Кіріспе

Құрама Штаттарда, істі федералдық сотқа беру құқығы жауап берушіге азаматтық іс немесе қылмыстық істі мемлекеттік соттан, мемлекеттік сот орналасқан федералды сот округінің АҚШ округтік сотына көшіруге мүмкіндік береді. Істі көшіру федералды заңмен реттеледі. Жалпы, істі көшіру құқығы тек егер талапкер мемлекеттік сотқа іс қозғаған кезде, федералды соттың іс бойынша қарау құзыретіне ие болуы үшін негіз болса ғана туындайды, мысалы, тараптардың азаматтығының әртүрлілігі немесе талапкердің талабы федералды заңға қатысты болса. Егер істі көшіру тек тараптардың азаматтығының әртүрлілігіне негізделсе, іс қозғалған мемлекеттің азаматы болып табылатын, тиісінше іске қатыстырылған және шақырылған жауапкер болса, істі көшіру құқығы болмайды. Істі көшіру құқығы болған жағдайда, жауап беруші талап арызды алғаннан кейін 30 күн ішінде федералды округтік сотқа көшіру туралы хабарламаны беру арқылы істі федералдық сотқа көшіре алады. Жауап беруші көшіру туралы хабарламаның көшірмесін мемлекеттік сотқа тапсырып, барлық басқа тараптарды көшіру туралы хабардар етуі керек. Егер істе бірнеше жауапкер аталған болса, әдетте, сот процесін өткізген барлық жауапкерлер көшіру туралы хабарламаға қосылуы тиіс. Егер тарап федералды округтік соттың іс қарау құзыретінің болмауынан басқа себеппен көшірудің дұрыс еместігін мәлімдесе, тарап округтік соттан істі мемлекеттік сотқа қайтару туралы өтініш бере алады. Округтік сот көшірудің дұрыс еместігін анықтаса, өтінішті мақұлдайды. Егер округтік сот соңғы үкім шығарылғанға дейін кез келген уақытта өзінің іс қарау құзыретінің жоқтығын анықтаса, округтік сот істі мемлекеттік сотқа қайтаруға міндетті. 2005 жылғы Топтық істер туралы әділдік заңы мемлекеттік соттағы белгілі бір топтық істерді федералды округтік сотқа көшіру үшін жауап берушілерге жеке негіз жасайды.

Тарих

1789 жылғы Сот актісі бастапқыда істің сот қарауына беру құқығын көздеген. 1875 жылғы Юрисдикция және істің сот қарауына беру туралы заң федералдық соттарға федералдық заң негізінде туындаған мәселелер бойынша юрисдикцияны тікелей берді. 1887 жылғы Сот актісі істің сот қарауына беруді тек сотталған тараптармен шектеді және істің сот қарауына беру үшін дұрыс айқындалған талап арызды міндетті етіп белгіледі. Бұл ереженің себебі – Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушылары Конституцияда сотталған тараптарды шетелдік форумда (яғни олардың тұрақты мекені емес мемлекетте) болуы мүмкін қанағаттандырмаушылықтан қорғау үшін юрисдикция құрғандығында. Егер сотталған адам өз мемлекетінің сотында сотқа жүгінсе, оның әділдікке қатысты зардап шекпеуі күтіледі. CAFA бойынша топтық іс-қимылдардан басқа, әрбір сотталған тарап істің сот қарауына беруге келісуі керек; әйтпесе, талапкер немесе істің сот қарауына бермеген сотталған тараптар «бірегейлік ережесін» орындамағандық үшін істі қайта қарауды сұрануы мүмкін. Маңыздысы, шағымда аталған әрбір сотталған тараптың істің сот қарауына беру туралы хабарламаға қосылуы керек пе, әлде бірегейлік ережесі тек істің сот қарауына беру күніне дейін тиісті түрде хабардар етілген сотталған тараптарға ғана қатысты ма деген мәселе бойынша аймақтық (және бірнеше ішкі аймақтық) дау бар. Бұл маңызды, себебі кейде талапкер бір күні барлық сотталған тараптарға ресми түрде хабардар ете алмайды (немесе әдейі хабардар етуден бас тартады), немесе кейбір сотталған тараптар шағымның бар екенін ресми түрде хабардар етілмей тұрып білуі мүмкін (мысалы, егер басқа хабардар етілген сотталған тараптар оларға «іліктірілген көшірмесін» жіберсе). Кейінгі ережеге сәйкес келетін соттарда, егер істің сот қарауына беру күніне дейін тиісті түрде хабардар етілген барлық сотталған тараптар хабарламаға қосылса, тіпті шағымда аталған барлық сотталған тараптар қосылмаса да, істің сот қарауына беру құқығы бар болуы мүмкін. Талапкер өзінің ісін ешқашан істің сот қарауына бере алмайды, тіпті егер сотталған тарап талапкердің федералдық заңды бұзғаны туралы қарсы талаптар қойса да. Талапкер федералдық сотта қайта қарау үшін шағымын тоқтатуды сұрауы керек. Кейбір жағдайларда (мысалы, жұмысшылардың өтемақы талаптары және Федералды жұмыс берушілердің жауапкершілігі туралы заң бойынша талаптар) оларды кез келген жағдайда істің сот қарауына беруге тыйым салынған.

Федералды агенттіктерге немесе федералды қызметкерлерге қатысты істерді алып тастау

Федералды агенттіктер немесе лауазымды тұлғалар айыпталушы ретінде тартылған азаматтық немесе қылмыстық істердегі сотқа қатысу құқығын алып тастау, сондай-ақ, «федералды лауазымды тұлғаны алып тастау туралы» заң, және басқа да 1442-баптың мәтінінде қарастырылған. Заңда федералды агенттіктер немесе лауазымды тұлғалардың қатысуымен туындаған жағдайларда, федералды округтік соттың іс бойынша қарау құқығы болмауы мүмкін, егер федералды лауазымды тұлға азаматтық істе лауазымын пайдаланып әрекет еткен немесе қылмыстық істе қылмыскерлерді ұстауға немесе ақша жинауға Конгресс берген өкілеттіктермен әрекет еткен болса. Бұл заң мемлекеттік қылмыстық істерді федералды сотқа беруге мүмкіндік береді, егер айыпталушы федералды лауазымды тұлға болып, қылмыстық әрекетін өкілдігіндегі міндеттерді орындау кезінде жасады деп мәлімдесе. Осыған байланысты бірқатар мемлекеттік қылмыстық істер федералды сотқа жіберілді және олар тез арада тоқтатылды, бұл лауазымды тұлғаның немесе агенттің шын мәнінде өкілдігіндегі міндеттерін орындағанына, немесе одан тыс әрекеттер жасағанына қатысты сот отырысын өткізуге кедергі келтірді. Мұндай алып тастаудың танымал мысалы – Айдахо штаты мен Лон Хориучи арасындағы сот ісі, онда Хориучи Руби Ридж оқиғасында Вики Уиверді өлтірді деген айып тағылды. Осыған ұқсас ең алғашқы заң 1815 жылға дейін жатады. 1446-бапқа сәйкес, сотқа қатысу құқығын алып тастау үшін федералды соттың қарауына тиіс мәселелер болуы керек. Жоғарғы Соттың BP P. L. C. v. Mayor and City Council of Baltimore (2021) ісі федералды лауазымды тұлғаны алып тастау туралы шешімдерге қатысты шағымдарды апелляциялық инстанциялар қалай қарауы керектігі туралы дауды шешті.

Алып тастаудың уақтылылығы

Сотталушылар істі басқа сотқа беруді қаласа, әдетте оны шағымды алғаннан кейін 30 күн ішінде жасауы керек, “(б) тармағына” сәйкес, “хабарлау арқылы немесе басқа жолмен”. Егер мемлекеттік сотқа алғашқы талап берілген кезде түрлі юрисдикция, демек, істі басқа сотқа беру юрисдикциясы болмаса, бірақ талап қозғалғаннан кейін бір жыл ішінде пайда болса, ерекшелік қолданылады. Мұндай жағдайда, сотталушылар 28 U.S.C. §1446(b) (екінші абзац) бойынша істі басқа сотқа беруге құқылы. Мысалы, федералды соттың Техас азаматының басқа Техас азаматы мен Нью-Йорк азаматына қарсы штат заңдары бойынша талаптарын бастапқыда басқа сотқа беруге құзыреті болмайды. Бірақ, егер Техас штатының сотталушысы талаптан алынса, Нью-Йорк азаматы талапты басқа сотқа бере алады, егер талап қозғалғаннан бері бір жыл өтпеген болса. Кейбір соттар §1446(b) бойынша бір жылдық мерзімді әділетті түрде ұзартуға рұқсат береді, егер бастапқы шағым федералды юрисдикциядан жаман ниетпен қашуға бағытталған болса. Сотталушылар федералды заңға негізделген талаптарымен ортақ негізгі фактілері бар штат заңдары бойынша талаптарды, федералды соттың қосымша юрисдикциясы болған жағдайда, басқа сотқа беруге құқылы. Федералды соттың істі толығымен қабылдауға немесе штаттық құқық мәселелерін қарауға құқығы бар, алайда сот штаттық құқық талаптары бойынша федералды емес, штаттың мазмұндық заңын қолдануы керек – бұл 42 U.S.C. 1983 бойынша қозғалған істерге сай келеді.

Басқа мәселелер

Мемлекеттік соттар істі дұрыс алып қою мүмкіндігін қарастырмайды. Сотталушы мемлекеттік сотқа істі алып қою туралы хабарламаны тапсыру арқылы алып қою процесін аяқтағаннан кейін, сот өкілеттігі заң бойынша автоматты түрде және дереу мемлекеттік соттан федералды сотқа ауысады. Істі алып қоюға қатысты кез келген наразылық уақтылы берілген өтініш арқылы федералды сотқа ұсынылуы керек. Тараптар ұсынған өтініштерден басқа, көптеген федералды округтік соттар істі алып қою туралы хабарламаларды көзге көрінетін кемшіліктерге тексеріп, егер олар кемшілік тапса, қозғалған жауапкерге себептерді көрсету үшін өздігінен (sua sponte) бұйрық шығарады. Егер федералды сот істі алып қою туралы хабарламада кемшілік бар екенін немесе федералды соттың өкілеттігі жоқ екенін анықтаса, іс мемлекеттік сотқа қайтарылады. Бұрын сотталушы федералды соттан істі алып қою құқығын беру үшін ресми өтініш беруі керек еді, және сот өкілеттігі федералды сот тиісті ресми бұйрық шығарғанға дейін ауыспайтын. Өтініш беру процедурасы шамамен 1980 жылы Конгресс тарапынан жойылды және оны қарапайым хабарлама жіберу процедурасымен алмастырды, бірақ федералды соттар әлі де мұндай өтініштердің болмауына байланысты алып қою туралы немесе қайтару туралы өтініштерді қарастырады. Кері «алып қою» болмайды. Яғни, егер іс федералды сотта басталса, сотталушы үшін федералды соттан мемлекеттік сотқа істі ауыстыру мүмкіндігі жоқ. Егер федералды соттың өкілеттігі болмаса, іс тоқтатылады. Тек мемлекеттік соттарда басталған және федералды сотқа дұрыс емес жолмен жіберілген істер ғана басталған мемлекеттік сотқа қайтарылуы мүмкін. Сотталушы келісімшарт бойынша істі алып қою құқығынан бас тартуы мүмкін, бірақ соттар бас тарту үшін қандай тілдің қажет екендігі туралы әртүрлі пікірлерде болады. Қайтару туралы бұйрықтарға әдетте шағымдануға болмайды, бірақ 2005 жылғы топтық іс-қимыл туралы әділдік заңы бойынша шығарылған немесе Федералды сақтандыру корпорациясы 12 U.S.C. § 1819(b)(2)(C) бойынша қайтару туралы бұйрыққа шағымдануға болады. Істі алып қою құқығынан бас тарту туралы шағым да қарастырылады, өйткені мәселе сот өкілеттігі емес, жауапкердің іс-қимылдары мен келісімдерінің құқықтық салдары.