Георг Кайзер: Неміс драматургінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Неміс драматургі Фридрих Карл Георг Кайзер, Георг Кайзер деп белгілі (25 қараша 1878 – 4 маусым 1945) – неміс драматургы.

Өмірбаян

Кайзер Магдебургте дүниеге келген. Ол өте шығармашыл және әр түрлі стильдерде жазған. Экпрессионист драматург ретінде, Герхард Хауптманмен бірге Ваймар Республикасындағы ең көп қойылатын драматург болды. Георг Кайзердің пьесаларының ішінде «Кале қаласының тұрғындары» (1913), «Таңнан түнге дейін» (1912) және «Коралл» (1917), «Газ» (1918), «Газ II» (1920) трилогиясы бар. Ол Швейцарияның Аскона қаласында қайтыс болды және Луганоның жанындағы Моркотеде жерленді.

Жұмыс

Кале қаласының азаматтары (Die Bürger von Calais) 1913 жылы жазылып, 1917 жылға дейін қойылмаған. Бұл Кайзердің алғашқы жетістігі болды. Пьеса тілдік жағынан өте тығыз, оның диалогы көптеген эмоционалды монологтардан тұрады, оларға Август Штрамның «Telegramstil» поэтикасы ықпал еткен. Кайзердің осы кезеңдегі басқа туындылары сияқты, ол Фридрих Ницше философиясының іздерін алып, заманауи адамды ерекше іс-әрекеттер арқылы жалпылықтан жоғары көтерілуге шақырады; экспрессионистік «Жаңа адам» жанрдың кең таралған түсінігіне айналды. 1920 жылы Карлхайнц Мартин түсірген «Таңнан түнге дейін» (From Morn to Midnight) 1912 жылы жазылып, алғаш рет 1917 жылы сахналанды. Неміс экспрессионистік театрының ең көп қойылатын туындыларының бірі, оның сюжеті В. (көрінетіндей, Веймар) қаласындағы шағын банктегі кассирге (Мартиннің фильмінде Эрнст Дойч сомдады) қатысты. Ол 60 мың марканы жымқырып, Б. (Берлин) қаласына қашып кетеді, онда спорт, махаббат және дін арқылы рухани тәжірибе табуға тырысады, бірақ соңында көңілі тоймайды. Кайзердің классикалық экспрессионистік пьесалары, Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және оның кезінде жазылған, көбінесе адамды өткенмен байланысты барлық нәрсені үзіп, қазіргі қоғамды жаңаруға шақырады. Ол кейіпкерлерді сипаттаудан, әсіресе кейіпкер психологиясынан бас тартып, өз басты кейіпкерлерін және басқаларын архетиптерге айналдырды, көбінесе ұзақ жеке сөздерден тұратын анти-натуралистік диалогты қолданды. Кайзердің «Қатарласып» (Nebeneinander, 1923) драмасы, «халық пьесасы» (Volksstück) Берлинде 1923 жылдың 3 қарашасында Бертольд Виертельдің режиссерлігімен және Джордж Гросстың декорациясымен сахналанды. Осы пьесамен Кайзер бұрынғы туындыларының экспрессионизмінен алыстады. Ол Германияны сол кездегі гиперинфляциядан (ақша бағасының тұрақтаныуы пьеса ашылғаннан кейін екі аптадан кейін болды) зардап шегуіне байланысты идеалистік ломбардтың оқиғасын баяндау үшін толыққанды кейіпкерлерді және реалистік, әзіл-қалжың диалогты пайдаланды, бұл пьеса драмада «жаңа бірбеткейлікті» (Neue Sachlichkeit) бастады. «Кайзер өзін қоршаған бұлттан шығып, екі аяғымен жерге тұрды», - деп жазды «Weltbühne» журналы. Кайзердің пьесалары, әсіресе «Таңнан түнге дейін», 1920 жылдары жұмыс істеген неміс драматургтарына, соның ішінде Иван Голл, Эрнст Толлер және Бертольт Брехтке үлкен әсер етті, олар Кайзердің ревю сияқты көріністер мен нақылдарды қолдануын пайдаланды, бұл орта ғасырлық және 16 ғасырлық неміс мистик пьесаларының ықпалында болды. Кайзер композитор Курт Вайльмен бірге «Der Protagonist» (1926) және «Der Zar lässt sich photographieren» (1928), сондай-ақ «Der Silbersee» (1933) операларында жұмыс істеді. Кейінгі жылдары ол «Газ» трилогиясын сипаттаған қазіргі заманғы машиналар дәуірін сынады. 1923 жылы гиперинфляциялық дағдарыс кезінде нан ұрлағаны үшін қысқа мерзімге түрмеге қамалған Кайзер, 1930 жылдары нацистер билікке келген кезде Швейцарияға қашып кетті (Кайзер 1938 жылы эмиграцияға кетті). Он мифологиялық тақырыптарға арналған өлең драмаларын, соның ішінде Пигмалион, Амфитрион және Беллерофонт, сондай-ақ бейбітшілікке шақыратын драма, «Солдат Танака» (1940) жазды. «Медузаның салғысы» (1945) – бұл «Кале азаматтары» пьесасының идеясын пессимистік бағытта бұратын өлеңмен жазылған пьеса; жамандықтан сақтану үшін құтқару салғысындағы он үш бала ең кішісін суға батырып өлтіреді. (Тарихи кеме апаты туралы «Méduse» фрегаты және оның суретіндегі әйгілі бейнесі үшін «Медузаның салғысы» туралы көріңіз.)

The Burghers of Calais (Die Bürger von Calais), written in 1913, was not performed until 1917. It was Kaiser's first success. The play is very dense linguistically, with its dialogue comprising numerous emotive monologues influenced by the Telegramstil poetics of August Stramm. Like Kaiser's other works of the period, it bears the mark of Friedrich Nietzsche's philosophy, calling upon the modern individual to transcend mediocrity through extraordinary actions; the Expressionist 'New Man' became a commonplace of the genre. From Morn to Midnight, filmed by Karlheinz Martin in 1920, was written in 1912 and first performed in 1917. One of the most frequently performed works of German Expressionist theatre, its plot concerns a Cashier (played by Ernst Deutsch in Martin's film) in a small bank in W. (ostensibly Weimar) who is alerted to the power of money by the visit of a rich Italian lady. He embezzles 60,000 Marks and absconds to B. (Berlin) where he attempts to find transcendent experiences in sport, romance and religion, only to be ultimately frustrated. Kaiser's classic Expressionist plays, written just before and during World War I, often called for man to make a decisive break with the past, rejuvenating contemporary society. He eschewed characterization, and particularly character psychology, instead making his protagonists and other characters archetypes, employing highly anti naturalistic dialogue often comprising lengthy individual speeches. Kaiser's drama Side by Side (Nebeneinander, 1923), a 'people's play' (Volksstück), premiered in Berlin on 3 November 1923, directed by Berthold Viertel with design by George Grosz. With this play Kaiser moved away from the Expressionism of his previous works. Utilizing a more rounded characterization and more realistic curt, comic dialogue to tell a light hearted story of an idealistic pawnbroker caught up in the hyperinflation afflicting Germany at the time (the currency stabilization came a fortnight after the play opened), the play inaugurated the 'new sobriety' (Neue Sachlichkeit) in the drama. "Kaiser has left the cloud that used to surround him," a review in the Weltbühne suggested, "and landed with both feet on the earth." Kaiser's plays, particularly From Morning to Midnight, were highly influential on the German dramatists operating during the 1920s, including Iwan Goll, Ernst Toller and Bertolt Brecht, who drew on Kaiser's use of revue type scenes and parable, which was influenced by medieval and 16th century German mystery plays. Kaiser collaborated with the composer Kurt Weill on his one act operas Der Protagonist (1926) and Der Zar lässt sich photographieren (1928), also Der Silbersee (1933). In his later years, he further developed his criticism of the modern machine age that had characterised the Gas trilogy. Imprisoned briefly in 1923 for stealing a loaf of bread during the hyper inflationary crisis, Kaiser fled to Switzerland when the Nazis came to power in the 1930s (Kaiser went into exile in 1938). There he turned to writing verse dramas on mythological themes, including Pygmalion, Amphitryon, and Bellerophon, and a pacifist drama, The Soldier Tanaka (1940). The Raft of the Medusa (1945) is a play written in verse that reverses the ethos of The Burghers of Calais in a more pessimistic direction; to avoid bad luck, thirteen children on a life raft drown the youngest of them. (See the frigate Méduse for the historical shipwreck and The Raft of the Medusa for its famous depiction in art.)