші армия қолбасшысы) сол күні тағы бір кеңесте жоспарды мақұлдады, және артиллериялық дайындық – бес немесе алты дивизияның артиллериясына тең – 14 шілдеде басталып, 17 шілдеде неміс бірінші шебін басып алу және ұстау мақсатымен шабуылға көшуге келісілді. Хэйкинг енді Екінші армия оған уәделенген үш емес, екі дивизияның артиллериясына (4- және 5-австралиялық дивизиялардың) тең көлемдегі артиллерия бөліп бергенін білді. Хэйкинг оқ-дәрі жетіспеушілігі және австралиялық артиллериялықтардың тәжірибесіздігіне де алаңдады. Сондықтан ол шабуылдың жоспарланған енін шамамен 3500 метрге дейін қысқартты, бұл оны тиімді түрде жабуға жеткілікті артиллериясы бар деп сенді. Генерал Уокер 1-австралиялық дивизияны Фромель шабуылына қатыстырмады, егер ол британдық әскерлерге қолбасшылық етсе, бұл бағынусыздық үшін оны қызметтен босатуға мүмкін еді. Оның орнына Дж. У. Маккей басқаратын 5-австралиялық дивизия қатысты – дивизия тәжірибесіз болды және Францияда көп уақыт өтпеген еді. Шабуыл «Шәкер нан» деп аталатын неміс бекінісінен бақыланды.

Дайындық

Хэкинг өзінің дивизиялық командирлеріне (16 шілде күні түстен кейін өткен конференцияда) 1 шілдеде Соммада болған оқиғаның қайталануын болдырмауды қалайтынын айтты. Артиллерия жаяу әскер шабуыл жасағанша неміс позицияларында қалып, олардан асып кетпеуге тиіс (бірақ ол салыстырмалы түрде тар фронт бойындағы бомбалау "қорғаушыларды шабуыл алдында құлдырау күйіне жеткізеді" деп ойлады), ал жаяу әскер "Ешкімнің жерінде" орналасып, сигнал берілгенде "бірге шабуылға өтуге" дайын болу керек еді. Хэкинг "барлық әскерлерге оқылып беру үшін" хат шығарды, бірақ ол оны "ешкімге жарияламауға" сенді. Хатта артиллериялық бомбалаудың егжей-тегжейі, соның ішінде бомбалаудың қашықтығын ұлғайту және "парапеттен штык көрсету" жоспарлары келтірілген. Бұл немістерді алдыңғы қатардағы бекіністерінен шығару үшін жасалған, содан кейін оларды қайтадан бомбалауға болатын еді. Сондай-ақ, мақсаттың неміс алдыңғы шебімен шектелетіні жарияланды. Осылайша жоспар ағылшын желісінің артындағы "мадемуазельдерге" дейін белгілі болды, бірақ іс жүзінде немістер биік жерде тұрғандықтан, ағылшын желісінің бір бөлігін көріп, шабуыл болатынын сезді. Шабуыл жаңбырдың салдарынан кейінге қалдырылды (артиллерияға нысананы дұрыс бағыттау қиын болды). Хэкинг 17 шілде күні таңғы сағат 6-да Сайлидегі озық корпусының штабын ашты – бұл шабуыл ұзаққа соқпайтынын, тіпті тоқтатылмайтынын көрсетеді. Таңғы сағат 8.30-да ол жіберген депешде бұрынғы уәделеріне қайшы келіп, австралиялық артиллерияшылардың көпшілігі бұрын Батыс майданында атып көрмегенін, ал жаяу әскердің көпшілігі "толыққанды дайын емес" және "шабуылды күтпегендей көрінетінін" мойындады. Ақырында, басталу уақыты (артиллерия үшін сағат 11-де, жаяу әскер шабуылы үшін кешкі 6-да) 19 шілдеге белгіленді. Мақсат тек неміс алдыңғы шебі болғанымен, толық сәттілікке қол жеткізілген жағдайда, түнде одан әрі ілгерілеу жоспарлары да талқыланды.

Бастапқы шабуыл

"Тәлкеулі" шабуыл 19 шілдеде сағат 18:00-де 11 сағаттық бомбалаудан кейін басталды. 18-ші және 14-ші австралиялық бригадалар No Mans Land арқылы өтіп, бірақ кері шегіну кезінде бастапқы шабуылға қарағанда көп шығынға ұшырады. 15-ші және 184-ші австралиялық бригадалар No Mans Land-ты кесіп өтіп, ешқандай нәтижеге қол жеткізбей, ауыр зардап шекті. Шындық көбірек күрделі. Хакинг толық емес ақпарат алғандықтан, бастапқыда келесі күні шабуылды жаңартуға бұйрық берді. Сағат 20:20-да 61-ші дивизияның үш бригадасы туралы жаңа ақпарат келді, ол 21:00-дегі шабуылды тоқтатуға және 183-ші және 184-ші бригадалардың өздерінің алдыңғы қатарларына оралуына немесе сол жерде қалуына бұйрық берді. 5-ші австралиялық дивизияға келесі күні таңертең 61-ші дивизияның тағы бір шабуылына көмектесуге дайын болып, өздерінің жетістіктерін бекітуге бұйрық берілді, ал Маккейге Эллиоттың 15-ші бригадасын нығайтудың орнына, бастапқы шабуылдан аман қалғандарды кері қайтаруға бұйрық берілді. Бұл бұйрықтар 11-ші корпустың штабы сағат 21:00-ден кейін қайта расталды. Помпей Эллиотт сағат 21:25-те, егер шабуыл сәтті болмайды деп ойласа, 59-шы батальонды кері қайтаруға болатыны туралы бұйрық алды. Эллиот кейіннен шайқас туралы жазбаларында Маккейдің 61-ші дивизиядан сағат 20:35-те шабуыл тоқтатылғанын білгенін, 58-ші батальонды алға жылжытуды тоқтату үшін тым кеш болғанын және кінәнің Хакингке тиесілі екенін мәлімдеді. Пол Кобб кінәны Маккей мен оның штабына, Хакингтің бұйрықтарын жеткілікті түрде жылдам өңдемегендері үшін талады. 58-ші австралиялық батальон шабуылдағанда, Хакинг жаңа ақпарат негізінде тағы да ойын өзгертті: Маккей оған 8-ші және 14-ші бригадалар неміс желілерінде өздерінің позицияларын сақтап тұрғанын, ал RFC ұшағы немістердің жіберген шапандарының (вешалкалардың) жарығын, BEF әскерлерінің болуын көрсетеді деп жаңылысқан. Сағат 22:00-де Хакингтің штаб бастығы, бригадир генерал В. Х. Андерсон Маккеймен және оның штаб бастығы подполковник Вагстаффпен кездесті. Хакинг британдық 184-ші бригадаға таңғы сағат 3-те австралиялықтарға көмектесу үшін Sugar Loaf-қа шабуыл жасауға бұйрық берді, ал Маккейге алдыңғы позицияларын нығайтуға рұқсат берілді. Маккей 8-ші және 14-ші бригадалар туралы ақпарат алды, бірақ Эллиоттың бригадасына сағат 22:30-да жаңару туралы сұрау жіберді. Эллиоттың өзі хабарсыз болды - ол 60-шы батальонның неміс желілерінде өздерінің позицияларын ұстап тұруға тырысып жатқанын білді, бірақ 58-ші батальонның шабуылы туралы әлі ақпарат жоқ еді және ол (сағат 23:30-да) неміс пулеметтерінен алаңдаса да, 57-ші батальонмен нығайтылса, Sugar Loaf-қа тағы бір әрекет жасауға дайын екенін айтты. Бір сағаттан кейін Эллиот 58-ші батальонның шабуылы сәтсіз аяқталғанын біліп, дереу Маккейге хабарлады. Содан кейін Хакинг 61-ші дивизияның тым көп шығынға ұшырағанын және окоптардың жарақаттанғандармен толып кеткенін білгеннен кейін сағат 00:10-да түнгі шабуылды тоқтатты. Саиллиде Монро, Маккензи, Маккей және Барроумен таңғы сағат 5-те кеңес өткізілді. Кездесу кезінде 5-ші австралиялық дивизия штаб-пәтерінен жаңартылған есеп алынды, ал Монро мен Хакинг 14-ші бригаданы неміс майдан шебінен кері қайтаруға бұйрық берді. Хакинг 20 шілдеде сағат 14:00-де 5-ші австралиялық дивизия ІІ АНЗАК корпусының басқаруына оралғанда шайқасты аяқталды деп есептеді. Оның Саиллидегі штабы бір сағаттан кейін жабылды. Монро мен Хакинг Маккейдің 21 шілдедегі ұсынысына вето қойды, ол австралиялық секторда жараланғандарды жинауға мүмкіндік беру үшін бейресми жергілікті бітімге келісу туралы болды, бұл сол кездегі ресми GHQ саясатына сәйкес болды.

Есептер мен айыптаулар

Төрт күннен кейін шайқастан, Хакингтің төрт беттік есебі Маккензидің құжатымен бірге Бірінші армия штабына жіберілді. Ол 61-ші дивизияның "белгіленген уақытта шабуылға бір адамдай түсуге жеткілікті шабуылдық рухта еместігін" жазды. Австралия дивизиясының "өте батыл шабуыл жасап, жаудың позициясын басып алғанын" мойындады, бірақ "басып алынған жерді бекітуге жеткілікті дайын болмағанын" қосты. Бұл сөз австралиялық баспасөзде алаңдау тудырды және C. E. W. Bean оны Австралияның ресми тарихында келтірді. Ол "артиллериялық дайындық жеткілікті болды. Қолдануға жеткілікті қару-жарақ пен оқ-дәрі болды" және "қоршау дұрыс кесілді, ал шабуыл жасаған батальондар жаудың окоптарына тікелей баруға мүмкіндік алды" деді, 17 шілдеде кейбір артиллеристердің бұрын Батыс майданында атып көрмегенін және көптеген жарақаттардың бомбалаудан қорғалмаған позициялардан атылған пулеметтерден болғанын еске салмай, осы туралы айтуды ұмытты. Ол "шабуылдан алынған сабақтар қатысқан дивизияларға, әдеттегі жаттығудан өткен дивизияларға қарағанда көбірек қатысты" деп мәлімдеді. "Шабуыл сәтсіз аяқталса да, екі дивизияға да көп пайда келтірді" және "екі жаттығудан өткен дивизиямен позиция артиллериялық бомбалаудан кейін оңай алынар еді; осы екі жаңа дивизиямен сәттілікке жету мүмкіндігі болды, бірақ олар оған жете алмады", 1915 жылдың мамырында жақсы дивизиясы (1-ші) болғанын айтпады. Ол сондай-ақ "шабуыл екі дивизияға да көп пайда келтірді" деп жазды және күндердің және кейінге жылжудың тізімін берді, ол "шабуылға бағытталғанын" мәлімдеді. 14 тамыздағы барлау есебінде Фромле секторынан неміс әскерлерінің шығарылмағаны айтылды. Корриган шайқастың "немістердің резервтерін Сомма шайқасы алабына оңтүстікке жылжытуына кедергі келтіргенін және оның мәнсіз болғанын айта алмаймыз" деп атап өтті. 26 шілдеде Хэйкинг Маккейдің есебін алды және австралиялықтарды мақтауда жомарт болды, бірақ 61-ші дивизияны қант нан алуда сәтсіздікке ұшырағаны үшін кінәлады. Уилсон (1916 жылғы 30 шілдедегі күнделігі) Фромэллді сол кезде "жаман жұмыс" деп сипаттады. Капитан Филип Лэндон 1938 жылы Эдмондсқа куәлік берді, бұл "соғыстың осы кезеңінде генерал Хакинг сияқты кейбір төменгі командирлердің ойларын басқарған өмірді ысыраптап жұмсаудың (түпнұсқада курсивпен) жақсы мысалы болды" және "Бас штабтың әлсіздігі, өзіне қалдырылған корпус командирінің де корпусы үшін керемет жетістікке жетіп, даңқ алуға құмар болатынын және осы мақсат үшін өзінен өткен дивизияларды ысыраптап жұмсайтынын көре алмауында болды". Полковник Э. Р. Клейтон кейінірек Эдмондсқа Хэйкингтің "артық оптимизмі Фромэллдегі шабуылдың сәтсіздігінің тікелей себебі болды" деп куәлік берді. Харольд Эллиотт кейінірек (1930 жылы) Хэйкингті қолдануға болатын артиллерия мөлшерін асыра бағалағаны және күтпеген шабуыл жасағаны үшін сынға алды. Ол Маккейді ақтады және Хэйкинг майор Говардтың есебінен кейін (Хейг шабуылға жеткілікті қару-жарақ пен оқ-дәрі болған жағдайда ғана рұқсат беру туралы түсіндірме берген) Монроны көндіргенін, ол өз кезегінде Батлерді көндіргенін және Хэйкинг өзіне даңқ алуға құштар болғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ Хакингтің Монроның жаңбырдың салдарынан шабуылды кейінге жылдыру туралы ұсыныстарын елемегенін және Хакингтің шайқастан кейінгі есебіне наразы болғанын атап өтті. Энди Симпсон Фромэллдің "құнды сәтсіздікке ұшырағанын" жазды, бірақ "Австралияның ресми тарихшысы Хакингті осы оқиғаға кінәлағанмен, кінә Бірінші армия мен 5-ші Австралия дивизиясының өзінде де болды".

Әскердің қолбасшылығына берілді

Шеффилд Хакингтің "қасапшы" және мағынасыз "трюктердің" ұйымдастырушысы ретінде танымал болғанын айтады. Хакинг соғыс аяқталғаннан кейін емес, соғыс кезінде осы есімді алған сирек генералдардың бірі болды. Дегенмен, ол австралиялық әскерлер арасында траншеялық шабуылдарға жиі бұйрық беру салдарынан осы лақап атын алды деген де болжам бар, және "австралиялықтар арасында "жаман адам" деген сөз көбінесе құрметпен айтылатынын ескерсек, бұл есімнің қаншалықты жағымсыз болғаны белгісіз". Хакингтің алдыңғы қатарда екені белгілі болғанда, жыл басында армия командирінің міндетін уақытша атқарушы және осы жолы да үміткер болған Уилсон (5 тамыз) "Бұл GHQ-ның Хакинг туралы біздің пікірімізден қаншалықты алыс екенін көрсетеді" деп жазды. Хайг 1916 жылдың 7 тамызынан 29 қыркүйегіне дейін Хакингті Бірінші армияның уақытша басқарушысы етіп тағайындады. Бірақ бұл қызмет Хорнге берілді. Хэкинг 1917 жылдың 18 наурызында Хорнға (Бірінші армияның бас қолбасшысы) екі дивизиямен төрт дивизиялық майданды қалай ұстау керектігі туралы наразылық білдірді, бұл бөлімдерге тым көп жүк салды. Хорн онымен жеке кездесіп, алаңдаушылықтарын талқылады. 1917 жылдың қарашасынан 1918 жылдың наурызына дейін Капоретто шайқасынан кейін Италия майданына күштерді нығайтуға жіберілген XI корпус Батыс майданға оралды және Бетунда орналасты. Ол сол жылы неміс көктемгі шабуылында бірден қатысты. Жалпы алғанда, корпус Ла-Манш портын қорғады, бірақ корпустың бір бөлігі неміс "Жоржетт" шабуылында жартылай қирады. Атап айтқанда, 2-ші португал дивизиясы Эстериес шайқасында 7000 қаза тапты және 300 офицер (дивизияның 20 000 әскерінен) зардап шекті. Хэкинг және оның корпусы осы шабуылды тоқтатуда "жақсы жұмыс істеді". Ллойд Джордж Соғыс кабинетіне (11 сәуірде) Либералды соғыс комитетінің (парламент депутатының комитеті) сол күні Гоуф (оның Бесінші армиясы неміс наурыз шабуылының күшіне шыдамады және қызметтен босатылды) және Хакинг сияқты "қабілетсіз" офицерлерді сақтап қалуға қарсы "өте қатысты наразылықтарын" білдіргенін айтты. Гоуфтан айырмашылығы, Хэкинг өзінің лауазымын сақтады. Генерал Гомес да Коста кейіннен (O corpo de exercito portugues na Grande Guerra: A batalha do Lys) "Мен генерал Хакингтің білімімен, португал тілін жақсы білгендігі үшін, өте зиялы және епті, жақсы сарбаз және адал дос ретінде жоғары бағалайтынмын" деп жазды. Хакинг 1918 жылдың маусымында Ла-Басседе сәтті шабуыл жасады. Симпсон оның "әрекеттері соғыстың басындағыдан әлдеқайда сенімді болды" деп жазады. 1918 жылдың 17 қазанында оның корпусы Бёрдвудтың Бесінші армиясының құрамында майданға кірді. Корриган жазғандай, сол күзде Хакинг "соғысты аяқтаған британдық шабуылда жоғары беделге ие болды". Ол 1923-1927 жылдары Мысырдағы британдық әскерлеріне басшылық етті және 1925 жылы толық генерал атағын алды.